I PK 5/13

Sygn. akt I PK 5/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa A.N.- Firmy Wielobranżowej M. w C.

przeciwko W.K.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C.

z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C.

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 marca 2012 r. Sąd Rejonowy- Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w C. w pkt 1. zasądził od pozwanej W.K. na rzecz powoda A.N.-

Firma Wielobranżowa „M.” w C. kwotę 12.780 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1

października 2010 r. do dnia zapłaty; w pkt. 2 oddalił powództwo w pozostałej

części; w pkt. 3 zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 4.145,93 zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania, w pkt. 4 nakazał pobrać od pozwanej na rzecz

Skarbu Państwa - kasa Sądu Rejonowego w C. kwotę 75,03 zł tytułem kosztów

postępowania.

Sąd Rejonowy ustalił, że pozwana W.K. była zatrudniona u powoda A.N. w

Firmie Wielobranżowej „M.” w C. na podstawie kolejno zawartych umów o pracę: na

czas określony od 1 kwietnia 2008 r. do 31 marca 2009 r., i na czas nieokreślony

od dnia 1 kwietnia 2009 r., w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku głównej

księgowej. Wynagrodzenie miesięczne pozwanej wynosiło 4.260 zł brutto. W dniu

31 lipca 2009 r. pracodawca wręczył pozwanej pismo zawierające oświadczenie o

rozwiązaniu umowy o pracę za jednomiesięcznym wypowiedzeniem, którego termin

upływał 31 sierpnia 2009 r. Po otrzymaniu wypowiedzenia pozwana udała się na

urlop wypoczynkowy. Pod nieobecność pozwanej w pracy pracodawca zaczął

otrzymywać informacje od zastępujących pozwaną pracowników o brakach w

dokumentacji księgowej firmy, nieprawidłowościach w prowadzonych księgach

handlowych. A.N. podjął decyzję o odwołaniu pozwanej z urlopu wypoczynkowego.

Próbowano skontaktować się telefonicznie z pozwaną ale bez rezultatu.

Pracodawca wystosował do W.K. pismo informujące o odwołaniu jej z urlopu

wypoczynkowego w trybie art. 167 k.p. z żądaniem natychmiastowego powrotu do

pracy celem wyprowadzenia księgi handlowej. Pozwana dostarczyła do

pracodawcy zwolnienie lekarskie na okres od 7 sierpnia 2009 r. do 17 sierpnia

2009 r., a następnie od 18 sierpnia 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. Pracodawca

wystąpił do ZUS o przeprowadzenie kontroli prawidłowości wystawionych zwolnień

lekarskich. Lekarz orzecznik ZUS w dniu 28 sierpnia 2009 r. po przebadaniu

pozwanej i zapoznaniu się z dokumentacją medyczną wydał orzeczenie

stwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania przez pozwaną pracy na

3

zajmowanym stanowisku. Pozwana do pracy zgłosiła się w dniu 31 sierpnia 2009 r.

tj. w ostatnim dniu okresu wypowiedzenia.

Ponieważ pozwana nie zgłosiła się do pracy po dniu 7 sierpnia 2009 r.

powód zlecił zewnętrznej firmie księgowej przeprowadzenie kontroli księgowej dla

ustalenia, czy pozwana prawidłowo wykonywała czynności księgowe. Firma ta

miała nie tylko skontrolować pracę pozwanej, ale również, w przypadku

stwierdzenia nieprawidłowości, dokonanie w miarę możliwości, ich usunięcia. W

tym celu, w dniu 14 września 2009 r., powód zawarł ze Spółką T. umowę zlecenie,

na podstawie której firma ta przyjęła do wykonania przeprowadzenie nadzoru

merytorycznego nad usuwaniem dostrzeżonych błędów w dokumentacji księgowej

za okres od 1 kwietnia 2008 r., do 31 września 2009 r. oraz zapewnienie

doprowadzenia do prawidłowości i kompletności rozliczeń księgowych powoda z

Urzędem Skarbowym i prawidłowości dokumentowania zdarzeń podatkowych za

ten okres. Spółka T. zobowiązała się wskazać uchybienia i wytyczne, które miały

pomóc doprowadzić do stanu zgodnego z ustawą o rachunkowości i prawem

podatkowym oraz miała sprawować stały nadzór merytoryczny nad procedurą

usuwania ewentualnych uchybień. Na podstawie zawartej umowy zlecenia kontrola

dokumentacji księgowej obejmowała w szczególności:

1. weryfikację pod kątem rachunkowym miesięcznych deklaracji

podatkowych,

2. kontrolę zgodności wykazanych w deklaracjach wyników finansowych

z rachunkami, fakturami je dokumentującymi oraz z rozliczeniem wyciągów

bankowych i raportów kasowych,

3. kontrolę zasadności ponoszonych kosztów oraz sposób ich

kwalifikacji,

4. porównanie faktycznie poniesionych wydatków z kwotami

uzgodnionymi dla każdej z kategorii kosztów,

5. weryfikację prawidłowości stosowania zasad księgowania z punktu

widzenia zgodności z zarządzeniem właściciela firmy z dnia 1.01.2007 r. w sprawie

zakładowego planu kont i zasad w zakresie rachunkowości,

6. weryfikację prawidłowości rozliczeń różnic kursowych.

4

Strony umowy ustaliły wynagrodzenie w wysokości 13.000 zł netto (15.800 zł

brutto), płatne na podstawie faktury, po przedstawieniu raportu.

W.K., pismem z dnia 19 września 2009 r., została wezwana do zapłaty na

rzecz powoda kwoty 12.780 zł w terminie do dnia 22 września 2009 r. tytułem

odszkodowania za szkodę wyrządzona pracodawcy z powodu nierzetelnego

wykonywania obowiązków wynikających z umowy o pracę. W dniu 5 grudnia 2009

r. firma T., w ramach wykonania zawartej z powodem umowy zlecenia, sporządziła

protokół dotyczący realizacji zadań wynikających z umowy zawartej w dniu 14

września 2009 r., w którym przedstawiła nieprawidłowości w prowadzeniu

księgowości Firmy Wielobranżowej „M.” w okresie od 1 kwietnia 2008 r. do 30

września 2009 r. W dniu 20 stycznia 2010 r. zleceniobiorca wystawił fakturę za

wykonane czynności opiewającą na kwotę wskazaną w umowie zlecenia, tj. 15.800

zł brutto. Zleceniobiorca stwierdził, że księgowość firmy powoda była prowadzona

w sposób nieprawidłowy poprzez: 1) brak sporządzenia i wydrukowania planu

amortyzacji środków trwałych na rok 2009 co skutkowało błędnym ustaleniem

kwoty amortyzacji i zaksięgowaniem w koszty firmy amortyzacji środków trwałych

za okres l-VII 2009 r. w kwocie 45.320,43 zł (przyjęcie w koszty firmy amortyzacji w

kwocie niezgodnej z planem amortyzacji zniekształciło wynik finansowy jednostki);

2) nie była zaprowadzona analityczna ewidencja środków trwałych w formie księgi

inwentarzowej na rok 2009 (przedłożono włącznie ewidencję syntetyczną - wydruk

syntetyczny konta „010 Środki trwałe,,), co nie spełniało wymogów art. 17 ust. 1

ustawy o rachunkowości; 3) nie została przeprowadzona inwentaryzacji należności

na dzień 31 grudnia 2008 r. poprzez wysłanie do kontrahentów i uzyskanie

potwierdzeń sald co do zgodności wykazywanych w księgach należności, przez co

powódka nie dopełniła w pełni obowiązków inwentaryzacji aktywów firmy według

wymogów ustawy o rachunkowości; 4) stan aktywów i pasywów na koniec roku

2008 nie był zgodny ze stanem otwarcia na rok obrotowy 2009; 5) błędne

rozliczenia wyników finansowych na rok 2007 i 2008 (różnice pomiędzy wynikiem

wykazywanym w księgach a wynikiem ze sprawozdań) co stanowiło

nieprawidłowość i poważało wiarygodność sporządzonego bilansu jednostki; 6)

brak w wykazanych kosztach usług remontowych przypisania poniesionych

kosztów remontów do konkretnego środka trwałego - nieprawidłowe księgowanie

5

dotyczące rozliczeń kosztów doprowadziło do zawyżenia wyniku finansowego

jednostki poprzez nieuwzględnienie w rzeczywistej kwocie np. kosztów transportu,

a tym samym do zawyżenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r.;

7) brak księgowań operacji z wyciągów od nr 1 do 8 za okres styczeń - lipiec 2009

r.; operacje w większości dotyczyły: opłat bankowych, odsetek i obejmowały od 1-2

operacji w wyciągu; 8) niegodność kwot stanu początkowego wykazanego na

wyciągu bankowym nr 1 z 29 stycznia 2009 r. a saldem konta nr […] co świadczy,

iż nie zostało zinwentaryzowane konto na dzień 31 grudnia 2008 r. i pominięte

zostały księgowania; 9) brak księgowań operacji z wyciągów od nr 1 do 4 za okres

styczeń - kwiecień 2009 r.; 10) niepełna analiza kont kontrahentów zagranicznych

w 2009 roku pod kątem rozliczenia różnic kursowych co miało wpływ na wynik

finansowy jednostki; 11) niekompletne księgowanie rozliczenia zakupu waluty tzw.

„przewalutowanie” w wyniku czego konto wykazywało nieprawidłowe saldo; 12)

brak przekazywania zaliczek miesięcznych tytułem podatku VAT do urzędu

skarbowego za okres l-VIII 2009 r.; 13) zastosowanie niewłaściwych formularzy

deklaracji podatkowych VAT i w konsekwencji konieczność sporządzenia korekt

deklaracji podatku VAT.

Protokół z dnia 7 czerwca 2010 r. z kontroli ZUS przeprowadzonej w dniach

25 czerwca 2010 r. do 7 czerwca 2010 r., obejmującej między innymi: prawidłowość

obliczania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy

wykazał kolejne nieprawidłowości wynikające z obowiązków powódki w różnicy w

naliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za m-ce VI i XI 2008 r.,

różnicy w naliczeniu składek na FP i FGSP za m-c czerwiec 2008 r. Na skutek

nieprawidłowości w prowadzeniu księgowości firmy powód zapłacił 100.000 zł

podatku dochodowego, którego nie powinien zapłacić. Nadto ma dopłacić 20.000 zł

zaległego podatku VAT i 30.000 zł podatku dochodowego plus odsetki. Biorąc

pod uwagę ostatnie 3-4 lata powód musiał zapłacić odsetki rzędu około 20.000-

30.000 zł.

Pracodawca zapłacił Firmie T. należność wynikającą z przedłożonej faktury

VAT za wykonane zlecenie w trzech ratach - w dniu 5 lutego 2010 r. kwotę 5.000 zł,

w dniu 14 kwietnia 2010 r. kwotę 5.180 zł, w dniu 30 września 2010 r. kwotę 5.620

6

zł. Z dniem 30 września 2010 r. nastąpiło całkowite rozliczenie faktury VAT na

rzecz Firmy T.

Sąd Rejonowy stwierdził, że bezsporne w sprawie jest, że pracodawca nie

określił na piśmie zakresu obowiązków pozwanej. Brak pisemnego zakresu

obowiązków nie mógł jednak, zdaniem Sądu, powodować, że pozwana W. K. nie

znała zakresu swoich czynności i obowiązków, gdyż zakres pracy osoby

zatrudnionej na stanowisku głównego księgowego wynika z przepisów ustawy z

dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości i przyjętych zasad rachunkowości

oraz obowiązujących ustaw podatkowych, a w szczególności: ustawy o podatku od

towarów i usług i ustawy o podatku od osób fizycznych. Zdaniem Sądu Rejonowego

pozwana była obowiązana znać przepisy prawa zawarte w poszczególnych

ustawach i stosować je podczas wykonywania swoich obowiązków pracowniczych,

bowiem to właśnie od znajomości powyższych regulacji i ewentualnego

dokształcania się w tym zakresie, zależało czy księgowa będzie wykonywała

czynności pracownicze dobrze czy też będzie popełniała uchybienia w tym

zakresie. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że osoba prowadząca księgowość

firmy - główny księgowy, winna posiadać wiedzę o wysokości zobowiązań

podatkowych firmy z uwagi na fakt, iż wylicza wysokość podatku bądź kwotę

zaliczki miesięcznej podatku, sporządza stosowne deklaracje podatkowe i

przekazuje je do podpisania właścicielowi firmy. Sąd podkreślił, że w praktyce

jednostek gospodarczych główny księgowy informuje właściciela o terminie

płatności i wysokości zobowiązań podatkowych niezależnie od podpisanej

deklaracji.

Sąd Rejonowy zaznaczył, że firma T., w ramach wykonania zawartej z

powodem umowy zlecenia, przedstawiła nieprawidłowości w prowadzeniu

księgowości Firmy Wielobranżowej „M.” w okresie od 1 kwietnia 2008 r. do 30

września 2009 r. Nieprawidłowości te, jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, zostały

w części usunięte przez pracowników powoda jak również przez nowego głównego

księgowego i Firmę T., która zrobiła bilans za 2009 r. i dokonanie korekty rozliczeń i

deklaracji podatku VAT.

Sąd ustalił, że powołana biegła z zakresu ekonomii i rachunkowości zarówno

w treści swojej opinii z 14 lutego 2011 r. jak i w pisemnej opinii uzupełniającej z

7

dnia 14 kwietnia 2011 r. oraz w ustnej opinii uzupełniającej z dnia 6 grudnia 2011 r.

również stwierdziła nieprawidłowości w prowadzeniu księgowości Firmy

Wielobranżowej „M.” w okresie od 1 kwietnia 2008 r. do 30 września 2009 r.

Nieprawidłowości te faktycznie pokrywały się z nieprawidłowościami ustalonymi

przez Firmę T.

Sąd Rejonowy uznał za wiarygodne opinie biegłego sądowego z zakresu

ekonomii i rachunkowości, gdyż były pełne, jasne, zrozumiałe, wewnętrznie spójne i

sporządzone przez osobę posiadającą fachową wiedzę. Opinie biegłej wyjaśniały

wszelkie okoliczności dotyczące stanu księgowości firmy powoda w okresie

objętym zakresem badania.

W ocenie Sądu pierwszej instancji stan faktyczny sprawy jednoznacznie

wskazuje, iż W.K., pracując na stanowisku głównej księgowej, bądź to nie znała

przepisów, z których wynikały jej obowiązki bądź też - stosując się do regulacji

prawnych - wykonywała swoją pracę nierzetelnie popełniając przy tym szereg

uchybień, które bez wątpienia dotyczyły jej obowiązków pracowniczych, które

obejmowały: „nieprawidłowe rozliczania faktur VAT, nieprawidłowości w VAT

unijnym, rozliczeniach kursowych, nieprawidłowości w rozliczeniach z Urzędem

Skarbowym”.

Jak zauważył Sąd Rejonowy, firma T. wykonała zlecone jej prace w ramach

podpisanej umowy zlecenia. Dokonała kontroli dokumentacji księgowej firmy

powoda za okres wskazany w treści zlecenia i usunięcia wykrytych błędów

księgowych. Po przeprowadzeniu kontroli dokumentacji księgowej firma T.

sporządziła w dniu 5 grudnia 2009 r. zestawienie wykrytych nieprawidłowości w

księgowości firmy pozwanego oraz zestawienie wykonanych poprawek i korekt

dokumentów księgowych. W dniu 20 stycznia 2010 r. została wystawiona faktura

VAT za realizację tej umowy zlecenia.

Sąd Rejonowy podzielił stanowisko pozwanej, że powód dochodząc

odszkodowania w oparciu o art. 114 k.p. winien udowodnić w toku postępowania

zarówno winę pozwanej jak i wysokość szkody. Zdaniem Sądu ustalenia dokonane

w toku postępowania, a w szczególności pisemne i usta opinia biegłego, zeznania

świadków potwierdziły, że W.K., pracując na stanowisku głównej księgowej w firmie

powoda wykonywała swoją pracę nierzetelnie popełniając przy tym szereg

8

uchybień, które bez wątpienia dotyczyły jej obowiązków pracowniczych. Sąd uznał,

że powód - pracodawca poniósł szkodę w wysokości odpowiadającej

wynagrodzeniu wypłaconemu Firmie T. za wykonanie umowy zlecenia. W ocenie

Sądu istnieje związek przyczynowy między wykonywaniem przez powódkę w

sposób nieprawidłowy obowiązków głównego księgowego a powstałą szkodą i jej

wysokością.

Sąd pierwszej instancji powołując art. 119 k.p. zasądził na rzecz powoda od

pozwanej W.K. odszkodowanie w wysokości 12.780 zł, tj. trzymiesięcznego

wynagrodzenia. W zakresie, w jakim powód żądał zasądzenia odsetek, Sąd

podkreślił, że powód dopiero w dniu 30 września 2010 r. zapłacił pozostałą cześć

należności wynikającej z wystawionej przez Firmę T. faktury VAT, dlatego też z tą

datą nastąpiło w całości rozliczenie tej faktury oraz z tą datą po stronie powoda

wystąpiła szkoda w kwocie dochłodzonej w pozwie. Zatem odsetki w wysokości

ustawowej Sąd zasądził od dnia 1 października 2010 r.

Od powyższego wyroku apelację wniosła W.K.

Wyrokiem z 6 września 2012 r., Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w C. w pkt. 1 zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddalił

powództwo; w pkt. 2 zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 3 i zasądził od powoda

A.N.- Firma Wielobranżowa M. w C. na rzecz pozwanej W.K. kwotę 1800 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed sądem pierwszej instancji; w pkt. 3

zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 4 i nakazał pobrać od powoda na rzecz

Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w C.) kwotę 281,96 zł (dwieście

osiemdziesiąt jeden złotych dziewięćdziesiąt sześć groszy) tytułem kosztów

postępowania; w pkt. 5 zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 930 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu przed sądem drugiej instancji.

Sąd Okręgowy stwierdził, że powód upatruje szkody w kosztach audytu, a

nie w konkretnych uchybieniach pozwanej powiązanych przyczynowo z konkretną

szkodą. W ocenie Sądu drugiej instancji trudno jest dopatrywać się pomiędzy takim

uszczerbkiem majątkowym powoda jakiejkolwiek prostej zależności pomiędzy

niewłaściwym wykonaniem obowiązków pracowniczych przez pozwaną w

rozumieniu adekwatnego związku przyczynowego, o którym mowa w art. 115 k.p.

W ocenie Sądu Okręgowego odpowiedzialność oparta na art. 114 k.p. oznacza, iż

9

wnoszący powództwo musi wykazać spełnienie takich przesłanek jak: powstanie

szkody po jego stronie udowadniając jej wysokość, istnienie związku

przyczynowego między działaniem pracownika, a powstałą szkodą, jak również fakt

zawinienia pracownika. W ocenie Sądu Okręgowego nie ma związku

przyczynowego między kosztami kontroli księgowości przedsiębiorstwa

prowadzonego przez powoda, wyrażonymi w wynagrodzeniu dla Spółki T., a

zawinionym zachowaniem pozwanej. Inaczej mówiąc, nie można w oparciu o

odpowiedzialność z art. 114 k.p. i art. 115 k.p. obciążać pracownika swobodnie

ustalonymi kosztami Spółki, która miała badać ewentualne błędy pracownika.

Powództwo oparto na błędnych podstawach faktycznych. Okoliczność ta decyduje

o rozstrzygnięciu.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną wniesioną

przez powoda, w którym zarzucono: „naruszenie prawa materialnego t.j. art. 114

k.p. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie polegającą na uznaniu, iż

nie stanowią szkody koszty poniesione przez pracodawcę, w związku z

koniecznością usunięcia błędów księgowych popełnionych przez pozwaną

wykonującą w przedsiębiorstwie powoda czynności głównej księgowej przy

stwierdzeniu istniejącego według Sądu Okręgowego braku związku przyczynowego

pomiędzy szkodą tj. wydatkami, jakie poniósł powód na usuniecie błędów

księgowych, a zawinionym zachowaniem pozwanej;

2. naruszenie prawa procesowego które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik

sprawy t.j. art. 328 § 2 k.p.c w zw. z art. 391 §1 k.p.c. poprzez brak przytoczenia w

uzasadnieniu orzeczenia podstaw ustalonych faktów i dowodów na których się

oparł przyjmując iż Powód swej szkody upatruje w kosztach audytu co uniemożliwia

dokonanie kontroli kasacyjnej prawidłowości wydanego orzeczenia”.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł „w przypadku braku podzielenia

przez Sąd Najwyższy zarzutów opartych na przepisach postępowania a podzieleniu

zarzutu naruszenia prawa materialnego” wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa w całości (art. 39816

k.p.c.) oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania w

tym kosztów zastępstwa adwokackiego za pierwszą instancję oraz za drugą

instancję a także 1800 zł za postępowanie kasacyjne; ewentualnie o jego uchylenie

10

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania wraz z

orzeczeniem o kosztach postępowania (art. 39815

§ 1 k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnioną podstawę odnoszącą się do naruszenia

prawa materialnego. Niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia przepisów

postępowania. Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c., tym bardziej w stopniu wpływającym na wynik sprawy

(art. 398 § 1 pkt 2 k.p.c.). Skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytacza

orzeczenia Sądu Najwyższego, w których został wyrażony powszechnie przyjęty

pogląd o skuteczności zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. (w związku z art. 391 §

1 k.p.c.) tylko w takich wyjątkowych przypadkach, gdy wady uzasadnienia

orzeczenia sądu drugiej instancji są tego rodzaju, że niemożliwe jest dokonanie

kontroli kasacyjnej tego orzeczenia. Uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego nie

jest obarczone takimi wadami. Przyjęty przezeń pogląd, który przesądził o

rozstrzygnięciu został jasno przedstawiony. Sprowadza się on do dwóch tez:

szkody nie może stanowić „kwota wydatkowana na opłacenie umowy zlecenia z

firmą, która po zwolnieniu powódki podjęła się usunięcia błędów księgowych

przedsiębiorstwie powoda” oraz: „W ocenie Sądu Okręgowego nie ma związku

przyczynowego miedzy kosztami kontroli księgowości przedsiębiorstwa

prowadzonego przez powoda, wyrażonymi w wynagrodzeniu dla Spółki T., a

zawinionym zachowaniem pozwanej”. Poglądy te nie mogą być podzielone, co

sprawia, że uzasadniony jest kasacyjny zarzut naruszenia art. 114 k.p.

Według wiążących (art. 39813

§ 2 k.p.c.) ustaleń faktycznych, pozwana,

zatrudniona przez powoda na stanowisku głównej księgowej, nierzetelnie

prowadziła księgowość jego przedsiębiorstwa, co wyszło na jaw w okresie urlopu

wykorzystywanego w okresie wypowiedzenia. Pozwana bezpodstawnie uchyliła się

od powrotu z urlopu, z którego pracodawca odwołał ją na podstawie art. 167 § 1

k.p. Wobec tego powód zaangażował Spółkę T. do sprawdzenia prawidłowości

księgowości przedsiębiorstwa i usunięcia – w miarę możliwości – stwierdzonych

uchybień. Koszt wykonania tej usługi poniesiony przez powoda, ograniczony do

11

wysokości wynagrodzenia pozwanej za trzy miesiące, stanowi roszczenie

dochodzone w tej sprawie. Zdaniem Sądu Najwyższego, Sąd Okręgowy

bezpodstawnie uznał, że nie zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności

odszkodowawczej pozwanej określone w art. 114 k.p. Według tego przepisu,

pracownik ponosi odpowiedzialność za wyrządzoną pracodawcy szkodę, powstałą

wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków.

Nierzetelne prowadzenie księgowości stanowi niewątpliwie naruszenie

obowiązków pracownicy zatrudnionej na stanowisku głównej księgowej. Nie sposób

twierdzić, że niewykonanie obowiązku rzetelnego prowadzenia księgowości

nastąpiło bez winy pozwanej, chociażby w postaci niedbalstwa. Powód udowodnił

poniesienie kosztów związanych z wykryciem i usunięciem popełnionych przez

pozwaną błędów. Koszty te stanowią szkodę powoda. Wydatek ten pomniejszył

majątek powoda. Nie stanowiłby on szkody powoda (w rozumieniu art. 114 k.p.)

wówczas gdyby był, obiektywnie i racjonalnie rzecz ujmując, niepotrzebny. Tak

jednak nie było. Sprawdzenie prawidłowości czynności księgowych było konieczne

do stwierdzenia uchybień i ich usunięcia. Dokonała tego zaangażowana przez

powoda Spółka a za wykonaną usługę powód zapłacił. Uszczerbek w majątku

powoda wyrażony tą zapłatą stanowi szkodę. Szkoda ta to rzeczywista strata w

rozumieniu art. 115 k.p.

Pozostaje ona w normalnym związku przyczynowym z zachowaniem

pozwanej, z nienależytym wykonywaniem przez nią obowiązków. Gdyby prowadziła

ona księgowość przedsiębiorstwa powoda właściwie, nie zaszłaby potrzeba

dokonania sprawdzenia ksiąg i dokumentów i usuwania stwierdzonych błędów.

Powód miał podstawy do zlecenia tych czynności, tym bardziej, że pozwana,

bezpodstawnie powołując się na chorobę, nie przerwała urlopu. Podejrzenia

powoda co do nierzetelności czynności podejmowanych przez główną księgową

okazały się słuszne. Nie chodziło zatem, jak przyjął Sąd Okręgowy, o swobodnie

ustalone koszty stwierdzenia ewentualnych błędów pracownicy. Badanie

rzetelności ksiąg i usuwanie błędów popełnionych przez pozwaną było konieczne

dla interesów pracodawcy i wykonywania przez niego obowiązków

publicznoprawnych. Ustalone okoliczności wypełniają przesłankę

odpowiedzialności odszkodowawczej pracownika w postaci normalnego związku

12

przyczynowego powstania szkody z nienależytym wykonaniem przez niego

obowiązków.

W zaskarżonym wyroku doszło zatem do naruszenia art. 114 k.p., co

powoduje konieczność jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

/tp/