I UK 652/12

Sygn. akt I UK 652/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania D. C. i T. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanych: "T." Spółki z o.o. z siedzibą w K. i K. P.

o odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za

zaległości z tytułu nieopłaconych składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego D. C. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 czerwca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację D. C. i

sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w […]

do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację ubezpieczonych D. C. i T. T. od wyroku

Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 21

czerwca 2011 r., wydanego w sprawie przy udziale zainteresowanych: K. P. i Spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością „T.” z siedzibą w K., którym oddalono odwołania

ubezpieczonych od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 grudnia

2008 r. stwierdzających, że ubezpieczeni są odpowiedzialni za zadłużenie „A.”

Spółki z o.o. z siedzibą w B. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia

społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych powstałe w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka

zarządu Spółki, które wynosi za okres za okres lipiec – wrzesień 2003 i listopad

2003-czerwiec 2004 r. odpowiednio: na ubezpieczenia społeczne kwotę 221.252,94

zł, na ubezpieczenie zdrowotne kwotę 46.740,31 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwotę 18.164,28 zł (pkt I wyroku)

oraz uchylił punkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w zakresie zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego (pkt II wyroku).

W sprawie tej ustalono, że ubezpieczeni D. C. i T. T. w okresie od 24

stycznia 2002 r. pełnili funkcję członków zarządu w „A.” Spółki z o.o. z siedzibą w B.

(zwanej dalej Spółką) - do dnia 19 lipca 2004 r., kiedy to uchwałami

nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników Spółki zostali odwołani. Uprawnienia

nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników, na którym powzięto w/w uchwały

wykonywała K. G., która była dyrektorem zarządu jedynego wspólnika spółki

prowadzonej pod firmą „T.” Sp. z o.o. z siedzibą K. Od 2003 r. rozpoczęły się

problemy finansowe Spółki, a od 2004 r. nie składała ona już deklaracji ani zeznań

podatkowych.

Dyrektor Oddziału ZUS wdrożył wobec Spółki egzekucję z jej wierzytelności w

firmie PHU M. z tytułu porozumienia kompensacyjnego nr 8/05/2003 z dnia 17

czerwca 2003 r. Zastosowanym środkiem egzekucyjnym była egzekucja z rachunku

bankowego. Pismem z dnia 19 stycznia 2004 r. Spółka zwróciła się do organu

rentowego o zastosowanie mniej uciążliwego środka w postaci zajęcia jej

wierzytelności do Stoczni G. S.A., N. Budowa-Montaż Maszyn i Urządzeń

Przemysłowych. Spółka nie przedstawiła dokumentów potwierdzających posiadanie

3

wierzytelności w N. Budowa - Montaż Maszyn i Urządzeń Przemysłowych.

Nakazem zapłaty z dnia 23 października 2002 r. Sąd Okręgowy w K. nakazał

Stoczni Gdynia S.A. w G., aby zapłaciła Spółce 68.884,13 zł.

W piśmie z dnia 22 stycznia 2004 r. Spółka złożyła wniosek do ZUS o zajęcie

wierzytelności w kwocie 104.243,93 zł z firmy Stocznia G. S.A. w G. celem spłaty

zadłużenia z tytułu składek, dlatego dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z dnia

22 marca 2004 r. wycofał zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego w ING

Bank Śląski i dokonał zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw i usług do Stoczni G.

S.A. Firma ta, pismem z dnia 9 lutego 2004 r. zawiadomiła, że jej zadłużenie wobec

Spółki zostało objęte ugodą restrukturyzacyjną i rozłożone na 24 raty, a w piśmie z

dnia 22 marca 2004 r. wskazała, że kwota wierzytelności Spółki wynosi 87.634,27

zł. Pismem z dnia 16 kwietnia 2004 r. Stocznia G. S.A. poinformowała o zbiegu

egzekucji administracyjnej i sądowej wierzytelności.

W dniu 2 czerwca 2004 r. Spółka złożyła w Sądzie Rejonowym w K. wniosek

o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej jej majątku.

W dniu 3 czerwca 2004 r. dyrektor Oddziału ZUS wezwał Spółkę do

przedstawienia wykazu zawierającego wymagalne i nieprzedawnione

wierzytelności przysługujące jej od osób trzecich wraz z dokumentami

potwierdzającymi te wierzytelności, ale nie uzyskał na ten temat żadnych informacji

od Spółki. Wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej na wierzytelności do

Stoczni G. S.A. dyrektor Oddziału ZUS wycofał zawiadomienia o zajęciu tej

wierzytelności i zastosował inny środek egzekucji w postaci zajęcia rachunku

bankowego w G. S.A.

W piśmie G. S.A. z dnia 18 października 2004 r. wskazano, że na rachunku

bankowym wystąpił „zbieg administracyjno-sądowy do tego samego prawa, tj.

egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie

Rejonowym w B. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. i Dyrektora Oddziału

ZUS”. Komornik Sądowy wycofał się ze zbiegu, a dyrektor Oddziału ZUS przekazał

prowadzenie łącznej egzekucji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, który

postanowieniem z dnia 17 października 2006 r. umorzył postępowanie egzekucyjne

z uwagi na jego bezskuteczność.

4

Postanowieniem z dnia 4 lutego 2005 r. Sąd Rejonowy w K. oddalił wniosek

Spółki o ogłoszenie upadłości z uwagi na to, że jej majątek nie był wystarczający do

zaspokojenia kosztów postępowania upadłościowego.

Postanowieniem dnia 16 maja 2006 r. Sąd Rejonowy w W. dokonał podziału

sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości Spółki przeznaczając środki pieniężne

na pokrycie kosztów egzekucji i należności za pracę. Stanowiący własność Spółki

samochód osobowy marki Seicento z 1999 r. podlegał sprzedaży egzekucyjnej,

mającej zaspokoić częściowo koszty egzekucyjne. Zarówno przysługujące Spółce

prawo użytkowania wieczystego nieruchomości (wpis do księgi wieczystej nr 6567)

położonej w T., gm. D., jak i budynki stanowiące odrębną własność Spółki były

obciążone hipoteką przymusową odpowiednio: w kwocie 71.842,58 zł na rzecz

Agencji Finansowej „F.” Sp. z o.o. z siedzibą w D. w celu zabezpieczenia

zasądzonej należności, w kwocie 285.000 zł na rzecz PPUH „T. – H.” Sp. z o.o. z

siedzibą w R. „celem zabezpieczenia spłaty zasądzonej należności własność na

rzecz Agencji Finansowej ‘F.’ Sp. z o.o. z siedzibą w D. w celu zabezpieczenia

zasądzonej należności”, w kwocie 64.314,70 zł na rzecz Urzędu Skarbowego w B.

celem zabezpieczenia spłaty należności, w kwocie należności głównej 11.454,68 zł

wraz z odsetkami ustawowymi i kosztami postępowania na rzecz Centrum

Zaopatrzenia Budowlanego „H." Sp. z o.o. z siedzibą w J. Ostatecznie hipoteki

zostały wykreślone w 2005 r.

Według stanu na dzień 26 stycznia 2009 r. żadne z postępowań

egzekucyjnych wobec Spółki nie znajdowało się w toku.

Sąd Rejonowy w B., wyrokiem z dnia 16 czerwca 2009 r., I C …/06, z

zasądził solidarnie od pozwanych K. P., T. T. i D. C. na rzecz powodów Centrum

Kapitałowo - Inwestycyjnego „O." Sp. z o.o. w B. kwotę 20.636,06 zł i M. E. w K.

kwotę 52.012,32 zł. Ze sporządzonej w tej sprawie opinii biegłego sądowego ds.

rachunkowości – A. A. wynikało, że przesłanka uzasadniająca złożenie wniosku o

upadłość została wykazana w bilansie uwzględniającym stan na dzień 28 lutego

2003 r. Również biegły sądowy z zakresu finansów - mgr A. D. stwierdziła, że

termin złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie został zachowany. Spółka nie

wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań od stycznia 2003 r., wartość

księgowa jej zobowiązań przekraczała wartość majątku na dzień 31 stycznia 2003

5

r., majątek Spółki tylko hipotetycznie mógł wystarczyć na pokrycie kosztów

postępowania upadłościowego pod warunkiem, że majątek trwały nie byłby

obciążony skuteczną hipoteką i zastawami. Wyrokiem z dnia 9 lutego 2010 r., akt IV

Ca …/09, Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację pozwanych od tego wyroku w

zakresie kwestionującym rozstrzygnięcia zawarte jego w pkt 2 i 3, uchylił

zaskarżony wyrok w pkt 1, znosząc w całości postępowanie w sprawie z powództwa

Centrum Kapitałowo-Inwestycyjnego „O.” Sp. z o.o. w B., przekazując sprawę w tym

zakresie do ponownego rozpoznania temu Sądowi, pozostawiając mu

rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego.

D. C. zeznał, że ostatecznie, po nieudanych próbach naprawy sytuacji

finansowej udziały własne i majątek ruchomy Spółki został sprzedany spółce „T”. W

toku prowadzonych rozmów uzyskano zapewnienie, że zadłużenie Spółki zostanie

uregulowane, a działalność gospodarcza nadal będzie prowadzona po przejęciu

pracowników Spółki i zatrudnieniu nowych. Podał, że w toku egzekucji Spółka

wskazała swoich dłużników, tj. Stocznię G., Hutę K., firmę S., których należności

wystarczyłyby na pokrycie całości zadłużenia wobec ZUS z tytułu składek. Poza

tym do egzekucji zostały przedstawione budynki o wartości 650.000 zł, maszyny i

urządzenia. Zaległość Spółki z tytułu podatku dochodowego została uregulowana

należnym podatkiem VAT.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy oddalił odwołania

ubezpieczonych od zaskarżonych decyzji organu rentowego, uznając, że nie

zachodzą żadne przesłanki z art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja

podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., zwanej dalej

Ordynacją podatkową) wyłączające ich odpowiedzialność za zaległości Spółki z

tytułu składek powstałe czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu

Spółki we wskazanych w zaskarżonych decyzjach wysokościach. W szczególności,

egzekucja prowadzona wobec Spółki okazała się bezskuteczna i nie doprowadziła

„w ostatecznym wyniku” do zaspokojenia należności ZUS.

Po rozpoznaniu apelacji ubezpieczonych, Sąd Apelacyjny podzielił

stanowisko Sądu Okręgowego. Sąd drugiej instancji za nietrafny uznał podniesiony

w apelacji zarzut przedawnienia. Najstarsza zaległość z tytułu składek pochodzi z

lipca 2003 r., zatem decyzje z dnia 22 grudnia 2008 r. zostały wydane w terminie

6

określonym w art. 118 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z wykładnią językową tego

przepisu, istotna dla obliczania terminu 5 lat jest data wydania decyzji, nie zaś jej

doręczenia. Sąd Okręgowy wskazał, że egzekucja prowadzona z majątku Spółki

przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. zakończyła się postanowieniem z dnia

17 października 2006 r. o umorzeniu egzekucji. Egzekucja sądowa z nieruchomości

doprowadziła do podziału sum uzyskanych z egzekucji i co wynika z postanowienia

Sądu Rejonowego w W. z dnia 16 maja 2006 r. nie zaspokoiła roszczeń wierzycieli,

w tym organu rentowego. W toku czynności egzekucyjnych nie zdołano ustalić

innego majątku dłużnika (Spółki), z którego można by prowadzić skuteczną

egzekucję. Przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym

w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wymagał co najmniej częściowej

bezskuteczności egzekucji jako przesłanki pozytywnej przeniesienia

odpowiedzialności za zobowiązania spółki na członków jej zarządu. Wprawdzie do

wierzyciela należy wykazanie, że pierwsza przesłanka pozytywna

odpowiedzialności z art. 116 tej ustawy została spełniona i egzekucja z całego

majątku spółki jest bezskuteczna, jednak obowiązek ten odnosił się tylko do

składników majątku dłużnika znanych wierzycielowi do końca postępowania

egzekucyjnego

Sąd wskazał, że w apelacji podniesiono, iż nie został poddany egzekucji

majątek w postaci wierzytelności należnych od Stoczni G. Tymczasem, z ustaleń

Sądu Okręgowego wynika, że organ rentowy „dopiero wobec zawiadomienia o

rzeczywistej wysokości wierzytelności od Stoczni G. S.A. pomniejszonej w wyniku

wdrożenia postępowania restrukturyzacyjnego, a nadto wobec zbiegu egzekucji

administracyjnej i sądowej do tej wierzytelności, po bezskutecznym wezwaniu

Spółki do przedstawienia wykazu wymagalnych i nieprzedawnionych wierzytelności

podjął decyzję o zastosowaniu innego środka egzekucyjnego. Okoliczność ta

jednak nie ma zasadniczego znaczenia wobec faktu, że wykazana została

bezskuteczność egzekucji”. Również wyjaśniona została kwestia należności z tytułu

zwrotu podatku VAT. Według opinii biegłej A. D. złożonej w sprawie I C …/06, która

uwzględniła tę kwotę w swoim rozliczeniu, nie zmieniło to konkluzji, iż już w 2003 r.

Spółka trwale zaprzestała spłacania długów, a także, że jej majątek nie wystarczył

na zaspokojenie zadłużenia. Wniosek biegłej, że majątek Spółki hipotetycznie mógł

7

wystarczyć na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, ale pod

warunkiem, że majątek trwały nie byłby obciążony skuteczną hipoteką i zastawami

również nie został w apelacji podważony. Sąd pierwszej instancji wskazał, że

zarówno konta Spółki, jak i majątek w postaci nieruchomości, a także wierzytelności

objęte były egzekucją zarówno administracyjną i sądową, wdrażaną przez wielu

wierzycieli. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w sposób nieulegający wątpliwości

wykazano, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji stwierdzona została

bezskuteczność egzekucji wobec Spółki. Skuteczne złożenie wniosku w czerwcu

2004 r. o ogłoszenie upadłości z likwidacją majątku Spółki nie zostało złożone we

„właściwym czasie”, skoro Sąd Rejonowy w K. oddalił ten wniosek na mocy art. 13

ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.), ponieważ majątek Spółki nie

wystarczał nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego.

W skardze kasacyjnej ubezpieczony D. C. zaskarżył wyrok w części

oddalającej jego apelację, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego: 1/

art. 108 w związku z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej oraz w związku z art. 31 i 32

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez niewłaściwe zastosowanie i

błędną wykładnię polegające na przyjęciu, że organ rentowy „miał przesłanki do

wydania decyzji o odpowiedzialności D. C. za zobowiązania Spółki „A.” Sp. z o.o. z

tytułu zaległości (...) w płatnościach składek (...) tj. że istniała bezskuteczność

egzekucji w stosunku do majątku Spółki, pomimo że ujawniony organowi

rentowemu majątek Spółki nie podlegał egzekucji”, 2/ art. 6 k.c. w związku z art.

116 § 1 Ordynacji podatkowej przez niewłaściwe zastosowanie oraz błędną

wykładnię i przyjęcie, że wystarczy, aby wierzyciel wykazał, iż „egzekucja z

wybiórczo wskazanego majątku Spółki (...) na dzień 17 października 2006 roku jest

bezskuteczna i wystarczające jest subiektywne przekonanie organów o

bezskuteczności egzekucji, aby uznać, że wierzyciel udowodnił istnienie

bezskuteczności egzekucji na dzień wydawania” zaskarżonej decyzji „pomimo, że

organ rentowy mając wiedzę o majątku Spółki tj. wierzytelnościach wobec Stoczni

G. S.A., świadomie prowadził egzekucję jedynie w stosunku do części majątku a

nawet zwolnił uprzednio zajęte wierzytelności, co w konsekwencji świadczy o tym,

że nie zaistniał stan obiektywnej bezskuteczności egzekucji”, 3/ art. 5 k.c. w

8

związku z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przez niewłaściwe zastosowanie oraz

błędną wykładnię i „nieuwzględnienie, że „ZUS świadomie zwolnił spod egzekucji

majątek pozwalający na zaspokojenie przynajmniej w znacznej części zobowiązań

„A.” sp. z o.o. i pomimo wiedzy o istnieniu takiego majątku uznał, że egzekucja jest

bezskuteczna i wydał przeciwko D. C. decyzje o odpowiedzialności za

zobowiązania „A. Sp. z o.o. pomimo, iż nie zaistniała obiektywnie przesłanka

bezskuteczności egzekucji, a tylko organ wybiórczo prowadząc egzekucję stwierdził

taką bezskuteczność”, 4/ art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 1025

§

1 pkt 5,7 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię i przyjęcie,

że „jeżeli wobec jakiegoś majątku występuje zbieg egzekucji sądowej i

administracyjnej to egzekucja należności publicznoprawnych z takiego majątku jest

bezskuteczna, pomimo że należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa

zaspokojenia”, 5/ art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 44 k.c. przez

niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że

„pomimo zaniechania i zwolnienia spod egzekucji z wierzytelności w stosunku do

Stoczni G. S.A. oraz nadpłaty z tytułu podatku od towarów i usług to jednak

egzekucja była prowadzona w stosunku do całego majątku Spółki „A.” Sp. z o.o. i

była ona bezskuteczna”, 6/ art. 2 i art. 7 Konstytucji w związku z art. 118 Ordynacji

podatkowej przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię i przyjęcie, że

„wydanie decyzji konstytutywnej jest równoznaczne z chwilą jej sporządzenia i

oderwane zupełnie od momentu wprowadzenia jej do obrotu prawnego, choćby

przez wysłanie jej stronie a w konsekwencji uznanie, że niezależnie o terminu

faktycznego wydania ‘na zewnątrz’ przez organ decyzji skierowanej do D. C. nie

doszło do uchybienia pięcioletniemu terminowi do wydania tej decyzji w stosunku

do zaległości powstałych w okresie od lipca do grudnia 2003 roku, która to

wykładnia została oderwana od oceny charakteru decyzji o odpowiedzialności osób

trzecich oraz nie została poddana weryfikacji wykładni celowościowej lub

systemowej”, 7/ art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez jego

niezastosowanie i pominięcie „przesłanki egzoneracyjnej w postaci wskazania

przez D. C. mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości

Spółki w znacznej części, pomimo że w toku procesu ustalono istnienie

wierzytelności Spółki „A.” Sp. z o.o. (...) wobec Stoczni G. S.A. i której to

9

wierzytelności istnienia i wymagalności nie zakwestionowano w toku postępowania

sądowego a nadto brak jest informacji o jej ‘skonsumowaniu’ w toku dotychczas

toczących się postępowań egzekucyjnych, względnie błędnej wykładni polegającej

na przyjęciu, że mienie, którego istnienie jest stwierdzone prawomocnym wyrokiem

sądu o wartości ponad 50% kwoty istniejących zaległości (bez odsetek) nie stanowi

mienia znacznej wartości”.

W skardze podniesiono też zarzut naruszenia przepisów postępowania: 1/

art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. i art. 382 k.p.c. przez „nierozpoznanie

(...) istoty sprawy i pominięcie ustaleń w zakresie istnienia podstaw

odpowiedzialności odwołującego D. C., w szczególności brak wyjaśnienia przez

Sąd Apelacyjny czy na dzień wydawania zaskarżonej decyzji istniał stan

bezskuteczności egzekucji i dlaczego stwierdzona ostała bezskuteczność egzekucji

skoro istniała znaczna wierzytelności wobec Stoczni G. S.A. o której organ w toku

prowadzonej egzekucji i na dzień wydawania decyzji o odpowiedzialności D. C. za

zaległości z tytułu składek (...), miał wiedzę; oraz poprzez nie uchylenie wyroku

Sądu I instancji i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania pomimo tego,

że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy”, 2/ art. 382 k.p.c. w związku z art.

385 k.p.c., art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 381 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. i art.

217 § 2 k.p.c. przez oddalenie apelacji przy jednoczesnym nierozpoznaniu istoty

sprawy „w warunkach pominięcia wniosków dowodowych zgłaszanych przez

odwołującego (...), których dopuszczenie umożliwiłoby ustalenie tak

fundamentalnych kwestii jak ta, jaki był rzeczywisty stan majątku spółki, tj. czy

istniało mienie, z którego należności ZUS mogły zostać zaspokojone, oraz czy

egzekucja w rzeczywistości miała charakter bezskuteczny na dzień wydawania

przez organ zaskarżonej decyzji a w rezultacie czy zachodziły przesłanki do

przypisania mu odpowiedzialności na podstawie art. 116 § 1 ustawy Ordynacja

podatkowa oraz przesłanki egzoneracyjnej w postaci ustalenia mienia, z którego

nadal mogłaby być prowadzona egzekucja umożliwiająca zaspokojenie zaległości

publicznoprawnych w znacznej części”, 3/ art. 382 w związku z art. 328 § 2 k.p.c.

przez sporządzenie uzasadnienia niezawierającego wyjaśnienia podstawy prawnej

wydanego orzeczenia, „co uniemożliwia dokonanie oceny prawidłowości wydanego

orzeczenia, pod kątem czy Sąd Apelacyjny zaniechał zastosowania art. 116 § 1 pkt

10

2 ordynacji podatkowej i wynikającej z tej regulacji przesłanki egzoneracyjnej w

postaci przedstawienia przez odwołującego (...) mienia Spółki, z którego egzekucja

umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części; czy też Sąd Apelacyjny

dokonał błędnej wykładni art. 116 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej i uznał, że mienie

o wartości przekraczającej w ponad 50% kwoty zaległości Spółki nie stanowi mienia

które w znacznej części pozwala na zaspokojenie zaległości”, które to uchybienia

doprowadziły do błędnego przyjęcia istnienia podstaw do wydania zaskarżonej

decyzji, „tj. że organ dochował terminu wydania decyzji, że istniała bezskuteczność

egzekucji w stosunku majątku Spółki, oraz że odwołujący (...) nie wykazał

przesłanki egzoneracyjnej istnienia mienia, z którego egzekucja umożliwi

zaspokojenia zaległości Spółki w znacznej części”.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano

występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych: 1/ „czy Zakład

Ubezpieczeń Społecznych, który rezygnuje dobrowolnie z możliwości prowadzenia

egzekucji ze znanego mu majątku spółki a rezygnację uzasadnia jedynie zbiegiem

egzekucji do tego majątku, może być uznany za wierzyciela, który przeprowadził

bezskuteczną egzekucję w rozumieniu art. 116 § 1 ordynacji podatkowej?”, 2/ „czy

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przed wydaniem decyzji na podstawie art. 116

Ordynacji podatkowej, ma obowiązek przeprowadzić egzekucję z ujawnionych mu

składników majątku spółki także wówczas, gdy we wcześniejszym okresie, w

ramach postępowania upadłościowego stwierdzony został brak majątku

pozwalającego na prowadzenie postępowania upadłościowego, czy też może tej

egzekucji zaniechać i powołać się na bezskuteczność egzekucji stwierdzoną w

postępowaniu upadłościowym?”, 3/ „według jakich kryteriów należy oceniać, czy

wskazywana przez członka zarządu spółki wierzytelność pozwala na zaspokojenie

zaległości spółki w znacznej części (art. 116 § 1 pkt 2 o.p.) i jaki stosunek wielkości

pomiędzy wysokością wierzytelności i wielkością zaległości spółki pozwala na

przyjęcie, że wierzytelność pozwala na zaspokojenie zaległości spółki w znacznej

części?”, 4/ „czy można uznać za istniejącą w obrocie prawnym i za wywołującą

związanie organu i strony decyzję konstytutywna, która nie została ogłoszona

stronie lub jej doręczona i czy przy braku doręczenia osobie trzeciej decyzji opartej

na art. 116 Ordynacji podatkowej powstaje zobowiązanie podatkowe tej osoby?”.

11

Ponadto skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ Sąd

Apelacyjny „co najmniej nie dokonał dostatecznej oceny prawnej ustalonego stanu

faktycznego, nie wyjaśnił podstaw odpowiedzialności skarżącego, w szczególności

nie wyjaśnił dlaczego uznał, że pomimo zwolnienia spod egzekucji, przez Dyrektora

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, znacznego majątku są istniejące nadal

wierzytelności wobec Stoczni G. S.A. uznał, iż egzekucja wobec Spółki jest

bezskuteczna a organ rentowy taką bezskuteczność wykazał”.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu lub Sądowi równorzędnemu oraz obciążenie organu kosztami

procesu za obie instancje, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm

przepisanych, lub o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego oraz Sądu Okręgowego

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji oraz obciążenie organu kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa

procesowego, ewentualnie, w przypadku uznania, że podstawa skargi w postaci

naruszenia przepisów postępowania okazała się nieuzasadniona, o uchylenie

zaskarżonego wyroku w części i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. zmianę przez

uwzględnienie odwołania w zaskarżonej części i uwolnienie skarżącego od

odpowiedzialności za zobowiązania „A.” Spółki z o.o. z tytułu zaległości

składkowych za miesiące od lipca 2003 r. do czerwca 2004 r., a także o zasądzenie

od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wywołanego wniesieniem

skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest częściowa uzasadniona, chociaż Sąd Najwyższy nie

podzielił jej wszystkich podstaw i zarzutów.

Bezpodstawne okazały się zarzuty naruszenia art. 2 i 7 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 118 Ordynacji podatkowej już dlatego, że

decyzja wydana w stosunku do skarżącego o obarczeniu go odpowiedzialnością

subsydiarną za zaległości składkowe spółki z o.o. z dnia 22 grudnia 2008 r. została

12

skutecznie odebrana (pokwitowana) przez jego syna K. w dniu 28 grudnia 2008 r.

(w aktach ZUS). W konsekwencji od końca 2003 r. do wymienionych dni wydania

oraz doręczenia zaskarżonej decyzji powstałe w okresie od lipca 2003 r. do

czerwca 2004 r. zaległości składkowe nie uległy 5-letniemu przedawnieniu, licząc

od końca roku kalendarzowego 2008 r., w którym decyzja ta była wydana i została

doręczona (art. 118 Ordynacji podatkowej w związku z art. 24 ust. 5d ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych).

Ze względu na związanie podstawami i granicami kasacyjnego zaskarżenia

Sąd Najwyższy pozbawiony był procesowych możliwości rozeznania zarzutu,

jakoby organ ubezpieczeń społecznych zwolnił uprzednio zajęte wierzytelności z

„tytułu nadpłaty podatku od towarów i usług”, ponieważ w skardze kasacyjnej

zabrakło skonkretyzowania oraz uzasadnienia tego zarzutu, a Sąd Najwyższy nie

ma obowiązku ani procesowych możliwości domyślania się lub poszukiwania za

skarżącego tych okoliczności.

Natomiast usprawiedliwiony okazał się zarzut braku należytej oceny

odstąpienia przez organu ubezpieczeń społecznych od egzekucji ze wskazanego

majątku Spółki w postaci zasądzonych na jej rzecz prawomocnym wyrokiem

sądowym wierzytelności wobec Stoczni G. S.A. w kwocie 87.634,27 zł, przy

ówczesnej kwocie zadłużenia z tytułu jej zaległości składkowych - 104.243,93 zł.

Obie te wielkości podał skarżący, który wyliczył „prewencyjną” możliwość

zaspokojenia zadłużenia składkowego na około 84%. Taka wartość procentowa z

pewnością mogła wskazywać na możliwość zaspokojenia zaległości składkowych w

znacznej części, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej,

jakkolwiek trudno abstrakcyjnie lub procentowo określić normatywną wielkość owej

„znacznej części”, której egzekucja w istotny sposób powinna stwarzać szanse

zmniejszenia zadłużenia składkowego.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd drugiej instancji co najmniej

przedwcześnie i z naruszeniem proceduralnych podstaw skargi kasacyjnej uznał,

że „wobec zawiadomienia o rzeczywistej wysokości wierzytelności od Stocznia G.

S.A. pomniejszonej w wyniku wdrożenia postępowania restrukturyzacyjnego, a

nadto wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do wierzytelności po

bezskutecznym wezwaniu spółki „A.” do przedstawienia wymagalnych i

13

nieprzedawnionych wierzytelności podjął decyzję o zastosowania innego środka

egzekucyjnego”. W tym zakresie Sąd Najwyższy nie podzielił konstatacji Sądu

drugiej instancji, że „okoliczność ta jednak nie ma znaczenia w niniejszej sprawie

wobec faktu, że wykazana została bezskuteczność egzekucji”, ponieważ bez

precyzyjnego wyjaśnienia okoliczności odstąpienia Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych od egzekucji zaległości składkowych ze wskazanego mu mienia

(prawomocnie zasądzonej wierzytelności) dłużnej Spółki, które umożliwiało

prewencyjne odzyskanie znacznej części tych zaległości, organ ten nie może być

uznany za wierzyciela, który wykazał przesłankę bezskuteczności egzekucji takiej

istotnej części zaległych składek w rozumieniu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

W szczególności zbieg wymienionych egzekucji nie uzasadnia zaniechania

prowadzenia egzekucji, już dlatego, że w takich przypadkach organ egzekucyjny

prowadzi obie egzekucje (por. art. 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jednolity tekst: Dz.U. z 2012 r., poz.

1015 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy podzielił w tej części

proceduralne i materialnoprawne zarzuty kasacyjne, orzekając jak w sentencji (art.

39815

k.p.c.).