II UK 306/12

Sygn. akt II UK 306/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku U. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 22 marca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 marca 2012 r., Sąd Apelacyjny, oddalił apelację

wnioskodawczyni U. P. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w O. z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych o emeryturę, wskazując w uzasadnieniu, że

2

wnioskodawczyni nie spełniła przesłanek określonych w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia

26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz.

674 ze zm.), gdyż nie doszło do rozwiązania stosunku pracy na jej wniosek.

W stanie faktycznym sprawy wnioskodawczyni była zatrudniona na

stanowisku nauczyciela w Szkole Podstawowej Nr 2 w G. w okresie od dnia 1

września 1982 r. do dnia 30 września 2009 r. Stosunek pracy został rozwiązany na

podstawie art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela. W listopadzie 2009 r.

wnioskodawczyni złożyła wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy i w dniu 17

lutego 2010 r. po badaniu lekarskim Lekarz Orzecznik ZUS orzekł, że jest ona

zdolna do pracy. Decyzją z dnia 4 marca 2010 r. organ rentowy odmówił jej prawa

do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wnioskodawczyni złożyła wniosek o

emeryturę, a decyzją z dnia 22 stycznia 2009 r. odmówiono jej do niej prawa,

wobec niewykazania wymaganego 30 - letniego okresu składkowego i

nieskładkowego. Decyzją z dnia 13 lutego 2009 r. dokonano zmiany w zakresie

ustalenia 30 - letniego okresu składkowego i nieskładkowego, zaliczając

wnioskodawczyni do okresu zatrudnienia okres jej pracy w gospodarstwie rolnym

dziadków od dnia 24 lipca 1978 r. do dnia 29 lipca 1978 r. i przyjmując że wykazała

30 - letni okres zatrudnienia oraz 20 – letni okres pracy nauczycielskiej. Kolejnym

wnioskiem z dnia 5 października 2009 r. wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie

emerytury w trybie przepisów Karty Nauczyciela, dołączając świadectwo pracy z

dnia 30 września 2009 r., z którego wynikało, że stosunek pracy ustał na podstawie

art. 23 pkt 3 Karty Nauczyciela. Decyzją z dnia 14 października 2009 r. ponownie

odmówiono przyznania wnioskodawczyni emerytury, wobec braku spełnienia

przesłanki rozwiązania stosunku pracy na wniosek nauczyciela, zaś Sąd Okręgowy

wyrokiem z dnia 22 grudnia 2009 r., oddalił odwołanie wnioskodawczyni. W dniu 10

lutego 2011 r. wnioskodawczyni złożyła ponowny wniosek o emeryturę

nauczycielską, zaś zaskarżoną decyzją z dnia 28 lutego 2011 r. organ rentowy

odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do emerytury.

Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji oddalił wyrokiem z dnia 9

listopada 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O.,

wskazując w uzasadnieniu, że art. 88 Karty Nauczyciela przewiduje możliwość

przejścia nauczyciela na emeryturę niezależnie od wieku, a jednym z koniecznych

3

warunków do nabycia tej emerytury jest rozwiązanie stosunku pracy na wniosek

nauczyciela. Tak więc nauczyciel, który nie rozwiązał na swój wniosek stosunku

pracy - mimo spełnienia warunku wymaganego stażu pracy (ogólnego i w

szczególnym charakterze) nie może nabyć prawa do tej emerytury. Tymczasem w

rozpatrywanej sprawie do rozwiązania stosunku pracy nie doszło z inicjatywy

wnioskodawczyni (nauczyciela) lecz w drodze jednostronnego oświadczenia woli

dyrektora szkoły, nie zachodzi również wyjątek, o którym mowa w art. 88 ust. 1a

ustawy.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego, zaskarżając go w

całości, pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił naruszenie prawa materialnego –

art. 66 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji polegające na „niezgodnej z prawem

odmowie wnioskodawczyni zagwarantowanego ustawą prawa do emerytury

pomimo spełnienia przez nią wszystkich warunków możliwych do zrealizowania w

zaistniałej sytuacji”, oraz przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik

sprawy – art. 390 § 1 „poprzez nieprzedstawienie Sądowi Najwyższemu

zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w rozpoznawanej sprawie

(…)” i art. 316 § 1 k.p.c. „poprzez pominięcie (…) stanu rzeczy istniejącego w chwili

zamknięcia rozprawy (…)”, wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku w

całości poprzez orzeczenie zgodne z żądaniem zawartym w odwołaniu

wnioskodawczyni, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd

Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli

skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania lub gdy zarzut taki

okaże się niezasadny. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np.

wyroki z dnia z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 78/10 oraz z dnia 19 maja 2011 r.,

I PK 264/10 - niepublikowane) przyjmuje się, że Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

w granicach zaskarżenia i w granicach przedstawionych podstaw (art. 39813

§ 1

4

k.p.c.), co oznacza, że nie może uwzględniać naruszenia żadnych innych

przepisów niż wskazane przez skarżącego. Innymi słowy Sąd Najwyższy może

rozpoznawać skargę kasacyjną tylko w ramach tej podstawy, na której ją oparto,

odnosząc się jedynie do przepisów, których naruszenie zarzucono. Uwaga ta –

prawnie oczywista – jest konieczna, gdy się zważy, że we wniesionej skardze

kasacyjnej, w jej podstawach, brak odniesienia się do kluczowego w

okolicznościach sprawy, art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela.

W rozpoznawanej sprawie spór sprowadzał się do oceny, czy

wnioskodawczyni, z którą w dniu 30 września 2009 r. rozwiązano stosunek pracy

na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, spełniła przesłanki do nabycia

prawa do emerytury określone w art. 88 ust. 1 tej ustawy, nie powołanego jako

naruszony w podstawach skargi. W związku z tym tylko ogólnie należy wspomnieć,

że zgodnie z tym przepisem, nauczyciele mający trzydziestoletni okres

zatrudnienia, w tym dwadzieścia lat wykonywania pracy w szczególnym

charakterze mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na

emeryturę. Za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r., III UK 162/10

(OSNP z 2012 r. nr 13-14, poz. 179), należy powtórzyć, że niezbędnym warunkiem

skorzystania z prawa do emerytury na tej podstawie jest rozwiązanie stosunku

pracy na wniosek nauczyciela. Tak więc nauczyciele, którzy nie rozwiążą na swój

wniosek stosunku pracy - mimo spełnienia warunku wymaganego stażu pracy

(ogólnego i w szczególnym charakterze) nie mogą nabyć prawa do tego

świadczenia. Wykładnia językowa i systemowa tego przepisu prowadzi do

jednoznacznego rezultatu, że za rozwiązanie stosunku pracy „na swój wniosek”

przez nauczyciela, nie może być uznane jego rozwiązanie przez dyrektora szkoły.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie z wnioskodawczynią rozwiązano stosunek

pracy na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, a więc na podstawie

orzeczenia lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o

niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy.

Z tych względów trafne jest rozstrzygnięcie przyjęte przez Sąd Apelacyjny w

zaskarżonym wyroku, że wnioskodawczyni nie spełniła warunku uprawniającego do

5

przejścia na emeryturę na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, polegającego

na rozwiązaniu stosunku pracy na swój wniosek.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39814

k.p.c.