III CSK 302/12

Sygn. akt III CSK 302/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Anna Owczarek

w sprawie z interwencji głównej J. H.

w sprawie z powództwa B. H.-G.

przeciwko Z. H.

o zachowek,

oraz sprawy z powództwa J. H.

przeciwko Z. H.

o zachowek

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej interwenienta głównego (powoda) J. H.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 czerwca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda

i interwenienta głównego J. H. na rzecz pozwanego Z. H. kwotę

3.600 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Powód J. H. w dniu 1 lutego 2002 r. złożył interwencje główne w dwóch

sprawach o zachowek po Ja. H., wytoczonych przeciwko Z. H. (spadkobiercy

testamentowemu Ja. H.) przez swoje dzieci B. H. – G. i Je. H. B. H. – G.

dochodziła zachowku w wysokości 140 624 zł, a Je. H. – zachowku w wysokości

140 625 zł. W interwencjach J. H. domagał się zasądzenia od pozwanego Z. H.

(spadkobiercy testamentowego) zachowku na swoją rzecz, podnosząc

bezskuteczność wydziedziczenia go przez Ja. H. Sprawy toczące się w wyniku

interwencji głównej połączone zostały do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia

ze sprawami, w których interwencje wniesiono i ze sobą, wobec czego łącznemu

rozpoznaniu podlegały 4 sprawy:

- I C 1510/01 – z powództwa B. H. – G. przeciwko Z. H.;

- I C 1511/01 – z powództwa Je. H. przeciwko Z.H.;

- I C 1258/02 – z interwencji głównej J. H. przeciwko stronom sprawy I C 1510/01;

- I C 1259/02 – z interwencji głównej J. H. przeciwko stronom sprawy I C 1511/01.

W toku rozpoznawania zaginęły akta spraw I C 1511/01, I C 1259/02 i I C

1258/02. Akta pierwszych dwóch spraw (I C 1511/01 i I C 1259/02) zostały

częściowo odtworzone, natomiast odtworzenie akt sprawy I C 1258/02 okazało się

niemożliwe. Po odtworzeniu akt interwenient główny i powodowie B. H. – G. oraz

Je. H. skutecznie cofnęli pozwy w trzech sprawach, których aktami Sąd

dysponował. Postępowanie w tym zakresie zostało umorzone postanowieniem z 20

czerwca 2007 r. Akta sprawy I C 1258/02, których nie udało się wcześniej

odtworzyć, i która nie była prawomocnie zakończona, zostały odnalezione wraz

z aktami pozostałych dwóch zaginionych spraw w 2009 r.

Między stronami toczyło się równolegle jeszcze jedno postępowanie,

wszczęte 18 marca 2005 r. przez Z. H., który pozwem skierowanym przeciwko J. H.

i jego dzieciom oraz małoletniej A. H. domagał się ustalenia bezskuteczności

wydziedziczenia J. H. przez ojca Ja. H. Postępowanie zakończyło się wyrokiem z

dnia 21 marca 2007 r., ustalającym bezskuteczność wydziedziczenia.

3

Zanim odnalazły się akta sprawy I C 1258/02, powód J. H. wytoczył w maju

2008 r. przeciwko Z. H. powództwo o zapłatę 2 327 000 zł zachowku po Ja. H. z

odsetkami ustawowymi od 28 kwietnia 2008 r., powołując się na prawomocny

wyrok ustalający bezskuteczność wydziedziczenia. Powód dochodził tym razem

zachowku w wysokości 2/3 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał

przy dziedziczeniu ustawowym podnosząc, że jest trwale niezdolny do pracy.

Pozew w tej sprawie został ostatecznie częściowo odrzucony co do tej części

zachowku, która stanowiła przedmiot postępowania w sprawie I C 1258/02, to

znaczy co do 1/4 wartości udziału spadkowego, który przypadłby powodowi przy

dziedziczeniu ustawowym. Po odnalezieniu się akt sprawy I C 1258/02 obie sprawy

zostały połączone do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

W połączonych sprawach J. H. ostatecznie sprecyzował żądanie zasądzenia

na jego rzecz od Z. H. kwoty 626.981 zł, w tym w ramach połączonej sprawy I C

1258/02 - kwoty 140.625 zł z odsetkami ustawowymi od 1 lutego 2002 r., a w

sprawie I C 1566/10 (wytoczonej w 2008 r.) - kwoty 486.356 zł z odsetkami

ustawowymi od 15 marca 2008 r. Kwota 626.981 zł wyliczona została przez J. H.

jako różnica wartości zachowku (2/3 wartości udziału spadkowego) w wysokości

1.639.610 zł pomniejszonej o kwotę 1.012.621 zł, potrąconej wierzytelności Z. H.

oraz wierzytelności przejętej przez niego od dzieci – K. H. oraz M. H., wynikających

z prawomocnego wyroku z dnia 11 lipca 1997 r. Co do roszczenia o zachowek

przewyższający dochodzoną w obu sprawach kwotę 626.981 zł z odsetkami J. H.

cofnął pozew, a następnie cofnął oświadczenie o cofnięciu pozwu.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 8 lutego 2012 r oddalił powództwo w obu

sprawach. Ustalił, że w skład spadku po Ja. H. zmarłym 19 sierpnia 1999 r.

wchodziło szereg nieruchomości lokalowych i udziałów w nieruchomościach o

łącznej wartości 4 917 832 zł oraz wierzytelność w stosunku do J. H. zasądzona

wyrokiem z dnia 11 lipca 1997 r., która - wraz z odsetkami i kosztami procesu -

wynosiła na dzień otwarcia spadku 504 063,66 zł. Spadkodawca pozostawił dwa

testamenty – z 5 maja 1989 r. i z 4 listopada 1998 r., w którym wydziedziczył J. H.,

Je. H. i B. H. W dniu 6 czerwca 2003 r. zapadło postanowienie stwierdzające, że

spadek po Ja. H. na podstawie testamentu notarialnego z dnia 4 listopada 1998 r.

4

nabył w całości wprost syn Z. H. Ponadto w sprawie z powództwa Z. H. ustalona

została bezskuteczność wydziedziczenia J. H. przez Ja. H. Dzieci Z. H. – M. H. i K.

H. przelali na jego rzecz swoje niezaspokojone wierzytelności wobec J. H. Z kolei J.

H. przysługiwała do Z. H. wierzytelność w wysokości 22 850 zł z ustawowymi

odsetkami zasądzona postanowieniem z dnia 17 października 2007 r. Z. H. w

piśmie z 30 października 2008 r. zgłosił do potrącenia z wierzytelnością J. H. w

kwocie 22.950,80 zł, swoją wierzytelność z tytułu niewykonanego wyroku z 11 lipca

1997 r. Podniósł też zarzut przedawnienia. Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie o

część zachowku dochodzoną interwencją główną w sprawie I C 1258/02 nie uległo

przedawnieniu, gdyż zostało zgłoszone w terminie trzech lat od ogłoszenia

testamentu, a interwencja stanowiła czynność przed sądem zmierzającą

bezpośrednio do dochodzenia roszczenia. Natomiast przedawniło się roszczenie

objęte pozwem z maja 2008 r. Sąd Okręgowy przyjął, że bieg przedawnienia

roszczenia o zachowek rozpoczął się na nowo 4 czerwca 2004 r., kiedy

uprawomocniło się postanowienie stwierdzające nabycie spadku po Ja. H. Nie

przerwało go wytoczenie w dniu 18 marca 2005 r. przez Z. H. powództwa o

ustalenie bezskuteczności wydziedziczenia, ponieważ nie była to czynność podjęta

przez osobę przeciwko której biegło przedawnienie. Takiego skutku nie wywołała

też interwencja główna z dnia 1 lutego 2002 r. skierowana przeciwko Je. H. i Z. H.,

ponieważ została cofnięta, a postępowanie uległo umorzeniu. Roszczenie J. H. o

zachowek, zdaniem Sądu Okręgowego, w tej części przedawniło się z dniem 22

marca 2007 r.

Rozważając zasadność nieprzedawnionych roszczeń J. H. Sąd Okręgowy

wskazał, że dotyczą one 1/4 wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł

przy dziedziczeniu ustawowym, co odpowiada 1/8 wartości spadku czyli kwocie

677.861,95 zł. Z tą wierzytelnością Sąd Okręgowy skonfrontował zgłoszony przez

pozwanego zarzut potrącenia jego wierzytelności wzajemnych względem powoda.

Ocenił, że wierzytelność w kwocie 122.526,33 zł z ustawowymi odsetkami od dnia

18 listopada 1992 r. do dnia zapłaty i kosztami procesu nadawała się do potrącenia

od 4 czerwca 2004 r., wynosiła wówczas łącznie 622.106,87 zł i nie przewyższała

należnego zachowku 677.861,95 zł. Wskutek potrącenia obie wierzytelności

umorzyły się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej - 622.106,87 zł i

5

pozostała do rozliczenia kwota 55.755,08 zł. Wierzytelności przelane na rzecz Z. H.

przez jego dzieci, co do których potrącenie mogło nastąpić 2 czerwca 2008 r.

przewyższały tę kwotę, skoro same odsetki od kwoty 61 463, 20 zł za okres do

stycznia 2003 r. wynosiły 498 393,86 zł. W rezultacie Sąd Okręgowy uznał, że na

skutek potrącenia doszło do całkowitego umorzenia wierzytelności J. H. z tytułu

nieprzedawnionego roszczenia o zachowek po Ja. H.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 5 czerwca 2012 r. oddalił apelację powoda

od wyroku Sądu Okręgowego. Sąd ten uzupełnił ustalenia o tyle, że przyjął, iż

pozwany Z. H. zgłosił zarzut potrącenia już w toku postępowania w sprawie I C

1510/01, obejmującej wówczas cztery połączone sprawy, wśród nich dwie z

interwencji głównej J. H. Oświadczenie połączone było z uznaniem roszczenia J. H.

o zachowek w rozmiarze ½ udziału, który by przypadł mu w spadku po ojcu.

Oświadczenie o potraceniu odnosiło się do wierzytelności dochodzonej w

interwencjach głównych (łącznie 281 250 zł). Sąd Apelacyjny stwierdził, że wskutek

złożonego oświadczenia w dniu 4 czerwca 2004 r. nastąpiło umorzenie

wzajemnych wierzytelności, w tym obu roszczeń z interwencji głównych, ponieważ

wierzytelność wzajemna pozwanego Z. H. wynosiła wówczas 608 987,75 zł.

Ostatecznie, aczkolwiek z nieco innym uzasadnieniem, Sąd Apelacyjny zgodził się

z wnioskiem Sadu Okręgowego, że interwencja główna podlegała oddaleniu z

powodu wygaśnięcia roszczenia dochodzonego w tej drodze przez J. H. Sąd

drugiej instancji przychylił się też do stanowiska, że dalsza część roszczenia o

zachowek, stanowiąca przedmiot drugiej z połączonych spraw, była przedawniona.

Biegu przedawnienia nie przerwało wniesienie interwencji głównej, skoro odnosiło

się do ściśle określonego zakresu żądania, a roszczenie w tej części uległo

umorzeniu. Powołany przez Sąd pierwszej instancji argument o usunięciu skutków

wytoczenia interwencji z powodu cofnięcia powództwa Sąd Apelacyjny uznał za

drugorzędny. Za decydujące przyjął stanowisko, że biegu przedawnienia nie

przerwało wszczęcie postepowania o ustalenie bezskuteczności wydziedziczenia J.

H., ponieważ nie było to postępowanie skierowane bezpośrednio w celu

dochodzenia, ustalenia lub zaspokojenia roszczenia. Sąd nie wykluczył, że przerwę

biegu przedawnienia może wywołać czynność podjęta przez inną osobę niż

legitymowany materialnoprawnie, ale czynność ta musi spełniać wymagania

6

przewidziane w art. 123 § 1 pkt 2 k.c. Tymczasem Z. H. wystąpił o ustalenie

bezskuteczności wydziedziczenia w celu wyjaśnienia własnej sytuacji prawnej, w

związku z zamiarem dokonania potrącenia swojej wierzytelności z wierzytelnością

J. H. z tytułu zachowku, a nie po to, by umożliwić bratu dochodzenie tego

zachowku. J. H. miał przez cały czas otwartą drogę do wystąpienia z powództwem

o zapłatę zachowku w części nieobjętej interwencjami głównymi. Sąd Apelacyjny

ocenił, że przerwę biegu przedawnienia spowodowało jedynie dwukrotne uznanie

przez Z. H. roszczenia J. H. o zachowek, zawarte w piśmie z 31 stycznia 2005 r. i w

pozwie o ustalenie bezskuteczności wydziedziczenia z dnia 18 marca 2005 r.

jednakże trzyletni termin przedawnienia zaczął ponownie biec bezpośrednio po

uznaniu i upłynął 18 marca 2008 r., a więc zanim J. H. wniósł pozew w dniu 7 maja

2008 r. Sąd Apelacyjny nie stwierdził też podstaw uzasadniających potraktowanie

zarzutu przedawnienia jako podniesionego w okolicznościach świadczących

o nadużyciu prawa podmiotowego. Wskazał, że fakt toczenia się sprawy o ustalenie

bezskuteczności wydziedziczania nie stanowił przeszkody do wystąpienia przez J.

H. z powództwem o zachowek w większym rozmiarze. Powód nie wykazał także,

aby jego stan zdrowia, związany z poważną operacją serca, którą przebył w 2005

r., uniemożliwiał mu wytoczenie powództwa przez następne trzy lata. Dodatkowo

Sąd wskazał na niewłaściwe postepowanie powoda, który nie realizował własnych

zobowiązań finansowych w stosunku do brata.

Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, opierając

ją na obu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia

przepisów prawa procesowego zarzucił uchybienie art. 729 k.p.c. Naruszenie

prawa materialnego łączył z niewłaściwym zastosowaniem art. 124 § 1 i 2 k.c.

w zw. z art. 123 k.c., art. 498 § 1 k.c., naruszenie art. 991 k.c. i art. 498 § 1 i 2 k.c.

w zw. z art. 991 k.c. przez błędne ustalenie wartości należnego zachowku oraz

niezastosowanie art. 502 k.c.

We wnioskach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego

zmianę poprzez zasądzenie na jego rzecz kwoty 626.981 zł z odsetkami

ustawowymi od dnia 15 marca 2008 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania,

w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za

postępowanie we wszystkich instancjach oraz postepowanie kasacyjne.

7

Pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od powoda na

jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uchybienie art. 729 k.p.c. powód dostrzega w wadliwym ustaleniu, że w dniu

28 marca 2008 r. upłynął termin przedawnienia roszczenia zgłoszonego

w interwencji głównej. Zarzut ten nie ma uzasadnionych podstaw i wynika

z niewłaściwego odczytania uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego. Sąd ten nie

przyjął za podstawę oddalenia powództwa w sprawie zapoczątkowanej interwencją

główną (pierwotnie oznaczonej jako I C 1258/02) przedawnienia roszczenia, tylko

uznał, że całe żądanie zgłoszone w obu interwencjach wygasło na skutek

umorzenia w wyniku potrącenia ze świadczeniem zasądzonym od J. H. wyrokiem z

1997 r. Ponadto powołany przepis nie mógłby zostać zastosowany także z tego

powodu, że akta, których odtworzenie uznano za niemożliwe ostatecznie się

odnalazły i sprawa toczyła się dalej.

Nieuzasadnione okazały się także zarzuty materialnoprawne.

Zdaniem skarżącego Sąd odwoławczy niewłaściwie zastosował art. 124 § 2

k.c., art. 123 k.c. i art. 124 § 1 k.c., ponieważ przyjął, że art. 124 § 2 k.c. nie odnosi

się do aktu uznania roszczenia dokonanego przed sądem, a termin przedawnienia

w takim wypadku biegnie niezwłocznie po dokonaniu uznania, nie zaś dopiero od

zakończenia procesu, w którym uznanie miało miejsce. Postawiony zarzut dotyczy

więc w rzeczywistości wykładni wskazanych przepisów, które miałyby zawierać

normy uzasadniające ich stosowanie nie tylko wówczas, kiedy przerwę biegu

przedawnienia powoduje wytoczenie powództwa, ale także wtedy, kiedy czynności

dokonane w postępowaniu nie przerywającym przedawnienia odpowiadają innej

przyczynie powodującej przerwę - w rozpatrywanej sprawie - uznaniu długu.

Artykuł 123 § 1 k.p.c. przewiduje trzy grupy czynności, które powodują

przerwę biegu przedawnienia. Pierwszą stanowią działania wierzyciela, wyrażające

jego staranność i dbałość o własne interesy, uzasadniające udzielenie zwiększonej

ochrony tych interesów - określane najogólniej jako czynności zmierzające do

realizacji roszczenia. Należą do nich wymienione w punkcie 1 działania wszczęte

w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia,

8

dokonane przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw

lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym.

Wszystkie wymienione przypadki wymagają podjęcia przez wierzyciela aktywności

w sformalizowanej postaci i przed powołanym do tego organem oraz

zapoczątkowują postępowanie toczące się w ramach wyznaczonych przepisami

prawa i rozciągnięte w czasie. Zbliżony charakter ma wskazane w punkcie 3

wszczęcie mediacji, tyle, że wówczas postępowanie toczy się przed mediatorem.

Konsekwencją związania przerwy biegu przedawnienia z wszczęciem określonego

postępowania jest potrzeba oznaczenia momentu, w którym przedawnienie

zaczyna biec na nowo. Tę rolę pełni art. 124 § 2 k.c., który precyzuje, że

przedawnienie nie biegnie, dopóki postępowanie zapoczątkowane przez czynność

w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania

spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym

albo przez wszczęcie mediacji nie zostanie zakończone.

Inny charakter ma trzecia przyczyna przerywająca bieg przedawnienia

przewidziana w art. 123 § 1 pkt 2 k.c., którą jest uznanie roszczenia przez osobę

przeciwko której roszczenie to przysługuje. W tym wypadku na bieg przedawnienia

wpływa zachowanie dłużnika, który potwierdza istnienie zobowiązania.

Ponieważ przerwę powoduje czynność, z której takie potwierdzenie wynika,

a czynność ta z zasady nie jest długotrwała, przedawnienie zaczyna biec na nowo

zaraz po dokonaniu uznania przez dłużnika. Również wówczas, kiedy czynnością

stanowiąca uznanie roszczenia jest złożenie pozwu o ustalenie prawa istotnego dla

bytu tego roszczenia, a więc kiedy dłużnik wyraża pośrednio przekonanie

o istnieniu swojego zobowiązania w treści pisma wszczynającego postępowanie

sądowe, przerwę biegu przedawnienia wywołują jedynie te czynności podjęte

w toku postępowania, w których można odczytać kolejne przejawy akceptacji

swojego zobowiązania przez dłużnika, a nie czynności sądu, włącznie z wydaniem

wyroku uwzględniającego powództwo. Prowadzenie postępowania wpływa na bieg

przedawnienia wówczas, kiedy wszczęcie tego postępowania powoduje przerwę

przedawnienia, natomiast jeśli przyczyną wywołującą przerwę jest oświadczenie

wiedzy dłużnika o trwaniu jego obowiązku – okoliczność czy nastąpiło to w ramach

postępowania sądowego, w tym w pozwie, czy też nie pozbawiona jest znaczenia.

9

Tym samym czas trwania takiego postępowania nie ma znaczenia przy ocenie

biegu przedawnienia. Istotne są tylko zachowania dłużnika, którym można

przypisać charakter uznania roszczenia. Sąd Apelacyjny prawidłowo wyłożył

i zastosował więc przepisy dotyczące przerwy biegu przedawnienia.

Wbrew stanowisku skarżącego, nie doszło też do niewłaściwego

zastosowania art. 498 § 1 k.c. przez przyjęcie, że oświadczenie pozwanego

z 31 stycznia 2005 r. wywołało skutek umorzenia wierzytelności o zachowek

w procesach z interwencji głównej J. H., mimo iż w tym czasie wydziedziczenie jego

nie było jeszcze podważone, a postępowania z interwencji głównej nie toczyły się.

Obydwa argumenty są chybione. Skuteczne potrącenie wierzytelności powoduje

wzajemne umorzenie przeciwstawionych wierzytelności do wysokości niższej

niezależnie od tego, czy toczy się postępowanie sądowe o którąkolwiek z nich (w

rozpatrywanym wypadku zresztą postępowanie się toczyło). Nie ma też znaczenia

czy zapadł już wówczas wyrok ustalający, że wydziedziczenie J. H. było

pozbawione podstaw. Oświadczenie o potrąceniu wywołuje skutek przewidziany w

art. 498 § 2 k.c. jeżeli obiektywnie zostały spełnione przesłanki z art. 498 § 1 k.c., a

nie dopiero wtedy, kiedy sąd stwierdzi, że przesłanki te wystąpiły. Wyrok ustalający

bezskuteczność wydziedziczenia miał charakter deklaratoryjny. Zawarte w

testamencie oświadczenie Ja. H., że wydziedzicza syna, nie miało uzasadnionych

podstaw i nigdy nie pozbawiło J. H. prawa do zachowku, co wyrok jedynie

potwierdził. Zwrócić należy uwagę, że skuteczność wydziedziczenia J. H.

kwestionował już w zgłoszonych interwencjach głównych.

Sąd Apelacyjny nie uchybił także art. 991 k.c., ani też temu przepisowi w zw.

z art. 498 § 1 i 2 k.c. poprzez błędne określenie wysokości wierzytelności

zachowkowej. Poddając ocenie skutek jaki wywołało złożenie przez Z. H. 31

stycznia 2005 r. oświadczenia o potrąceniu, Sąd Apelacyjny musiał wziąć pod

uwagę rozmiary wzajemnych wierzytelności w czasie, kiedy nastąpiło ich

umorzenie, co stanowi oczywista konsekwencję ustanowionego w art. 499 k.c.

wstecznego skutku potrącenia. Jeżeli umorzenie dokonuje się w wyznaczonym

w tym przepisie momencie przeszłości, ulegają mu wierzytelności w takim

rozmiarze, w jakim się wówczas znajdowały, a nie w wielkości, której – wobec

wcześniejszego umorzenia - nigdy nie osiągnęły. Obowiązek określania zachowku

10

według stanu spadku z dnia jego otwarcia i wartości z dnia orzekania odnosi się do

tych wypadków, kiedy w chwili orzekania pozostaje niezaspokojona wierzytelność

z tytułu zachowku. Jednak nawet wówczas, jeżeli nastąpiło wcześniej częściowe

zaspokojenie wierzytelności, zakres tego zaspokojenia podlega ocenie

z uwzględnieniem stanu z chwili jego dokonywania. Powód opiera swoje zarzuty

na założeniu, że należało dokonać całościowego rozliczenia zachowku, odnosząc

potrącenie do pełnej kwoty należnej z tego tytułu i określonej według stanu z dnia

wyrokowania. Taki punkt wyjścia rozważań byłby właściwy, gdyby nie

skomplikowana procesowo droga, jaką powód wybrał do realizacji swoich roszczeń.

Wykorzystanie interwencji głównej ograniczyło przedmiot postępowania do tego,

czego domagali się od pozwanego syn i córka powoda. Zarzut potrącenia

podniesiony na tym etapie sporu sądowego między stronami odniesiony być musiał

do przedmiotu tego sporu. Kompleksowe rozliczenie byłoby niezbędne w drugim

procesie, mającym charakter uzupełniający, jednak tylko wtedy, gdyby doszło do

merytorycznego rozpatrywania roszczeń powoda. Ponieważ jednak uzasadniony

okazał się zarzut przedawnienia - ustalanie czy i w jakiej wysokości roszczenie

powoda nie zostało zaspokojone w wyniku potrąceń (których zakres uległ

rozszerzeniu w wyniku przejęcia wierzytelności od M. i K. H.) było zbędne.

W konsekwencji nie może być także uwzględniony zarzut naruszenia art.

502 k.c. Skarżący uważa, że Sąd Apelacyjny wadliwie odmówił zastosowania tego

przepisu, uznając, że potracenie wierzytelności wzajemnej dokonane zostało

31 stycznia 2005 r. i że późniejsze potrącanie tej wierzytelności nie było już

możliwe. Sąd jednak prawidłowo przyjął, że oświadczenie o potrąceniu złożone

w 2005 r. spowodowało nieodwracalny skutek w postaci umorzenia odpowiednich

wierzytelności i późniejsze oświadczenia dotyczące tej samej, potraconej już

wierzytelności były bezprzedmiotowe. Zakres umorzenia Sąd ocenił jedynie co do

nieprzedawnionego roszczenia objętego interwencją główną (I C 1258/02),

natomiast nie rozważał tej kwestii w sprawie wszczętej przez powoda w 2008 r.,

słusznie stając na stanowisku, że nie ma takiej potrzeby, skoro roszczenie

dochodzone w tej sprawie uległo przedawnieniu, a pozwany podniósł stosowny

zarzut.

11

Z przytoczonych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu

na podstawie art. 39814

k.p.c.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 39821

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Wysokość zasądzonych kosztów

zastępstwa procesowego znajduje uzasadnienie w postanowieniach § 2 ust. 1 i 2,

§ 6 pkt 7 i § 13 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

(Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).