III KK 3/13

Sygn. akt III KK 3/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Michał Laskowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Przemysław Kalinowski

SSN Andrzej Stępka

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej ,

w sprawie o wydanie wyroku łącznego wobec

skazanego Z. T.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 14 maja 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w W., z dnia 18 stycznia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok łączny i przekazuje sprawę

Sądowi Rejonowemu w W., do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy wydał w dniu 18 stycznia 2012 r., sygn. akt IX K 513/11,

wyrok łączny wobec Z. T. skazanego prawomocnie 19 wyrokami, w tym

dwoma wyrokami łącznymi. Sąd połączył kary wymierzone skazanemu Z. T.

wyrokami:

1. Sądu Rejonowego w G. z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. II K 401/09, za

czyn z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

2

popełniony w dniu 15 grudnia 2008 r., w wymiarze 1 roku i 3 miesięcy

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 5 lat próby oraz 150 stawek dziennych grzywny po 10 złotych

każda stawka (postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia 25

października 2010 r. zarządzono wykonanie zastępczej kary

pozbawienia wolności za nieuiszczoną karę grzywny),

2. Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. X K 2080/09, za

czyn z art. 178a § 1 k.k. popełniony w dniu 27 czerwca 2009 r., w

wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby i 100 stawek

dziennych grzywny po 10 złotych każda stawka oraz zakaz

prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat,

i wymierzył karę łączną 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę

łączną 230 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na

10 złotych.

Sąd Rejonowy w wydanym wyroku łącznym umorzył postępowanie w

odniesieniu do pozostałych wyroków.

Wyrok łączny nie został zaskarżony i uprawomocnił się z dniem 16 stycznia

2012 r.

Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego Z. T. wniósł Prokurator

Generalny. Zaskarżył wyrok łączny w całości i zarzucił rażące i mające istotny

wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego materialnego, a

mianowicie art. 4 § 1 k.k., polegające na zastosowaniu przez sąd ustawy

nowej i orzeczeniu wobec oskarżonego po myśli art. 89 § 1a k.k. kary łącznej

bezwzględnego pozbawienia wolności za zbiegające się przestępstwa, za

które orzeczono kary jednostkowe pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem ich wykonania, a nie zarządzono wykonania tych kar, mimo że

w czasie popełnienia tych przestępstw obowiązywała ustawa względniejsza

dla skazanego, gdyż przepis art. 89 § 1 k.k., w brzmieniu obowiązującym do

dnia 8 czerwca 2010 r., wykluczał możliwość orzeczenia w takiej sytuacji kary

łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności, co obligowało sąd do jego

zastosowania.

3

W kasacji sformułowano także zarzut rażącego i mającego istotny

wpływ na treść wyroku naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 85

k.k., polegającego na zaniechaniu – wbrew treści tego przepisu – orzeczenia

wobec skazanego kary łącznej grzywny orzeczonej wyrokami Sądu

Rejonowego w G. z dnia 10 grudnia 2009 r. w sprawie II K 401/09 oraz Sądu

Rejonowego w W. z dnia 9 kwietnia 2010 r. w sprawie IX K 471/10.

Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

łącznego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w W., do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna i należało

uwzględnić zawarte w niej zarzuty i wniosek. Zaskarżony kasacją wyrok

łączny wydany został wprawdzie w dniu 18 stycznia 2012 r., ale obejmował

skazania za przestępstwa dokonane w dniu 15 grudnia 2008 r. – wyrok Sądu

Rejonowego w G. z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. II K 401/09 i w dniu 27

czerwca 2009 r. – wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 lutego 2010 r.,

sygn. X K 2080/09.

Wskazany w zarzucie kasacji przepis art. 4 § 1 k.k. stanowi, że jeżeli w

czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia

przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę

obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Przepis ten

ma znaczenie dla ustalenia, czy w czasie popełnienia przez skazanego

wymienionych wyżej przestępstw możliwe było, wobec skazania za zbiegające

się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem

ich wykonania, orzeczenie w wyroku łącznym kary pozbawienia wolności bez

warunkowego zawieszenia jej wykonania. Zaznaczyć przy tym trzeba, że nie

zarządzono wykonania przedmiotowych kar. Uznać jednocześnie należy, że

sąd wydający wyrok łączny i orzekający w nim karę łączną w odniesieniu do

prawomocnie osądzonych przestępstw na nowo dokonuje wymiaru kary za te

przestępstwa. Respektować powinien przy tym ewentualne zmiany przepisów

prawa karnego materialnego i dokonywać w związku z brzmieniem art. 4 § 1

4

k.k. ich oceny ze względu na to czy są one korzystne, czy niekorzystne dla

skazanego.

Obowiązujący w dniach 15 grudnia 2008 r. i 27 czerwca 2009 r. (daty

popełnienia przestępstw przez Z. T.) przepis art. 89 § 1 k.k. stanowił, że w

razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności

z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania

sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej. Treść tego przepisu

interpretowana była z reguły w taki sposób, że za niemożliwe uznawano

orzeczenie kary łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia

jej wykonania, w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego

zawieszenia ich wykonania, tym bardziej niemożliwe było zatem orzeczenie

kary łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia wykonania

wtedy, gdy za zbiegające się przestępstwa wymierzono wyłącznie kary z

warunkowym zawieszeniem wykonania i ta interpretacja nie budziła wówczas

wątpliwości (zob. m. in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., I

KZP 2/01 ). Taka wykładnia art. 89 § 1 k.k. krytykowana była w doktrynie. W

tej sytuacji ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. (Dz. U. Nr 206, poz. 1589)

wprowadzono do kodeksu karnego przepis art. 89 § 1a, który pozwala na

orzeczenie w wyroku łącznym kary łącznej pozbawienia wolności bez

warunkowego zawieszenia jej wykonania nie tylko w razie skazania za

zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, ale i w razie

skazania za zbiegające się przestępstwa wyłącznie na kary pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem. Przepis ten wszedł jednak w życie w

dniu 8 czerwca 2010 r., a więc już po dokonaniu przez Z. T. przypisanych mu

przestępstw, w odniesieniu do których w wyroku łącznym orzekano karę

łączną pozbawienia wolności.

Tak więc, Sąd Rejonowy w W., biorąc pod uwagę daty popełnienia

przypisanych skazanemu przestępstw, za które orzeczono kary podlegające

łączeniu, nie powinien był z uwagi na treść art. 4 § 1 k.k. orzec w wyroku

łącznym kary łącznej 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności bez

5

warunkowego zawieszenia jej wykonania. Naruszenie tego przepisu miało

przy tym charakter rażący, spowodowało bowiem wymierzenie kary łącznej

pozbawienia wolności, którą wprowadzono do wykonania (skazany nie

rozpoczął jednak jeszcze odbywania tej kary). Orzeczenie to pociągnęło za

sobą nadto kolejne naruszenie przepisów, związane z orzeczeniem kary

łącznej grzywny. W wyroku Sądu Rejonowego w G., sygn. II K 401/09,

grzywna orzeczona została na podstawie art. 33 § 1, 2 i 3 k.k., natomiast w

drugim z wyroków wskazanych w wyroku łącznym jako podlegający łączeniu –

wyroku Sądu Rejonowego w K., sygn. X K 2080/09, grzywnę wymierzono na

podstawie art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. Przepis art. 71 § 2 k.k.

stanowi, że grzywna taka nie podlega wykonaniu w razie zarządzenia

wykonania kary wymierzonej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. W

efekcie zaskarżonego kasacją wyroku łącznego doszło natomiast faktycznie

do wykonania tej kary, zatem kara grzywny nie powinna z kolei podlegać

wykonaniu, a tym samym nie mogła stanowić podstawy wymiaru kary łącznej

grzywny.

Stwierdzone uchybienia spowodowały konieczność uchylenia

zaskarżonego kasacją wyroku łącznego i przekazania sprawy sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W trakcie tego rozpoznania,

poza uwzględnieniem regulacji z art. 4 § 1 k.k. i treści obowiązującego w

czasie popełnienia przypisanych skazanemu przestępstw przepisu art. 89 k.k.,

Sąd Rejonowy powinien rozważyć nadto możliwość orzeczenia wobec

skazanego kary łącznej grzywny w odniesieniu do kar wymierzonych mu

wyrokami Sądu Rejonowego w G. z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. II K 401/09,

oraz Sądu Rejonowego w W. z dnia 9 kwietnia 2010 r., sygn. IX K 471/10,

biorąc pod uwagę argumentację przedstawioną w kasacji przez Prokuratora

Generalnego.