III CZP 19/13

Sygn. akt III CZP 19/13

UCHWAŁA

Dnia 22 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Barbara Myszka

w sprawie ze skargi dłużniczki M. U.

na czynność komornika przy Sądzie Rejonowym w J.

w sprawie z wniosku wierzycieli Banku Pekao S.A. w W.

i Getin Noble Banku S.A. w W.

o świadczenie pieniężne,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 22 maja 2013 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r.,

"Czy przysługuje zażalenie na postanowienie sądu I instancji

rozstrzygające skargę na postanowienie komornika w przedmiocie

rozpoznania wniosku o dodatkowy opis i oszacowanie nieruchomości

złożonego w trybie art. 951 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Na postanowienie oddalające skargę na czynność komornika,

polegającą na oddaleniu wniosku o sporządzenie dodatkowego

opisu i oszacowania (art. 951 k.p.c.), zażalenie nie przysługuje.

Uzasadnienie

2

Komornik przy Sądzie Rejonowym w J. prowadzi egzekucję z użytkowania

wieczystego nieruchomości dłużniczki M. U., położonej w J. przy ul. F. W dniu 15

stycznia 2009 r. sporządzony został protokół opisu i oszacowania tej

nieruchomości.

Pismem z dnia 20 stycznia 2012 r., po wyznaczeniu przez Sąd terminu

pierwszej licytacji, dłużniczka wniosła o sporządzenie dodatkowego opisu

i oszacowania nieruchomości, a komornik – postanowieniem z dnia 31 stycznia

2012 r. – wniosek ten oddalił. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2012 r. Sąd

Rejonowy oddalił skargę na to postanowienie.

Rozpoznając zażalenie dłużniczki, podważające zasadność oddalenia

skargi, Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz

w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu egzekucyjnym, zgodnie z art. 7674

§ 1 k.p.c., zażalenie na

postanowienie sądu przysługuje w wypadkach wskazanych w ustawie

(scil. w kodeksie postępowania cywilnego). W judykaturze, w ugruntowanym już

orzecznictwie Sądu Najwyższego aprobowanym przez doktrynę, przyjęto,

że w postępowaniu egzekucyjnym zażalenie jest dopuszczalne także w wypadkach

wskazanych w art. 394 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., tj. na postanowienia

kończące postępowanie egzekucyjne, a ponadto na postanowienia opisane w pkt

1-12 wymienionego przepisu, jeżeli mogą być wydane w tym postępowaniu

(por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1969 r., III CZP 83/69,

OSNCP 1970, nr 6, poz. 105).

Kodeks postępowania cywilnego przewiduje zażalenie wyłącznie na

postanowienie uwzględniające lub oddalające skargę na czynność komornika

polegającą na dokonaniu przez niego opisu i oszacowania, rozumianego jako czyn-

ność zamykającą etap egzekucji z nieruchomości unormowany w art. 942–950;

wskazuje na to dająca jednoznaczne wyniki wykładnia językowa i celowościowa art.

950 in fine. Rola opisu i oszacowania jest doniosła, czynność ta bowiem pozwala

nie tylko na dokładne oznaczenie nieruchomości będącej przedmiotem egzekucji

oraz określenie jej wartości, ale także na ustalenie ewentualnych praw osób

3

trzecich obciążających tę nieruchomość. Z tego względu uzasadnione jest

wzmożenie kontroli poprawności tej czynności przez przyznanie stronom

postępowania egzekucyjnego zażalenia na postanowienie sądu. Rozwiązanie to

stanowi rozwinięcie unormowania zawartego w art. 675 d.k.p.c., który przewidywał

zaskarżenie opisu i oszacowania nieruchomości najpierw w drodze zarzutów,

a następnie zażalenia.

Z tych względów - doceniając wagę omawianej czynności komornika oraz jej

znaczenie dla przebiegu i wyników egzekucji – należy uznać, że zażalenie

przewidziane w art. 950 in fine k.p.c. przysługuje zarówno na postanowienie

wydane w wyniku skargi na pierwotny, jak i na dodatkowy – przewidziany w art. 951

k.p.c. – opis i oszacowanie. A contrario oznacza to, że art. 950 k.p.c. nie obejmuje

innych postanowień wydanych po rozpoznaniu skargi na czynności komornika

związane z podjęciem oraz dokonywaniem opisu i oszacowania, niemające tak

doniosłego znaczenia, np. na czynność polegającą na wyznaczeniu terminu opisu

i oszacowania (art. 945 § 1 k.p.c.), na wezwaniu uczestników i innych osób

roszczących sobie prawa do opisywanej i szacowanej nieruchomości (art. 945 § 2

k.p.c.) albo na powołaniu przez komornika biegłego ds. szacowania nieruchomości

(art. 948 § 1 k.p.c.). Dotyczy to także czynności związanych z ponownym opisem

i oszacowaniem, np. czynności przygotowawczych oraz dotyczących samej tylko

oceny zasadności wniosku o dodatkowy opis i oszacowanie (art. 951 k.p.c.).

Stwierdzenie, że art. 950 in fine k.p.c. nie dopuszcza zażalenia

na postanowienie oddalające skargę na czynność komornika polegającą na

oddaleniu wniosku o sporządzenie dodatkowego opisu i oszacowania, nie zamyka

rozważań nad zagadnieniem prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia, należy

bowiem jeszcze rozważyć, czy postanowienie to kończy postępowanie.

Pozytywna odpowiedź na to pytanie otwierałaby drogę do poszukiwania

dopuszczalności zażalenia w art. 394 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Zważywszy, że w judykaturze Sądu Najwyższego utrwaliło się zapatrywanie,

iż o kwalifikacji postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym jako

kończącego postępowanie w sprawie decyduje to, czy kończy ono postępowanie

w sprawie egzekucyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca

4

2006 r., IV CNP 25/06, OSNC 2007, nr 3, poz. 48 oraz uchwała Sądu Najwyższego

z dnia 6 listopada 2008 r., III CZP 106/08, OSNC 2009, nr 10, poz. 134), należy

uznać, że postanowienie oddalające skargę na czynność komornika polegającą

na oddaleniu wniosku o dokonanie dodatkowego opisu i oszacowania nie kończy

postępowania ani nawet do tego celu bezpośrednio nie zmierza.

Przeciwnie, postanowienie takie jedynie umożliwia przejście do kolejnego etapu

egzekucji, a więc licytacji uwzględniającej pierwotny opis i oszacowanie. Należy

przy tym odrzucić sztuczną koncepcję zmierzającą do wykazania, że omawiane

postanowienie „kończy postępowanie w sprawie dodatkowego opisu

i oszacowania”, prowadzi ona bowiem w rzeczywistości do uznania za kończące

postępowanie (jego części) każdego orzeczenia „oddalającego” (skargę,

wniosek itp.).

Jakkolwiek więc można się zgodzić, że postanowienie orzekające o pierwot-

nym opisie i oszacowaniu ma cechy orzeczenia kończącego samodzielną część

postępowania egzekucyjnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca

2006 r., IV CNP 25/06), to jednak cechy tej nie można przypisać orzeczeniu

dotyczącemu samej zasadności dodatkowego opisu i oszacowania. Z punktu

widzenia struktury postępowania egzekucyjnego (egzekucji z nieruchomości)

orzeczenie to ma charakter incydentalny; nie zamyka określonego etapu egzekucji,

lecz tylko umożliwia jej dalszy bieg na podstawie dokonanego już opisu

i oszacowania. Należy zresztą przyjąć, że gdyby prawodawca zmierzał do objęcia

tego orzeczenia zażaleniem, to uchwalając ustawę z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

172, poz. 1804), nowelizującą art. 951 k.p.c. przez uzależnienie dodatkowego opisu

i oszacowania od woli stron, uczyniłby to wyraźnie, bez angażowania

interpretatorów prawa w wątpliwe rozważania dotyczące oceny, czy wymienione

orzeczenie kończy postępowanie.

Przyjęciu zażalenia przeciwstawiają się także argumenty celowościowe oraz

postulaty szybkości, sprawności i szybkości postępowania egzekucyjnego.

Z praktyki sądowej wynika, że wnioski o dokonanie ponownego opisu

i oszacowania składają przede wszystkim dłużnicy, a ich rzeczywistą intencją jest

przewleczenie postępowania. Nie ma powodu, aby tym tendencjom sprzyjać za

5

pomocą wykładni nieznajdującej oparcia w materiale normatywnym oraz w celach

ustawodawcy. Nie można przy tym pomijać, że możliwości złagodzenia ewentualnej

decyzji co do potrzeby przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania tkwią -

z punktu widzenia interesów dłużnika – w mechanizmie licytacyjnym, który pozwala

osiągnąć cenę, jaką w okolicznościach sprawy jest w stanie zaoferować ewentualny

nabywca, niezależnie od sumy oszacowania.

Z tych względów Sąd Najwyższy, redukując treść uchwały do sytuacji

procesowej, jaka zaistniała w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy, orzekł,

jak na wstępie.