III KK 455/12

Sygn. akt III KK 455/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Przemysław Kalinowski

SSN Józef Szewczyk

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza

w sprawie M. G. Ł.

skazanego z art. 258 § 1 kk i innych

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 20 maja 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 14 września 2012 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w O.

z dnia 5 grudnia 2011 r.,

1/. uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu

Okręgowego w O.: co do oskarżonego M. G. Ł., z

wyłączeniem zarzutu z pkt III aktu oskarżenia i na podstawie

art. 536 k.p.k. w zw. z art. 435 k.p.k. wobec A. S., z

wyłączeniem zarzutu z pkt II aktu oskarżenia, a sprawę w

tym zakresie przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi

pierwszej instancji,

2/. zarządza zwrot M. G. Ł. uiszczonej przez niego opłaty

od kasacji w kwocie 750- (siedemset pięćdziesiąt) zł.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia 5 grudnia 2011 r., oskarżony

M. G. Ł. uznany został za winnego popełnienia czynów zarzuconych mu w

akcie oskarżenia, polegających na tym, że:

I. „w okresie od stycznia 2005 r. do grudnia 2005 r. w miejscowości

[…] oraz w innych miejscowościach na terenie kraju, działając

wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami brał udział

w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu

wprowadzanie do obrotu paliw płynnych bez wniesienia opłat

skarbowych oraz poświadczenia nieprawdy w dokumentacji

finansowo księgowej w postaci faktur i legalizacji środków

płatniczych pochodzących z przestępstw” (pkt I a/o), tj.

przestępstwa określonego w art. 258 § 1 k.k.

– i za to skazany na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 6

wyroku);

II. „w styczniu 2005 r. w P., chcąc aby M. S. wyłudził poświadczenie

nieprawdy z Urzędu Gminy C. w postaci zaświadczenia o wpisie do

ewidencji działalności gospodarczej nr […] Zakład Usługowo-

Handlowy „M.” – M. S. zajmującą się obrotem paliwami płynnymi

kierował działaniem M. S. przez co wyłudził on z wymienionego

urzędu poświadczenie nieprawdy co do faktu podania w

przedmiotowym zaświadczeniu z dnia 21.01.2005 r. niezgodne z

rzeczywistością dane co do osoby kierującej firmą” (pkt II a/o), tj.

przestępstwa określonego w art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 272 k.k.;

III. „w dniu 22 kwietnia 2005 r. w C., działając wspólnie i w

porozumieniu z M. S. wyłudził poprzez wprowadzenie w błąd

poświadczenie nieprawdy od funkcjonariusza publicznego w osobie

notariusz E. Z. z Kancelarii Notarialnej w C. w ten sposób, że będąc

wieczystym użytkownikiem nieruchomości znajdującej się w

miejscowości G. wraz ze znajdującymi się na niej budynkami zawarł

fikcyjną umowę sprzedaży przedmiotowej nieruchomości M. S. za

kwotę 84.960 zł, wiedząc, że w rzeczywistości nie nastąpi

przeniesienie prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości na

3

kupującego i nie zostanie zapłacona kwota wynikająca z umowy”

(pkt III a/o), tj. przestępstwa określonego w art. 272 k.k. – i przy

przyjęciu, że czyny te stanowią ciąg przestępstw wypełniający

dyspozycję art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 272 k.k. i art. 272 k.k.,

skazany za to na postawie art. 272 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. na

karę 6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 7 wyroku);

IV. „w okresie czasu od czerwca 2005 r. do listopada 2005 r. w

miejscowości G., oraz w miejscowości P., działając w krótkich

odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru polecił

nieustalonej osobie podrobienie podpisu M. S. na poniższych

fakturach VAT, dotyczących zakupu oleju napędowego z firmy P. P.

D. przez firmę „M.” M. S. w tym (…)”, (pkt IV a/o), tj. przestępstwa

określonego w art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art.

12 k.k. – i za to skazany na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności

(pkt 8 wyroku);

V. „w dniu 11 stycznia 2005 r. w miejscowości P., działając w krótkich

odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej jako właściciel Firmy Handlowo-

Usługowej „M.” polecił pracownikowi tej firmy J. W.-K. wystawienie

dwóch faktur VAT dotyczących sprzedaży oleju opałowego firmie

„T.” wiedząc o tym, że transakcja taka nie miała nigdy miejsca a tym

samym znacznie utrudnił ustalenie przestępczego pochodzenia

środków pieniężnych wynikających z obrotu olejem niewiadomego

pochodzenia (…)” – pkt V a/o kwalifikowany w nim z art. 18 § 1 k.k.

w zw. z art. 271 § 3 k.k. i art. 299 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i

art. 12 k.k.;

VI. „ w okresie od listopada 2004 r. do grudnia 2004 r. w miejscowości

P., działając wspólnie i w porozumieniu z A. S. w krótkich odstępach

czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej polecił kierownikowi bazy paliw „T.” T. J.

wystawienie faktur VAT dotyczących sprzedaży oleju napędowego

przez T. firmie FHU „M.”, której był właścicielem wiedząc, że

4

transakcje takie nigdy nie miały miejsca, a tym samym znacznie

utrudnił ustalenie przestępczego pochodzenia środków pieniężnych

wynikających z obrotu olejem niewiadomego pochodzenia (…)” –

pkt VI a/o kwalifikowany w nim z art. 271 § 3 k.k. i art. 299 § 1 k.k. w

zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k.;

VII. „w okresie od 19.04.2005 r. do 20.06.2005 r. w miejscowości P.

działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry

powziętego zamiaru w celu osiągnięcia korzyści majątkowej jako

właściciel firmy „M.” w podobny sposób poświadczył nieprawdę na

poniższych fakturach VAT dotyczących sprzedaży fikcyjnej firmie

ZPH O. oleju opałowego a tym samym znacznie utrudnił ustalenie

przestępczego pochodzenia środków pieniężnych wynikających z

obrotu niewiadomego pochodzenia (…)” – pkt VIII a/o kwalifikowany

w nim z art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 299 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. i art. 12 k.k.;

VIII. „w okresie od października 2005 r. do grudnia 2005 r. w Pr.,

działając wspólnie i w porozumieniu z A. S. i M. S. w krótkich

odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej wiedząc o tym, że M. S. jest

fikcyjnym właścicielem Zakładu Usługowo – Handlowego o nazwie

„M.” zarejestrowaną w Ewidencji Działalności Gospodarczej Urzędu

Gminy C. posiadającym koncesję na obrót paliwami ciekłymi,

kierował działaniem M.S. w ten sposób, że za pośrednictwem A. S.

polecił mu poświadczyć nieprawdę w dokumentach finansowo-

księgowych co do okoliczności mających znaczenie prawne na niżej

wymienionych fakturach VAT mających dokumentować sprzedaż

fikcyjnej firmie „W.” należącej do W. C. niżej wymienionej ilości oleju

opałowego na wymienione kwoty wiedząc o tym, że firma „W.” nie

jest faktycznym nabywcą towaru oraz, że opisane w fakturach

zdarzenie gospodarcze ma jedynie uwiarygodnić sprzedaż oleju

opałowego za co przekazywał M. S. wynagrodzenie miesięczne w

kwocie 1200 zł, a tym samym znacznie utrudnił ustalenie

5

przestępczego pochodzenia środków pieniężnych wynikających z

obrotu paliwem niewiadomego pochodzenia (…)”, - pkt IX a/o

kwalifikowany w nim z art. 271 § 3 k.k. i art. 299 § 1 i 5 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k.;

IX. „w okresie od 27.08.2004 r. do 22.10.2004 r. w nieustalonej

miejscowości w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry

powziętego zamiaru w celu osiągnięcia korzyści majątkowej jako

właściciel Firmy Handlowo – Usługowej „M.” wspólnie i w

porozumieniu z nieustaloną osobą poświadczył nieprawdę na

poniższych fakturach VAT dotyczących zakupu oleju napędowego

od firmy „T.” wiedząc, że transakcje takie nie miały miejsca a tym

samym znacznie utrudnił ustalenie przestępczego pochodzenia

środków pieniężnych pochodzących z obrotu olejem niewiadomego

pochodzenia (…)”, - pkt X a/o kwalifikowany w nim z art. 271 § 3

k.k. w zw. z art. 299 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. –

i przy przyjęciu, że czyny te stanowią ciąg przestępstw wypełniający

dyspozycję art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 271 § 3 k.k. i art. 299 § 1 k.k.

i art. 271 § 3 k.k. i art. 299 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

skazany za to na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności i

grzywnę w wymiarze 1000 stawek dziennych przy ustaleniu jednej

stawki dziennej na kwotę 50 zł oraz środek karny w postaci zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej wymagającej koncesji na

obrót paliwami ciekłymi na okres 10 lat (pkt 9 wyroku);

X. „w okresie od 20.09.2005 r. do dnia 27.09.2005 r. w miejscowości

G., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry

powziętego zamiaru w celu osiągnięcia korzyści majątkowej

poświadczył nieprawdę na dwóch fakturach VAT (…) w ten sposób,

że niezgodnie ze stanem faktycznym, w podanych dniach wykazał

na w/w fakturach sprzedaż wymienionych ilości oleju DURBET

firmie „M.” M. S., który w rzeczywistości nigdy tego oleju nie zakupił

i nie przyjął na stan firmy” (pkt VII a/o), tj. przestępstwa określonego

6

w art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to skazany na karę 6

miesięcy pozbawienia wolności (pkt 10 wyroku).

W miejsce wymierzonych oskarżonemu kar jednostkowych orzeczono

karę łączną 2 lat pozbawienia wolności (pkt 11 wyroku), zaliczając na poczet

tej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie (pkt 12

wyroku).

Tym samym wyrokiem A. S. skazany został:

I. za czyn z pkt I a/o, tj. za przestępstwo określone w art. 258 § 1 k.k.,

na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 1 wyroku);

II. za czyn z pkt II a/o, tj. za ciąg przestępstw określonych w art. 278 §

2 k.k., na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności (pkt 2 wyroku);

III. za czyn z pkt III a/o, tj. za przestępstwo określone w art. 271 § 2 k.k.

i art. 299 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., na

karę roku pozbawienia wolności i grzywnę w wymiarze 1000 stawek

dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę

40 zł oraz środek karny w postaci zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej wymagającej koncesji na obrót paliwami ciekłymi na

okres 6 lat (pkt 3 wyroku),

a jednocześnie orzeczono wobec niego karę łączną roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności (pkt 4 wyroku) z zaliczeniem na poczet tej kary okresu

rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie (pkt 5 wyroku).

Wyrok ten zaskarżył w całości, co do wszystkich oskarżonych

(orzeczeniem Sądu pierwszej instancji objęty był również S. Ł., skazany za

czyn z art. 272 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat oraz grzywnę w wysokości

50 stawek dziennych przy ustaleniu jednej stawki na kwotę 20 zł – pkt 13

wyroku) ich obrońca. W wywiedzionej apelacji zarzucił:

„mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę przepisów tj.:

I. sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału

dowodowego polegającą na przyjęciu, że M. G. Ł. i A. S. wspólnie z M.

S. i innymi ustalonymi osobami brali udział w zorganizowanej grupie

przestępczej i wskazaniem za podstawę powyższych ustaleń zeznań

7

M. S., P. D. i S. N. w sytuacji gdy każdy z w/w świadków w złożonych

zeznaniach zaprzeczył udziałowi wymienionych wyżej oskarżonych w

ramach grupy przestępczej im przypisanej (…), a nadto gdy świadek M.

S. wykazując się brakiem świadomości co do charakteru ostatecznie

przypisanego mu zarzutu udziału w grupie konsekwentnie wskazywał,

że transakcje, których udziałem była spółka „M.” miały charakter

legalny i nie służyły wprowadzaniu do obrotu paliw płynnych bez

wnoszenia opłat skarbowych, a nadto w ramach działalności spółki nie

miały miejsca działania polegające na legalizacji środków płatniczych

mających pochodzić z jakichkolwiek przestępstw (…),

II. art. 2 § 2 k.p.k., 4 k.p.k., 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez błędną

wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie przedmiotowych przepisów,

naruszenie przez Sąd I instancji zasady swobodnej kontrolowanej

oceny dowodów, wydanie orzeczenia z pominięciem szczegółowej

analizy szeregu dowodów zgromadzonych w sprawie, a istotnych dla

rozstrzygnięcia o karnoprawnej odpowiedzialności oskarżonych za

zarzucone im aktem oskarżenia czyny oraz przyjęcie przez Sąd za

podstawę wyroku hipotez i z góry założonego scenariusza polegające

na tym, że Sąd ten:

- w sposób dowolny ocenił wyjaśnienia oskarżonych M. G. Ł., S.

Ł. i A. S. ograniczając się do wskazania, że są one: wiarygodne

jedynie w tych fragmentach gdzie nie pozostają w sprzeczności

z innymi, nie budzącymi wątpliwości dowodami (…). W

pozostałej części są linią obrony na użytek sprawy z

jednoczesnym zaniechaniem skonfrontowania tych wyjaśnień z

innymi konkretnymi dowodami w sprawie,

- dokonał dowolnej oceny przyjętych za podstawę poczynionych

ustaleń zeznań złożonych przez M. S. nie wyjaśniając

oczywistych sprzeczności rysujących się na tle poszczególnych

relacji świadka w odniesieniu do konkretnych zarzutów

stawianych oskarżonym i nie konfrontując tych zeznań z

całokształtem innych zgromadzonych w sprawie dowodów,

8

- zaniechał szczegółowej analizy wyjaśnień P. D., S. N., P. N.,

W. C. w takim zakresie, w jakim wymienieni akcentowali brak

podstaw do formułowania wobec M. G. Ł. i A. S. zarzutu

współudziału z wymienionymi w zorganizowanej grupie

przestępczej ale również P. D. na okoliczność rzeczywistego

charakteru transakcji pomiędzy firmami „M.” i „P.” oraz „M.” i

„W.”,

- w zakresie stawianego M.G.Ł. zarzutu poświadczenia

nieprawdy w fakturach dokumentujących transakcje pomiędzy

firmami: „M.”, a „T.” pominął szczegółową, rzeczową ocenę

całokształtu zeznań złożonych przez […] ograniczając się do

przytoczenia w treści uzasadnienia jednozdaniowych

fragmentów tych zeznań,

- zaniechał szczegółowej analizy dowodów w postaci zeznań […]

w zakresie stawianego A. S. zarzutu kradzieży programów

komputerowych ograniczając się wyłącznie do przyjęcia za

podstawę rozstrzygnięcia w tym zakresie dowodu z

przeszukania i opinii biegłego w sytuacji gdy konieczną

podstawą odpowiedzialności A. S. w tym zakresie jest

udowodnienie świadomości w/w co do zawartości posiadanego

przezeń komputera,

III. obrazę przepisu art. 424 § 1 i 2 k.p.k., polegającą na :

a) niedopełnieniu określonego tym przepisem obowiązku

zamieszczenia w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia

koniecznych elementów, a przede wszystkim szczegółowego

wskazania jakie fakty Sąd uznał za udowodnione lub

nieudowodnione, na jakich w tej materii konkretnie oparł się

dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych w tym

zakresie w jakim przyjął, że oskarżeni M. G. Ł., S. Ł. i A. S. dopuścili

się czynów szczegółowo wymienionych w skarżonym wyroku,

b) zaniechaniu wyjaśnienia przez Sąd I instancji podstaw prawnych

wyroku w odniesieniu do przypisanych wszystkim oskarżonym

9

przestępstw oraz zaniechanie stosownej subsumcji ustalonych

aspektów zachowania każdego z nich pod ustawowe znamiona

ostatecznie przypisanych im przestępstw;

w rezultacie podniesionych uchybień:

IV. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, który miał

istotny wpływ na treść orzeczenia i polegał na nietrafnym ustaleniu, że

oskarżeni M. G. Ł., A. S. i S. Ł. dopuścili się czynów w formie opisanej

w sentencji wyroku, podczas gdy przeprowadzona w sposób

prawidłowy wszechstronna, zgodna z zasadami wiedzy i doświadczenia

życiowego ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,

prowadzi do odmiennego wniosku

z ostrożności procesowej (…) również w zakresie rozstrzygnięcia o

karnoprawnej odpowiedzialności S. Ł. i G. Ł. za czyn z pkt III wyroku:

V. mającą wpływ na treść orzeczenia obrazę prawa materialnego tj. art.

272 k.k. polegającą na rażąco błędnym przyjęciu, że zachowanie

polegające na sporządzeniu przez notariusza zgodnie z wola stron aktu

notarialnego, zawierającego w swej treści pozorne oświadczenia stron

tego aktu, w tym przypadku M. G. Ł. i S. Ł., a dotyczące sprzedaży

nieruchomości w miejscowości G. – aktu notarialnego, który w swej

treści nie zawierał jakiegokolwiek nieprawdziwego oświadczenia

sporządzającego go notariusza – wypełnia znamiona występku

wyłudzenia poświadczenia nieprawdy w rozumieniu powołanego wyżej

przepisu”.

Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy M. G. Ł., S. Ł. i A. S. do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 14 września 2012 r., Sąd Apelacyjny:

I. zmienił wyrok w zaskarżonej części:

1) w stosunku do oskarżonego A. S. w ten sposób, że

10

a) uchylił orzeczenie o karze łącznej pozbawienia wolności (pkt 4

wyroku);

b) oskarżonego A. S. od popełnienia czynu przypisanego mu w pkt

2 wyroku uniewinnił;

c) za czyny przypisane w pkt 1 i pkt 3 wyroku orzekł wobec A. S.

karę łączną roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności;

d) wykonanie kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo

zawiesił na okres próby wynoszący 5 lat;

e) na poczet orzeczonej w pkt 3 wyroku kary grzywny zaliczył A. S.

okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, uznając ją

za wykonaną w ilości 564 stawek dziennych;

2) w stosunku do M. G. Ł. w ten sposób, że:

a) uchylił karę łączną pozbawienia wolności (pkt 11 wyroku);

b) zmienił orzeczenie w pkt 7 wyroku i oskarżonego M. G. Ł. od

popełnienia czynu zarzuconego mu w pkt III wyroku uniewinnił,

zaś za czyn z pkt II wyroku, wyczerpujący dyspozycję art. 18 § 1

k.k. z art. 272 k.k., na podstawie art. 272 k.k. wymierzył mu karę

4 miesięcy pozbawienia wolności;

c) zmienił orzeczenie w pkt 9 wyroku w ten sposób, że:

- uznał, że czyny opisane w pkt V i VIII wyroku stanowią jeden

ciąg przestępstw wypełniający dyspozycję art. 271 § 3 k.k. i art.

299 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za czyny te oskarżonego M.

G. Ł. skazał na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i 300

stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na

kwotę 50 zł oraz środek karny zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej wymagającej koncesji na obrót paliwami ciekłymi

na okres 4 lat;

- uznał, że czyny opisane w pkt VI, IX i X wyroku stanowią jeden

ciąg przestępstw wypełniający dyspozycję art. 271 § 3 k.k. i art.

299 § 1 i 5 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za czyny te skazał

oskarżonego M. G. Ł. na karę roku pozbawienia wolności i 700

stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na

11

kwotę 50 zł oraz środek karny zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej wymagającej koncesji na obrót paliwami ciekłymi

przez okres 6 lat;

d) orzekł wobec M. G. Ł. karę łączną roku i 10 miesięcy

pozbawienia wolności i 1000 stawek dziennych grzywny,

ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 50 zł oraz tytułem

środka karnego 10 lat zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej wymagające koncesji na obrót paliwami ciekłymi;

3. w stosunku do oskarżonego S. Ł. w ten sposób, że uniewinnił go od

popełnienia zarzucanego mu czynu;

II. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Orzeczenie Sądu odwoławczego (za wyjątkiem rozstrzygnięcia w

zakresie czynu z pkt III wyroku Sądu Okręgowego w O.) zaskarżył w

odniesieniu do skazanego M. G. Ł. jego obrońca. We wniesionej kasacji

zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ

na treść tego orzeczenia, a mianowicie:

I. „art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., poprzez brak

szczegółowego rozważenia wszystkich zarzutów wskazanych w

środku odwoławczym polegający na tym, iż Sąd Apelacyjny nie

wypowiedział się w sposób dostateczny co do zarzutów apelacji

oraz wniosków w niej zawartych, poprzestając na ogólnikowych

stwierdzeniach, wskazanych w uzasadnieniu niniejszej kasacji –

podczas gdy ustawodawca nałożył na Sąd odwoławczy

obowiązek rozważenia wniosków i zarzutów wskazanych w

środku odwoławczym oraz wskazania w uzasadnieniu wyroku,

czym kierował się sąd wydając wyrok i dlaczego zarzuty i

wnioski apelacji sąd uznał za niesłuszne”;

II. „(…) art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez własną,

nieobiektywną, dowolna, a nie swobodną ocenę dowodów

dokonaną przez Sąd Apelacyjny przy rozpoznawaniu środka

odwoławczego – szczegółowo wskazaną w uzasadnieniu

niniejszej kasacji – oraz aprobatę oceny dokonanej przez Sąd I

12

instancji, a także nieuwzględnienie okoliczności

przemawiających na korzyść oskarżonego, lecz przyjęcie za

podstawę wyroku części dowodów, wypieranie stwierdzonych

faktów i uzyskanych dowodów przez założony z góry przez Sąd

odwoławczy stan rzeczy – co skutkowało wadliwym przyjęciem

przez oba składy orzekające, że M. G. Ł. dopuścił się

zarzucanych ma czynów w postaci:

- udziału w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu

wprowadzanie do obrotu paliw płynnych bez wniesienia opłat

skarbowych oraz poświadczania nieprawdy w dokumentacji

księgowej w postaci faktur i legalizacji środków płatniczych

pochodzących z przestępstw (art. 258 § 1 k.k.),

- czynów opisanych w pkt V i VIII aktu oskarżenia, a

zakwalifikowanych w skarżonym wyroku jako jeden czyn

wypełniający dyspozycję art. 271 § 3 k.k. i art. 299 § 1 k.k. w zw.

z art. 11 § 2 k.k.,

- czynu opisanego w pkt IV aktu oskarżenia zakwalifikowanego z

art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.,

- czynów z pkt VI, IX i X aktu oskarżenia zakwalifikowanych w

skarżonym wyroku jako ciąg przestępstw wypełniający

dyspozycję z art. 271 § 3 k.k. i art. 299 § 1 i 5 k.k. w zw. za art.

11 § 2 k.k.,

podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego wynika, że w sprawie brak jest elementów

podmiotowych i przedmiotowych do skazania M. G. Ł. za udział

w zorganizowanej grupie przestępczej opisanej w pkt I aktu

oskarżenia oraz za popełnienie przestępstwa „prania brudnych

pieniędzy” z art. 299 k.k., a w zakresie czynu z pkt IV aktu

oskarżenia, za popełnienie sprawstwa kierowniczego do

podrobienia podpisu M. S. przez nieustalona osobę na fakturach

dotyczących zakupu oleju napędowego z firmy P”.

13

Stawiając te zarzuty autor kasacji wniósł uchylenie wyroku Sądu drugiej

instancji w stosunku do skazanego M. G. Ł., a na podstawie art. 435 k.p.k. w

zw. z art. 518 k.p.k., również w stosunku do skazanego A. S. i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Apelacyjny wniósł o jej

oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Natomiast uczestniczący w rozprawie

kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej poparł kasację wnosząc o

uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego oraz utrzymanego nim w mocy wyroku

Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w zakresie w jakim podnosi zarzut naruszenia

art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. i w

zw. z art. 299 § 1 k.k.

Nie ulega wątpliwości, że dla uznania, iż zachowanie sprawcy wypełnia

ustawowe znamiona występku określonego w art. 299 § 1 k.p.k. konieczne

jest wykazanie, aby te wymienione w dyspozycji powołanego przepisu rzeczy,

stanowiące przedmiot karalnych czynności wykonawczych, pochodziły z

„korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego”, co w efekcie

odznacza, że niezbędne jest ustalenie owego czynu oraz korzyści

bezpośrednio lub pośrednio z niego odniesionej przez sprawcę albo inną

osobę, a następnie wprowadzonej do obrotu. W ustalaniu realizacji znamion

przestępstwa z art. 299 § 1 k.k., w tym znamienia pochodzenia „wartości

majątkowych stanowiących brudne pieniądze”, sąd zachowuje samodzielność

jurysdykcyjną (art. 8 k.p.k.), nie oznacza to jednak, że jest on zwolniony z

konieczności udowodnienia, przynajmniej tych przedmiotowych elementów

czynu „pierwotnego”, które pozwalają na jego zakwalifikowanie pod znamiona

konkretnego czynu zabronionego zawartego w ustawie karnej, ani też nie jest

zwolniony od wskazania tej kwalifikacji (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

2 lutego 2011 r., II KK 159/10, LEX nr 785651 oraz z dnia 4 października 2011

r., III KK 28/11, OSNKW 2011, z. 11, poz. 101).

14

Ten ostatni wymóg nie został przez orzekający w instancji a quo Sąd

Okręgowy dopełniony. Trudno bowiem za wywiązanie się przez tenże Sąd ze

spoczywającego na nim w powyższym zakresie obowiązku uznać

stwierdzenie ograniczające się do konstatacji, że „osoby te obracając paliwem

niewiadomego pochodzenia realizowały polecenia związane z

przygotowywaniem dokumentów lub też dokonywały transakcji, które

następnie ułatwiły innym sprzedaż paliwa niewiadomego pochodzenia, przez

jedynie fakturową sprzedaż oleju opałowego umożliwiały zbyt podmiotom

zajmującym się odbarwianiem oleju opałowego lub innego, który faktycznie

nie był olejem napędowym” (s. 25 uzasadnienia Sądu pierwszej instancji), co

było zresztą konsekwencją wcześniejszego przypisania M. G. Ł. w części

dyspozytywnej wyroku czynów zarzuconych mu aktem oskarżenia w pkt V, VI,

VIII, IX i X bez jakiejkolwiek korekty ich opisu, w których znamiona czynu z art.

299 § 1 k.k. określone zostały wyłącznie jako „znaczne utrudnianie ustalenia

przestępczego pochodzenia środków pieniężnych wynikających z obrotu

paliwem (czyn IX a/o) lub olejem (czyny z pkt V, VI i X – w obu wypadkach

podkreśl. SN) niewiadomego pochodzenia”, natomiast w wypadku czynu z pkt

VIII wręcz tylko „wynikających z obrotu niewiadomego pochodzenia (podkreśl.

SN)”.

Tymczasem, zgodnie z art. 299 § 1 k.k. przedmiotem czynności

wykonawczych ujętych w tym przepisie mogą być wyłącznie środki płatnicze,

instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa

majątkowe lub inne mienie ruchome lub nieruchomości pochodzące z korzyści

związanych z popełnieniem czynu zabronionego. Stosownie natomiast do art.

115 § 1 k.k. czynem zabronionym jest zachowanie o znamionach określonych

w ustawie karnej. Ustawodawca wyraźnie więc wskazuje, że źródłem

pochodzenia wartości majątkowych stanowiących "brudne pieniądze" ma być

zachowanie realizujące znamiona konkretnego typu czynu zabronionego pod

groźbą kary. Dla realizacji znamion przestępstwa z art. 299 § 1 k.k. nie jest

więc wystarczające ustalenie, że określone wartości majątkowe pochodzą z

jakiejkolwiek czynności bezprawnej czy też nieujawnionego lub "nielegalnego"

źródła. Nie jest także wystarczające w tym zakresie ogólne wskazanie, że

15

korzyść majątkowa pochodzi z działalności przestępczej, jakiegoś bliżej

nieokreślonego czynu zabronionego, czy też pewnej grupy przestępstw (np.

przestępstw przeciwko mieniu czy oszustw podatkowych), bez sprecyzowania,

o jaki konkretnie typ przestępstwa chodzi. Znamię „korzyści związanych z

popełnieniem czynu zabronionego” musi być przy tym udowodnione w

postępowaniu karnym w taki sam sposób, jak wszystkie pozostałe znamiona

przestępstwa stypizowanego w art. 299 § 1 k.k., chociaż jednocześnie

ustawodawca nie wymaga ustalenia przez sąd, aby czyn stanowiący źródło

wartości majątkowych mających charakter „brudnych pieniędzy” spełniał

wszystkie znamiona przestępstwa. Analiza uzasadnienia sądu meriti

przekonuje jednak, że w istotnym tu zakresie nie poczynione zostały nawet te

minimalne ustalenia, czego rezultatem był zresztą zacytowany wyżej opis

czynów przypisanych wówczas oskarżonemu M. G. Ł. w wyroku tego sądu.

Kwestia ta stała się przedmiotem zarzutu apelacyjnego, w którym autor

zwykłego środka odwoławczego, podnosząc obrazę m.in. art. 424 § 1 k.p.k.,

wskazał na zaniechanie wyjaśnienia przez Sąd pierwszej instancji podstaw

prawnych wyroku w odniesieniu do przypisanych wszystkim oskarżonym

czynów oraz zaniechanie stosownej subsumcji ustalonych aspektów

zachowania każdego z nich pod ustawowe znamiona ostatecznie

przypisanych im przestępstw, rozwijając tę myśl na s. 9 i 10 uzasadnienia

apelacji, w szczególności w kontekście możliwości zakwalifikowania działań

poszczególnych oskarżonych (M. G. Ł. i A. S.) pod przepis art. 299 § 1 k.k.

Rozpoznając wniesiony środek zaskarżenia, Sąd Apelacyjny,

dostrzegając oczywiste mankamenty uzasadnienia Sądu pierwszej instancji,

uznał że nie dyskwalifikują one poddanego kontroli odwoławczej

rozstrzygnięcia, bowiem obrońca nie wykazał wpływu stwierdzonego

uchybienia na treść orzeczenia, a tylko wówczas, gdy taki wpływ zostanie

stwierdzony, za skuteczny może zostać uznany zarzut oparty o przepis art.

438 pkt 2 k.p.k. Podjął przy tym sąd instancji ad quem wysiłek wykazania

braku tego wpływu, w rzeczywistości w znacznej mierze zastępując Sąd

Okręgowy w omówieniu szeregu tych kwestii, które wprost w części

motywacyjnej orzeczenia sądu meriti nie doczekały się rzeczowej analizy. Nie

16

kwestionując poprawności in concreto tego rodzaju postąpienia przez Sąd

drugiej instancji zauważyć należy, że o ile w odniesieniu do większości

zarzutów apelacyjnych zabieg taki uznany mógłby być za skuteczny, o tyle w

aspekcie znamion występku z art. 299 § 1 k.k. wniosku takiego nie da się

wyprowadzić. Zwrócił na to słusznie uwagę w toku rozprawy kasacyjnej

prokurator Prokuratury Generalnej wskazując, że zawarte na s. 25

uzasadnienia Sądu odwoławczego rozważania nie równoważą braków jakich

w swojej motywacji dopuścił się sąd a quo.

W tym więc zakresie orzeczenie Sądu pierwszej instancji nie

poddawało się de facto kontroli apelacyjnej, natomiast poczynione co do tej

problematyki rozważania Sądu Apelacyjnego nie mogą zostać uznane za

spełniające wymagania art. 457 § 3 k.p.k. Niewątpliwe w związku z tym jest i

to, że ten właśnie zarzut zawarty w zwykłym środku odwoławczym nie

doczekał się rozpoznania spełniającego wymóg określony w art. 433 § 2

k.p.k., co jest o tyle oczywiste, że przy mankamentach rozstrzygnięcia Sądu

Okręgowego skuteczne odparcie twierdzenia apelującego o mającej wpływ na

treść orzeczenia obrazie prawa procesowego, a konsekwencji tego również

materialnego (przy odczytaniu tego zarzutu przez pryzmat art. 118 § 1 k.p.k.),

było w praktyce niemożliwe. Utrzymanie w związku z tym w mocy dotkniętego

taką wadą orzeczenia spowodowało, że uchybienie to przeniknęło do

orzeczenia Sądu drugiej instancji.

Stwierdzony stan rzecz, skutkować musiał wydaniem orzeczenia

kasatoryjnego, jako że ujawnione naruszenia prawa było zarówno rażące, jak i

mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. To bowiem występek

„prania brudnych pieniędzy” stał się podstawą skazania M. G. Ł. za czyn

przypisany mu w pkt 9 wyroku Sądu Okręgowego, zaś po korekcie dokonanej

przez Sąd Apelacyjny za czyny wskazane w pkt 2 lit. c tiret jeden i dwa jego

orzeczenia, a jednocześnie pozostawał w bezpośrednim związku z

pozostałymi przypisanymi mu czynami, w szczególności przynależnością do

zorganizowanej grupy przestępczej (art. 258 § 1 k.k.). Jednocześnie

konieczne było uchylenie w powyższym zakresie nie tylko orzeczenia Sądu

drugiej instancji, lecz również wyroku sądu a quo, gdyż jak wskazano to wyżej,

17

oczywiste naruszenie prawa nastąpiło na etapie postępowania

pierwszoinstancyjnego, natomiast dokonanie ewentualnej korekty tego

orzeczenia w instancji ad quem nie jest możliwe.

Powyższe rozstrzygnięcie skutkuje przy tym określonymi

konsekwencjami procesowymi. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżony został

wyłącznie na korzyść skazanego M. G. Ł. W tym układzie, w postępowaniu

ponowionym, obowiązywać będzie pośredni zakaz reformationis in peius

wynikający z art. 443 k.p.k. W związku z powyższym procedując powtórnie

Sąd pierwszej instancji powinien w pierwszym rzędzie zważyć, czy istniej

możliwość przypisania oskarżonemu czynu z art. 299 § 1 k.k., jako że zakaz

ten odnosi się również do ustaleń faktycznych, które przy ponownym

rozpoznaniu sprawy nie mogą być mniej korzystne dla oskarżonego (zob.

uzasadnienie powołanego wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4

października 2011 r., III KK 28/11), a jednocześnie nie jest możliwe – co

oczywiste – uzupełnienia opisu czynu o brakujące elementy.

Uznanie przez sąd a quo, że takie ustalenia naruszałyby ograniczenie

wynikające z powołanego wyżej przepisu procesowego nie oznacza z kolei, że

w ramach dotychczas poczynionych ustaleń nie istnieje możliwość

zakwalifikowania czynów tego oskarżonego pod inny przepis karny. Wymaga

to jednak przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego, w ramach którego

sąd ten, związany zapatrywaniami prawnymi Sądu Najwyższego, będzie

władny – w ramach postępowania dowodowego – w szerokim zakresie

skorzystać z możliwości jakie stwarza unormowanie art. 442 § 2 k.p.k. Nie

może wreszcie sąd meriti zignorować wymogów, jakie nakłada na niego, przy

ewentualnym sporządzaniu pisemnych motywów wyroku, przepis art. 424 § 1 i

2 k.p.k.

Uchylenie zaskarżonego orzeczenia we wskazanej w wyroku Sądu

Najwyższego części (z wyłączeniem rzecz jasna rozstrzygnięcia o

uniewinnieniu oskarżonego M. G. Ł. od czynu zarzucanego mu w pkt III aktu

oskarżenia) oraz zmienionego nim wyroku Sądu Okręgowego, obligowało sąd

kasacyjny, a to stosownie do treści art. 518 k.p.k. w zw. z art. 435 k.p.k., do

wydania analogicznego rozstrzygnięcia w odniesieniu do skazanego A. S.

18

(poza czynem z pkt II a/o, co do którego zapadło orzeczenia uniewinniające),

który nie wniósł wprawdzie kasacji (ograniczenie z art. 523 § 2 k.p.k.), jednak

za pośrednictwem obrońcy zaskarżył wcześniej wyrok Sądu pierwszej

instancji, przy czym i w jego wypadku w zwykłym środku odwoławczym

podnoszone były tożsame, co w odniesieniu do oskarżonego M. G. Ł.,

zarzuty. Niewątpliwie za takim rozstrzygnięciem co do tego oskarżonego

(uchyleniem, w części wskazanej w dyspozycji orzeczenia Sądu Najwyższego,

obu wyroków), przemawiają te same względy, które skutkowały

uwzględnieniem kasacji wniesionej na korzyść drugiego oskarżonego.

Skutkiem wydanego orzeczenia był także zwrot oskarżonemu M. G. Ł.

uiszczonej przez niego opłaty od kasacji (art. 527 § 4 k.p.k.).