IV KK 56/13

Sygn. akt IV KK 56/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Dołhy (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Klugiewicz

SSN Rafał Malarski

Protokolant Danuta Bratkrajc

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika

w sprawie M. M. i in.,

skazanych z art. 286 § 1 i in. kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 23 maja 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanych,

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.

UZASADNIENIE

W akcie oskarżenia przeciwko M. M., T. K., J. S., B. Z., M. Ł., J. K., P.

S., A. P., M. M. i J. K., prokurator – na podstawie art. 335 § 1 k.p.k. – wniósł o

wydanie wobec wszystkich oskarżonych wyroku skazującego bez

przeprowadzenia rozprawy i orzeczenie uzgodnionych z nimi kar i środków

2

karnych. M. in. prokurator wniósł o orzeczenie środka karnego z art. 39 pkt 4

k.k. w zw. z art. 45 § 1 k.k. – przepadku równowartości korzyści majątkowej,

przy czym każdorazowo określił, liczony w latach od uprawomocnienia się

wyroku, termin płatności przez konkretnych oskarżonych ustalonych kwot tych

równowartości.

Sąd Okręgowy w K. uwzględnił w całości złożony w trybie art. 335 § 1

k.p.k. wniosek i wyrokiem z dnia 11 października 2012 r., uznał wszystkich

oskarżonych za winnych popełnienia zarzucanych im aktem oskarżenia

przestępstw i orzekł kary pozbawienia wolności , kary grzywny oraz środek

karny z art. 45 § 1 k.k. zgodnie z treścią wniosku.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu

19 października 2012 r.

W dniu 21 lutego 2013 r., do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja

Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 11

października 2012 r. Zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść

oskarżonych […], zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie przepisów prawa procesowego - tj. art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art.

335 § 1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wadliwie sformułowanych

wniosków prokuratora o wydanie wobec […] wyroku skazującego bez prze-

prowadzenia rozprawy i m.in. orzeczenie wobec nich, na podstawie art. 45 § 1

k.k., uzgodnionych z oskarżonymi środków karnych w postaci przepadku

równowartości korzyści majątkowych uzyskanych z przestępstwa, z

określeniem liczonych w latach od uprawomocnienia się wyroku różnych

terminów płatności ustalonych kwot tej równowartości, co skutkowało rażącą

obrazą przepisu art. 45 § 6 k.k., który stanowi, iż objęta przepadkiem korzyść

majątkowa lub jej równowartość przechodzi na własność Skarbu Państwa z

chwilą uprawomocnienia się wyroku i w tym czasie staje się wykonalna. W

konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpatrzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna.

3

Treść przepisów art. 343 § 7 k.p.k. w zw. art. 335 § 1 k.p.k.

jednoznacznie zobowiązuje Sąd orzekający do zbadania, czy propozycje

skazane we wniosku są zgodne z zasadami wymiaru kary i środków karnych.

W wypadku stwierdzenia braku zgodności wniosku z normami prawa karnego

materialnego, sąd może uzależnić jego uwzględnienie od dokonania

odpowiednich zmian, zaś w przypadku braku porozumienia winien rozpoznać

sprawę na zasadach ogólnych.

W przedmiotowej sprawie, we wniosku złożonym w trybie art. 335 § 1

k.p.k., prokurator zaproponował m.in. orzeczenie wobec oskarżonych, na

podstawie art. 45 § 1 k.k., uzgodnionych z nimi środków karnych w postaci

przepadku równowartości korzyści majątkowych osiągniętych przez

oskarżonych z danego przestępstwa, w konkretnych kwotach mających

uzasadnienie w poczynionych ustaleniach faktycznych. W ramach tej

propozycji wnioskował, by ustalone kwoty stanowiące równowartości

osiągniętych przez oskarżonych korzyści majątkowych, stały się wymagalne w

określonych, liczonych w latach terminach płatności, od chwili

uprawomocnienia się wyroku.

Autor kasacji zasadnie podnosi, że uwzględnienie wniosku w

powyższej postaci i określenie przez sąd w zaskarżonym niniejszą kasacją

wyroku, terminów płatności ustalonych kwot równowartości korzyści

majątkowych uzyskanych przez oskarżonych z przestępstwa, w przypadku

orzeczenia tego środka karnego na podstawie art. 45 § 1 k.k., nie znajduje

oparcia w przepisach Kodeksu karnego.

Zgodnie z brzmieniem przepisów art. 9 § 1 i § 2 k.k.w., postępowanie

wykonawcze wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stanie się

wykonalne. Orzeczenie zaś staje się wykonalne z chwilą uprawomocnienia,

chyba że ustawa stanowi inaczej.

W niniejszej sprawie, w kwestii wykonalności środka karnego

wymienionego w art. 39 pkt 4 k.k. i orzekanego na podstawie przepisu art. 45

§ 1 k.k., ustawa nie stanowi inaczej, a zatem z chwilą uprawomocnienia się

wyroku orzeczony środek karny w postaci przepadku równowartości korzyści

majątkowej uzyskanej z przestępstwa, staje się wymagalny i wykonalny.

4

Określenie zatem przez sąd w zaskarżonym wyroku, ustalonych w

latach terminów płatności konkretnych kwot równowartości uzyskanych przez

oskarżonych korzyści majątkowych uzyskanych z przestępstwa, w sposób

rażący naruszyło prawo, w tym przepis art. 45 § 6 k.k., który wprost stanowi, iż

objęta przepadkiem korzyść majątkowa lub jej równowartość przechodzi na

własność Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku, a w

konsekwencji już w tym momencie staje się wykonalna i wymagalna.

Oczywiste jest zatem, że z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia

przepadku, przedmioty i inne korzyści objęte przepadkiem lub ich

równowartość, stają się własnością Skarbu Państwa z mocy samego prawa.

Z kolei wykonanie środka karnego przepadku następuje z chwilą, gdy

Skarb Państwa staje się właścicielem mienia objętego przepadkiem, a więc z

chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, a nie objęcia władztwa nad nim. To

faktyczne objęcie władztwa przez Skarb Państwa dokonywane przez urząd

skarbowy lub inny organ (art. 194 k.k.w.), albo wykonanie orzeczenia o

przepadku w sposób określony w art. 195 k.k.w., jest tylko realizacją

uzyskanego uprzednio prawa własności.

Należy przy tym zauważyć, że sposób egzekwowania korzyści

majątkowej lub jej równowartości określa przepis art. 27 k.k.w., zgodnie z

którym egzekucję środka karnego przepadku na rzecz Skarbu Państwa,

prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w

administracji. Z kolei ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015) przewiduje sposób

egzekwowania, polegający na ściągnięciu kwoty pieniężnej należnej Skarbowi

Państwa, w postaci równowartości korzyści majątkowej (art. 45 § 6 k.k.).

W sytuacji, gdy wyrok - z dnia 11 października 2012 r., stał się

prawomocny, Sąd Okręgowy w K., zgodnie z dyspozycją przepisu art. 187

k.k.w., powinien niezwłocznie przesłać jego odpis lub wyciąg urzędowi

skarbowemu, właściwemu ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji, w

celu wykonania środka karnego w postaci orzeczonego przepadku

równowartości korzyści majątkowej uzyskanej z przestępstwa, na rzecz

Skarbu Państwa. Przesyłając urzędowi skarbowemu odpis lub wyciąg

5

orzeczenia, sąd nie nadaje klauzuli wykonalności, a jedynie zamieszcza w nim

wzmiankę o wykonalności (art. 11 § 1 k.k.w.). Klauzula wykonalności

nadawana przez sąd jest bowiem niezbędna tylko do wszczęcia postępowania

przez sądowy organ egzekucyjny (art. 776 k.p.c. w zw. z art. 26 k.k.w.).

W realiach przedmiotowej sprawy, wadliwe i naruszające w sposób

rażący prawo materialne, a mianowicie art. 45 § 6 k.k., orzeczenie sądu

dotyczące środków karnych spowodowało, iż z nieuprawnioną korzyścią dla

oskarżonych wyrok w tym zakresie nie może być bezzwłocznie wykonany, a

dopiero po upływie terminów płatności jakie zostały w nim określone.

Wskazują na to m.in. załączone do akt sprawy pisma Naczelnika Urzędu

Skarbowego w K. z dnia 6 listopada 2012 r.

Mając powyższe na uwadze, nie ulega wątpliwości, iż powyższe

naruszenie prawa materialnego w sposób oczywisty miało istotny wpływ na

treść zaskarżonego wyroku.

Nie dostrzegając wadliwości wniosku prokuratora w zakresie

proponowanych do orzeczenia wobec oskarżonych środków karnych i

uwzględniając go na posiedzeniu w dniu 11 października 2012 r., Sąd

Okręgowy w K. niewątpliwie dopuścił się także rażącego naruszenia art. 343 §

7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., bowiem w przedstawionej wyżej sytuacji

powinien on dążyć do jego modyfikacji, a uznając, że nie zachodzą podstawy

do uwzględnienia wniosku w przedstawionym kształcie, powinien przekazać

sprawę do rozpoznania na zasadach ogólnych.

Podzielając zasadność zarzutu kasacji należało uwzględnić jej wniosek

końcowy. Konieczność uchylenia w całości wyroku wydanego w trybie

konsensualnym i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, jawi się

jako oczywista w sytuacji, gdy sanowanie uchybienia wymaga modyfikacji

wniosku o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.