II KK 333/12

Sygn. akt II KK 333/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Piotr Hofmański

SSN Rafał Malarski

Protokolant Katarzyna Głodowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga,

w sprawie Z. D.

skazanego z art. 286 § 1 k.k. i innych

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 28 maja 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 6 września 2012 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w

K.

z dnia 3 kwietnia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II KK 680/11, Sąd

Rejonowy w K. uznał Z. D.za winnego tego, że:

1. w dniu 13 lipca 2011 r. w K., w Banku PKO BP, w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej, usiłował wyłudzić kredyt gotówkowy w

kwocie 5000 złotych w ten sposób, że wprowadził w błąd pracownika

banku i przy składaniu wniosku o pożyczkę gotówkową o nr […] na

okres 3 lat w kwocie 5000 złotych złożył pisemne nierzetelne

oświadczenie o osiąganych dochodach, które miało istotne znaczenie

dla uzyskania kredytu wskazując w nim, że jest zatrudniony na

podstawie umowy o pracę w okresie od 1 września 2004 r. na czas

nieokreślony w firmie „A.” Export Import na stanowisku kurier –

doręczyciel z miesięcznym wynagrodzeniem 2400 zł brutto, 1900 zł

netto, wiedząc o tym, że nigdzie nie pracuje i nie osiąga żadnego

dochodu, nie mając zamiaru ani możliwości spłaty zaciągniętego

kredytu, czym działał na szkodę PKO BP SA Oddział w K., lecz

zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na sprawdzenie jego zdolności

kredytowej i odmowę udzielenia kredytu przez bank, przy czym

zarzuconego czynu dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary co

najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo

podobne, za które był już skazany, tj. występku z art. 13 § 1 k.k. w zw.

z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art.

11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k.

i art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia

wolności;

2. w dniu 13 lipca 2011 r. w K., działając w celu osiągnięcia

korzyści majątkowej, wyłudził kredyt gotówkowy w kwocie 2000 złotych

na szkodę Provident Polska SA w ten sposób, że wprowadził w błąd

pracownika Provident Polska SA i przy wypisywaniu przez niego

wniosku o pożyczkę gotówkową w kwocie 2000 złotych złożył

nierzetelne oświadczenie o osiąganych dochodach, które miało istotne

znaczenie dla uzyskania kredytu wskazując w nim, że jest zatrudniony

3

na podstawie umowy o pracę w okresie od 1 września 2004 r. na czas

nieokreślony w firmie „A.” Export Import na stanowisku kurier –

doręczyciel z miesięcznym wynagrodzeniem 2400 zł brutto, 1900 zł

netto, wiedząc o tym, że nigdzie nie pracuje i nie osiąga żadnego

dochodu, nie mając zamiaru ani możliwości spłaty zaciągniętego

kredytu, czym działał na szkodę Provident Polska SA, przy czym

zarzuconego czynu dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary co

najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo

podobne, za które był już skazany, tj. przestępstwa z art. 297 § 1 k.k. i

art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na

podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę

roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności;

3. w dniu 15 lipca 2011 r. w K., w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, usiłował wyłudzić w sklepie Media Expert kredyt

gotówkowy na zakup w systemie sprzedaży ratalnej towaru w postaci

skutera ZIPP Quantum w kwocie 2928 złotych, w ten sposób, że przy

zawieraniu powyższej umowy kredytowej o nr […] przedłożył

podrobione zaświadczenie o swoim zatrudnieniu na czas nieokreślony

w firmie „A.” Export Import na stanowisku kurier – doręczyciel od 6

września 2004 r., poprzez wpisanie na nim własnoręcznie daty „04-07-

2011” na wypełnionym już zaświadczeniu w zakresie wskazanych

danych przez nieustaloną osobę, co do której materiały wyłączono do

odrębnego postępowania, a następnie własnoręcznie podpisał się na

tym zaświadczeniu nazwiskiem „U.” wiedząc o tym, że nigdzie nie

pracuje i nie osiąga żadnego dochodu, nie mając zamiaru ani

możliwości spłaty zaciągniętego kredytu, czym działał na szkodę Lukas

Bank SA, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na zatrzymanie

przez organy ścigania, przy czym zarzuconego czynu dopuścił się w

ciągu 5 lat po odbyciu kary co najmniej 6 miesięcy pozbawienia

wolności za umyślne przestępstwo podobne, za które był już skazany,

tj. czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k., art.

297 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na

4

podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 11 § 3 k.k.

wymierzył mu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

4. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wymierzył

oskarżonemu karę łączną 2 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności;

5. na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył na poczet orzeczonej

kary łącznej okres zatrzymania oskarżonego w dniu 14 lipca 2011 r.;

6. na podstawie art. 44 § 1 k.k. orzekł o przepadku

znajdujących się w aktach sprawy dowodów rzeczowych;

7. rozstrzygnął o kosztach procesu.

Wyrok ten zaskarżony został apelacjami oskarżonego oraz jego

obrońcy.

Obrońca oskarżonego zaskarżył wyrok w całości i zarzucił:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę

wyroku, mający wpływ na jego treść, przez ustalenie, że oskarżony nie

posiadał środków finansowych na spłatę ewentualnie zaciągniętych

pożyczek oraz przyjęcie, że złożenie oferty kredytowej w banku PKO

BP SA oraz wypełnienie dokumentów umożliwiających zakup skutera

na kredyt jest próbą wyłudzenia kredytu, podobnie jak zaprzestanie

spłaty kredytu w Provident Polska SA;

2. rażącą niewspółmierność orzeczonej kary pozbawienia

wolności w stosunku do czynów, jakich się dopuścił oskarżony oraz ich

społecznej szkodliwości.

W następstwie tych zarzutów skarżący wniósł „o przyjęcie, że

oskarżony działając czynem ciągłym dopuścił się przestępstwa z art. 270 § 1

k.k. polegającego na posługiwaniu się podrobionym zaświadczeniem o

zarobkach i wymierzenie mu kary w dolnych granicach zagrożenia

ustawowego z warunkowym zawieszeniem wykonania kary.

Oskarżony również zaskarżył opisany wyrok w całości i w obszernych

wywodach zakwestionował poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia

faktyczne dotycząc działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz

braku zamiaru wywiązania z przyjętego na siebie zobowiązania. W

5

konsekwencji kwestionowania ustalenia, że dopuścił się on zarzucanych mu

czynów, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie go.

Wyrokiem z dnia 6 września 2012 r., Sąd Okręgowy w K. utrzymał w

mocy zaskarżone orzeczenie, uznając obie apelacje za oczywiście

bezzasadne.

Wyrok ten zaskarżony został w całości kasacją wywiedzioną przez

obrońcę skazanego.

Autor nadzwyczajnego środka zaskarżenia zarzucił:

1. rażące naruszenie prawa karnego materialnego, mogące

mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 13 § 1 k.k. i art. 13 §

2 k.k., przez błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że działania

podjęte przez skazanego zmierzały do dokonania przestępstwa

wyłudzenia kredytu mimo, że z zebranego materiału dowodowego nie

wynika, aby oskarżony miał zamiar pobrać przyznany mu ewentualnie

kredyt z Banku PKO BP oraz zatrzymać i użytkować skuter, a także nie

spłacać kredytu pobranego w Provident Polska SA;

2. naruszenie prawa karnego procesowego, mogące mieć

istotny wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 457 § 3 k.p.k., przez

brak ustosunkowania się do zarzutów apelacji, z których wynika, że

zamiarem oskarżonego było zbadanie jego zdolności kredytowej w

PKO BP SA oraz brak zamiaru wyłudzenia kredytu w firmie Provident

Polska SA i kredytu w Lucas Banku SA na zakup skutera ZIPP

Quantum.

Odwołując się do tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w

K. do ponownego rozpoznania. W dniu 24 października 2012 r. obrońca

skazanego dokonał „zmiany zarzutu kasacyjnego” opisanego wyżej w pkt 1 w

ten sposób, że zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego, mogące mieć

wpływ na treść wyroku, a mianowicie art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 .k. i art.

297 § 1 k.k. przez błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że działania

podjęte przez skazanego zmierzały do dokonania przestępstwa wyłudzenia

kredytu mimo, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika,

6

aby skazany miał zamiar pobrać przyznany mu ewentualnie kredyt z Banku

PKO BP oraz zatrzymać i użytkować skuter, a nadto przyjęcie, że oskarżony

popełnił przestępstwo z art. 297 § 1 k.k. i art. 286 § 1 k.k. mimo, że spłacił

pobrany kredyt w terminie.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej

wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że podniesiony w kasacji

zarzut obrazy prawa materialnego, także po uwzględnieniu jego treści po

modyfikacji uczynionej w piśmie z dnia 24 października 2012 r., jawi się jako

oczywiście bezzasadny. Obraza prawa materialnego może polegać na błędnej

subsumcji, bądź niewłaściwej wykładni zastosowanego przepisu prawa. Rzecz

jednak w tym, że zarzut naruszenia prawa materialnego w podanych

postaciach może być uznany za zasadny tylko wówczas, gdy nie wiąże się on

z kwestionowaniem ustaleń faktycznych leżących u podstaw skarżonego

orzeczenia. Tymczasem analiza omawianego zarzutu wiedzie do oczywistego

wniosku, że skarżący dąży do wykazania, iż zastosowano nieodpowiednie

przepisy prawa materialnego, bądź zastosowano je niewłaściwie, ze względu

na błędne ustalenia faktyczne. Zabieg ten jest szczególnie widoczny w

redakcji zarzutu zawartego w piśmie z dnia 24 października 2012 r.

Wprawdzie obrońca skazanego mówi o błędnej interpretacji przywołanych w

zarzucie przepisów prawa materialnego, dodaje jednak, że „z zebranego

materiału dowodowego nie wynika, aby oskarżony miał zamiar pobrać

przyznany mu ewentualnie kredyt (…) oraz zatrzymać i użytkować skuter, a

nadto przyjęcie, że oskarżony popełnił przestępstwo (…) mimo, że spłacił

pobrany kredyt w terminie”. Jak widać, osią zarzutu skarżącego jest

twierdzenie, że do naruszenia przepisów art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k.

doszło na skutek błędnej oceny zamiaru towarzyszącemu działaniom

skazanego. Obrońca zdaje się jednak nie dostrzegać, że zamiar sprawcy jest

znamieniem o charakterze faktycznym, zatem jego kwestionowanie w sposób

zaprezentowany w kasacji nabiera cech zarzutu błędu w ustaleniach

faktycznych, ten zaś, zgodnie z art. 523 § 1 k.p.k., w nadzwyczajnym środku

7

zaskarżenia, jakim jest kasacja, nie może być podnoszony. Z powyższych

względów zarzut ten, jak zaznaczono na wstępie, musiał zostać oceniony jako

oczywiście bezzasadny.

Odmiennie rzecz się ma z zarzutem obrazy art. 457 § 3 k.p.k. Zgodnie

z przywołanym przepisem w uzasadnieniu orzeczenia sądu odwoławczego

należy podać, czym kierował się sąd wydając wyrok oraz dlaczego wnioski i

zarzuty apelacji uznał za zasadne albo niezasadne. Poza sprawozdawczym

charakterem motywacyjnej części orzeczenia ma ona także istotne znaczenie

gwarancyjne. Obowiązek sporządzenia rzetelnego uzasadnienia wyroku

stanowi uzupełnienie regulacji zawartej w art. 433 § 2 k.p.k. nakazującej

sądowi odwoławczemu rozważenie wszystkich wniosków i zarzutów

wskazanych w środku odwoławczym. Oznacza to, że sąd odwoławczy jest

zobowiązany do uzasadnienie swojego stanowiska poprzez odniesienie się do

wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w środku odwoławczym, przy

czym stopień szczegółowości argumentacji uzależniony jest od treści

wniesionej apelacji oraz zawartości uzasadnienia wyroku sądu pierwszej

instancji.

Przechodząc na grunt rozważanej sprawy zauważyć należy, że

pozornie uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w K. opowiada

przedstawionym wyżej wymaganiom, bowiem referuje zarzuty zawarte w

apelacjach wniesionych przez skazanego i jego obrońcę oraz wskazuje, że nie

zasługują one na uwzględnienie. Pozorność poprawności omawianego

uzasadnienia wynika z faktu, że poza stwierdzeniem, iż apelacje nie zasługują

na uwzględnienie, nie zawiera ono praktycznie żadnej argumentacji

wskazującej na trafność owego stwierdzenia. W nader zwięzłym wywodzie

Sąd Okręgowy ograniczył się do deklaracji o podzieleniu ustaleń faktycznych

dokonanych przez Sąd Rejonowy oraz oceny prawnej przypisanych

skazanemu czynów, ponowienia opisów tych czynów oraz stwierdzenia, że

wywody zawarte w apelacjach są jedynie konsekwencją przyjętej przez

skazanego linii obrony. Odnosząc się do kwestii zamiaru towarzyszącego

działaniom skazanego Sąd odwoławczy stwierdził zdawkowo, że ze względu

na to, iż skazany nigdzie pracował oraz z uwagi na jego sytuacją majątkową,

8

nie miał on ani możliwości ani zamiaru spłaty zaciągniętego zobowiązania,

bądź ewentualnych zobowiązań.

Lakoniczność przytoczonego wywodu jawi się jako rażąca, jeśli

zestawić treść uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego z wywodami

zawartymi w wywiedzionych apelacjach. W środku odwoławczym wniesionym

przez obrońcę skazanego wskazano w ramach zarzutu błędu w ustaleniach

faktycznych, m.in. że:

- z wyjaśnień skazanego wynika, że celem jego działania w przypadku

czynów przypisanych w pkt 1 i 2 było jedynie sprawdzenie zdolności

kredytowej;

- samo złożenie nierzetelnego oświadczenia nie jest jeszcze

usiłowaniem wyłudzenia kredytu, skoro celem działania skazanego było

jedynie sprawdzenie zdolności kredytowej;

- z samego aktu oskarżenia wynika, że skazany ma dochód w

wysokości 1200 złotych, a jego żona pracuje i jest współwłaścicielką

zabudowanej nieruchomości, co winno umożliwić ocenę zdolności kredytowej

skazanego;

- samo zaprzestanie spłaty zobowiązania wobec Provident Polska SA

nie świadczy jeszcze o tym, że skazany miał zamiar wyłudzić pożyczkę, skoro

spłacił on dwie pierwsze raty, a dalszych spłat zaniechał, gdy w czasie

przeszukania zabrano z jego mieszkania dokumenty związane z tym

zobowiązaniem (zamiar wyłudzenia „kredytu” musi istnieć w momencie

podjęcia czynności związanych z jego uzyskaniem, a trudności powstałe po

zaistnieniu zobowiązania, nie świadczą jeszcze o zamiarze wyłudzenia);

- w przypadku skutera nie wzięto pod uwagę prawnej możliwości

odstąpienia od umowy o kredyt konsumencki bez podania przyczyny oraz

wyjaśnień oskarżonego, że postanowił odstąpić od umowy, do czego nie

doszło tylko dlatego, że w drodze do sklepu został zatrzymany i umieszczony

w areszcie.

Wywody o podobnej treści, w aspekcie zamiaru towarzyszącego

zachowaniu skazanego, znalazły się także w jego osobistej apelacji.

9

Jak wykazano wcześniej, uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w

istocie rzeczy ignoruje powyższe argumenty, co przesądza o trafności

podniesionego w kasacji zarzutu rażącej obrazy art. 457 § 3 k.p.k. polegającej

na zaniechaniu ustosunkowania się do zarzutów apelacji wskazujących, że w

przypadkach usiłowania dokonania przypisanych skazanemu przestępstw

zamierzał on jedynie zbadać swoją zdolność kredytową, natomiast w

przypadku przestępstwa przypisanego w pkt 2 wyroku Sądu pierwszej

instancji, nie towarzyszył mu zamiar „wyłudzenia kredytu”. W ocenie Sądu

Najwyższego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego

orzeczenia, bowiem zdawkowość wywodu Sądu odwoławczego nasuwa

wątpliwości co do rzetelności rozpoznania wniesionych apelacji, w kontekście

treści art. 433 § 2 k.p.k.

Kierując się powyższym należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać

sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym. Nie przesądzając, co oczywiste, rezultatu tego

postepowania, wskazać trzeba, że obowiązkiem Sądu Okręgowego będzie

rozpoznanie sprawy w zgodzie z wymaganiami wynikającymi z art. 433 § 2

k.p.k. i ewentualne uzasadnienie swojego orzeczenie stosownie do treści art.

457 § 3 k.p.k., nawet jeśli niektóre z zarzutów, czy argumentów mogłyby

zostać ocenione jako nieracjonalne, czy wręcz absurdalne.