II PK 281/12

Sygn. akt II PK 281/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

uzasadnienie)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa M.L.

przeciwko P.H.N. Spółce Akcyjnej w W. poprzednio D. w W. Spółce Akcyjnej

z siedzibą w W.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W

z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy […] w W. oddalił

powództwo M.L. przeciwko D. w W. S.A. w W. (obecnie P.H.N. S.A. w W.) o

ustalenie uprawnień do nieodpłatnego nabycia akcji. Podstawę rozstrzygnięcia

stanowiły następujące ustalenia.

Powód był zatrudniony w Przedsiębiorstwie O.C. D. w W. od 13 maja 1996

r. do 31 grudnia 2006 r. Pracodawca wypowiedział mu umowę o pracę, wskazując

jako przyczynę wypowiedzenia posiadanie przez powoda uprawnień emerytalnych.

Wyrokiem z dnia 20 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy […] zasądził na rzecz powoda

odszkodowanie za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę, przyjmując, że

wskazana przez pracodawcę przyczyna wypowiedzenia nie może uzasadniać

dokonanego mu wypowiedzenia, skoro istniała już w dacie zawierania przez strony

umowy o pracę. Apelacja pracodawcy od powyższego orzeczenia została oddalona

wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 6 maja 2008 r. W związku z

rozpoczęciem procedury umożliwiającej nieodpłatne nabycie akcji Spółki, powód

złożył w terminie oświadczenie o zamiarze nabycia akcji, jednakże nie został

umieszczony na liście uprawnionych. Również w wyniku przeprowadzonego

postępowania reklamacyjnego odmówiono umieszczenia powoda na liście

uprawnionych z uwagi na niespełnienie przez niego przesłanki określonej w

ustawie z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (jednolity tekst:

Dz.U. z 2013 r., poz. 216), polegającej na wymaganiu rozwiązania stosunku pracy

wskutek przejścia na emeryturę lub rentę albo z przyczyn niedotyczących

pracowników. Przedsiębiorstwo Państwowe O.C. D. zostało wykreślone z KRS w

dniu 1 sierpnia 2009 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym, powołując się na wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 24 czerwca 1998 r., I PKN 198/98 (OSNAPiUS 1999 nr 13,

poz. 426), uznał interes prawny powoda w określonym przez niego żądaniu, gdyż

nie służyło mu w dacie wytoczenia powództwa roszczenie dalej idące. Powołując

się na art. 2 ust. 5 (prawidłowo: art. 2 pkt 5) ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji,

Sąd pierwszej instancji wskazał, że „powód nie przeprowadził skutecznego dowodu

na okoliczność przesłanek, o których mowa w powołanym przepisie”. W ocenie

3

tego Sądu, sam fakt uzyskania wyroku zasądzającego odszkodowanie z tytułu

nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę nie przesądza o tym, że to

rozwiązanie nastąpiło z przyczyn niedotyczących pracownika. W sprawie

zakończonej zasądzeniem odszkodowania okoliczność ta nie podlegała badaniu

Sądu, który uznał jedynie bezzasadność przyczyny wskazanej powodowi w

wypowiedzeniu. Udowodnienie ewentualnego zaistnienia przesłanek z art. 2 ust. 5

(prawidłowo: art. 2 pkt 5) ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji obciążało powoda,

który temu ciężarowi dowodu nie sprostał (art. 6 k.c. w zw. z art. 300 k.p).

Wyrokiem z dnia 9 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił apelację

powoda od powyższego wyroku.

Sąd drugiej instancji wskazał, że powód nie spełnił określonej w art. 2 ust. 5

pkt c (prawidłowo: art. 2 pkt 5 lit. c) ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji

przesłanki rozwiązania stosunku pracy wskutek przejścia na emeryturę lub rentę

albo z przyczyn niedotyczących pracowników. W stanie faktycznym sprawy nie

można stwierdzić, że do rozwiązania stosunku pracy doszło na skutek przejścia

powoda na emeryturę, gdyż uprawnienia emerytalne posiadał on już w momencie

zawarcia umowy o pracę. Nie istniał zatem związek przyczynowy pomiędzy

przejściem powoda na emeryturę a rozwiązaniem z nim stosunku pracy (tak w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2001 r., I PKN 696/00). Powód nie

wykazał również, że umowa o pracę została rozwiązana z przyczyn go

niedotyczących. Jako przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę pracodawca

wskazał nabycie przez powoda prawa do emerytury. Nie było to zatem zwolnienie z

przyczyn niedotyczących pracownika. Przyczyna ta była co prawda bezzasadna,

jednakże powód powinien był wykazać, że jego zwolnienie nastąpiło z przyczyn

niedotyczących pracownika, tj. z przyczyn ekonomicznych. Przyczyna wskazana w

wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę nie wchodzi w zakres przesłanek

przewidzianych w ustawie o komercjalizacji i prywatyzacji. Powołując się na

Komentarz A. Chróścickiego do art. 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji (publ.

LEX), Sąd drugiej instancji uznał, że art. 36 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 5

(prawidłowo: art. 2 pkt 5) tej ustawy do kręgu uprawnionych zalicza obok emerytów

i rencistów także „pracowników przedsiębiorstwa zwolnionych na skutek

zmniejszenia zatrudnienia, z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze zmianami

4

organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi”. Uznanie za bezzasadną

przyczyny wskazanej w wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę nie przesądza,

że ma on prawo do nabycia akcji pozwanej Spółki. Zasądzenie odszkodowania za

niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę nie oznacza automatycznie, że

stosunek pracy powoda uległ rozwiązaniu z przyczyn leżących po stronie

pracodawcy w rozumieniu art. 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, zaś powód

po uprawomocnieniu się wyroku zasądzającego odszkodowanie nie domagał się

uzupełnienia treści wydanego mu przez pracodawcę świadectwa pracy o informację

dotyczącą tego orzeczenia. W rezultacie powód nie wykazał, że został zwolniony z

przyczyn go niedotyczących. Nawet jeżeli taka okoliczność miała miejsce,

obowiązek jej udowodnienia spoczywał na powodzie stosownie do art. 6 k.c. (tak w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2007 r., II CSK 332/07, LEX nr

623796).

Sąd drugiej instancji uznał nadto za niezasadny zarzut obrazy przez Sąd

Rejonowy art. 328 § 2 k.p.c., wskazując, że uzasadnienie wyroku tego Sądu spełnia

wszystkie wymagania wynikające z powołanego przepisu oraz wyjaśnia, z jakich

przyczyn powództwo zostało oddalone i jakie okoliczności powinien był wykazać

powód (miedzy innymi fakt, że rozwiązanie z nim umowy o pracę nastąpiło z

przyczyn go niedotyczących), co pozwala na poddanie zaskarżonego apelacją

orzeczenia kontroli instancyjnej.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 2 ust. 5 lit. c (prawidłowo: art. 2 pkt 5 lit. c) ustawy o komercjalizacji i

prywatyzacji, przez błędną jego błędną wykładnię oraz niezastosowanie, w sytuacji

gdy rozwiązanie stosunku pracy z powodem nastąpiło z przyczyn go

niedotyczących; 2) art. 6 k.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez błędną jego

interpretację i zastosowanie, w sytuacji gdy te okoliczności, których wykazanie było

niezbędne do wydania wyroku w niniejszej sprawie, zostały przez powoda

udowodnione; II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik

sprawy, a mianowicie art. 328 § 2 w związku z art. 382 i art. 386 k.p.c. w ten

sposób, że Sąd odwoławczy zaakceptował i nie dostrzegł naruszenia art. 328 § 2

k.p.c. przez Sąd pierwszej instancji, podczas gdy uzasadnienie orzeczenia tego

5

Sądu nie spełniało podstawowych wymagań ujętych w wymienionym przepisie, co

uniemożliwiało prawidłową kontrolę instancyjną.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i uwzględnienie

powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, aczkolwiek nie wszystkie

podniesione w niej zarzuty mogą być uznane za zasadne.

Bezzasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 328 § 2 w

związku z art. 382 i art. 386 k.p.c. Z uzasadnienia tego zarzutu wynika, że

skarżącemu nie chodzi o obrazę art. 328 § 2 k.p.c. przez Sąd drugiej instancji, ale o

naruszenie tego przepisu przez Sąd Rejonowy, „czego nie dostrzegł, pomimo, że

tak być powinno Sąd Okręgowy”. Tymczasem skarga kasacyjna przysługuje od

wyroku sądu drugiej instancji (art. 3981

§ 1 k.p.c.), a w związku z tym jej podstawy

nie mogą stanowić zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego przez sąd

pierwszej instancji. Niewątpliwie podstawę działania sądu odwoławczego stanowi

przywołany przez skarżącego art. 382 k.p.c., jednakże nie jest to podstawa

samodzielna. Sąd Najwyższy przyjmuje, że sąd drugiej instancji spełnia swą

funkcję merytoryczną (rozpoznawczą) - w zależności od potrzeb oraz wniosków

stron - posługując się różnymi instrumentami procesowymi i stosując, przez

odesłanie ujęte w art. 391 k.p.c., różne przepisy o postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji (np. przepisy o rozprawie, o dowodach, o orzeczeniach itd.).

Jeżeli więc przy stosowaniu tych przepisów sąd dopuści się uchybienia, które

mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, strona może uczynić je podłożem

podstawy kasacyjnej określonej w art. 3981

§ 1 pkt 2 k.p.c., wówczas jednak nie

wystarcza wskazanie - jako naruszonego - ogólnego przepisu art. 382 k.p.c., lecz

konieczne jest przytoczenie także tych konkretnych przepisów normujących

postępowanie rozpoznawcze, którym sąd drugiej instancji, rozpatrując apelację,

uchybił. Tylko wyjątkowo, w sytuacji gdyby skarżący zdołał wykazać, że sąd drugiej

6

instancji pominął część „zebranego materiału”, a przy tym uchybienie to mogło mieć

wpływ na wynik sprawy i to wpływ istotny, przepis art. 382 k.p.c. mógłby stanowić

samodzielną, usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 3981

§ 1 pkt 2 k.p.c. (por.

np. wyrok z dnia 5 października 2012 r., IV CSK 89/12, LEX nr 1275008 i powołane

w nim orzeczenia). Takiego materiału skarżący nie wskazuje, powołując się

wyłącznie na „nieprawidłowe rozstrzygnięcie przez Sąd drugiej instancji zarzutu

apelacyjnego, wskazującego na niedochowanie przez Sąd Rejonowy wymogów

wynikających z art. 328 § 2 k.p.c.” oraz brak rozważenia, czy Sąd pierwszej

instancji „dokonał prawidłowej analizy i wykładni przepisów”. Tymczasem art. 382

k.p.c. dotyczy podstawy faktycznej wyroku i nie obejmuje oceny przez sąd

odwoławczy zarzutów apelacyjnych we wskazanym przez skarżącego zakresie.

Celem postępowania apelacyjnego jest orzekanie co do meritum przez sąd

odwoławczy, a nie ograniczanie się do sprawdzania zasadności zaskarżonego

wyroku sądu pierwszej instancji. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w art. 386 § 1,

2 i 4 k.p.c., na podstawie których należy wnioskować, że sąd drugiej instancji może

w pełnym zakresie orzekać reformatoryjnie, chyba że postępowanie przed sądem

pierwszej instancji dotknięte było nieważnością lub sąd pierwszej instancji nie

rozpoznał istoty sprawy, albo wydanie wyroku co do istoty sprawy wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Takich zarzutów skarżący

nie formułuje.

Trafny jest natomiast zarzut błędnej wykładni przez Sąd drugiej instancji

art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, a w konsekwencji

niezastosowania art. 36 tej ustawy, na co skarżący wskazuje w uzasadnieniu

podstaw kasacyjnych oraz zarzut naruszenia art. 6 k.c., przez obciążenie powoda

obowiązkiem wykazania, że rozwiązanie z nim stosunku pracy nastąpiło z przyczyn

ekonomicznych.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji prawo do

nieodpłatnego nabycia akcji przysługuje uprawnionym pracownikom. Uprawnionymi

pracownikami w rozumieniu ustawy są, między innymi, osoby posiadające

wymagany okres zatrudnienia, w przypadku których rozwiązanie stosunku pracy

nastąpiło wskutek przejścia na emeryturę lub rentę albo z przyczyn niedotyczących

pracowników - art. 2 pkt 5 lit. c. Sąd drugiej instancji uznał, że rozwiązanie stosunku

7

pracy ze skarżącym nie nastąpiło wskutek jego przejścia na emeryturę, gdyż

uprawnienia emerytalne posiadał on już w dacie zawierania umowy o pracę ze

stroną pozwaną. Pomiędzy tymi zdarzeniami nie zachodził zatem związek

przyczynowy. Oceny tej skarżący nie podważa, kwestionuje natomiast

utożsamienie przez Sąd odwoławczy rozwiązania stosunku pracy z przyczyn

niedotyczących pracownika z rozwiązaniem tego stosunku z dotyczącymi

pracodawcy przyczynami ekonomicznymi.

Przepis art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji w swoim

pierwotnym brzmieniu za uprawnionych pracowników uznawał osoby, z którymi

rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło wskutek przejścia na emeryturę lub rentę

albo z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz.

980 ze zm., dalej: „ustawa o zwolnieniach grupowych z 1989 r.”). Ustawa ta już w

swoim tytule odnosiła się do przyczyn leżących po stronie pracodawcy

(dotyczących pracodawcy), uznając za nie w art. 1 ust. 1 przyczyny ekonomiczne,

organizacyjne, produkcyjne lub technologiczne. Niewątpliwie rozwiązanie stosunku

pracy wskutek przejścia pracownika na emeryturę lub rentę nie należało do

katalogu przyczyn objętych działaniem ustawy o zwolnieniach grupowych z 1989 r.

W okresie obowiązywania art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji w

pierwotnym brzmieniu w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że

ustawodawca, wiążąc uprawnienie do akcji z przyczyną rozwiązania stosunku

pracy, uznał za cechę istotną rozwiązanie tego stosunku z dwóch przyczyn

niezależnych od pracownika - dotyczących pracodawcy lub z powodu przejścia na

emeryturę lub rentę, w odróżnieniu od rozwiązania stosunku pracy z innych

przyczyn - z reguły dotyczących pracownika (por. uzasadnienie wyroku z dnia 16

listopada 2001 r., I PKN 696/00, OSNAPiUS 2003 nr 20, poz. 486). Również

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 czerwca 2003 r., K 16/02

(OTK-A 2003 nr 6, poz. 52) stwierdził, że wspólną cechę wyróżniającą kategorię

osób określonych w art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji stanowił

fakt, że ustanie stosunku pracy trwale łączącego te osoby z pracodawcą nie

wynikało z wyłącznie własnej woli pracowników, ale następowało w związku z

8

uzyskaniem uprawnień emerytalno-rentowych bądź z przyczyn leżących li tylko po

stronie pracodawcy.

Z dniem 1 stycznia 2004 r. ustawa o zwolnieniach grupowych z 1989 r.

została uchylona przez obecnie obowiązującą ustawę z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm., dalej:

„ustawa o zwolnieniach grupowych z 2003 r.”). Z tym dniem uległ również zmianie

art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, uzyskując aktualne

brzmienie. W rezultacie uzależnienie uznania pracownika za uprawnionego do

nieodpłatnego nabycia akcji od rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy zostało od dnia 1 stycznia 2004 r. zastąpione wymaganiem

rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, którym to

pojęciem posługuje się ustawa o zwolnieniach grupowych z 2003 r. Jednocześnie

zachowane zostało rozdzielenie rozwiązania stosunku pracy z tych przyczyn od

rozwiązania stosunku pracy wskutek przejścia pracownika na emeryturę lub rentę,

co - zgodnie z zasadą racjonalnego ustawodawcy - uzasadnia przyjęcie, że w

rozumieniu art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji są to odrębne

przyczyny ustania stosunku pracy, niezależnie od pojmowania (niejednolitego) ich

charakteru na gruncie przepisów ustawy o zwolnieniach grupowych z 2003 r. w

kontekście prawa do odprawy pieniężnej (por. w tym ostatnim zakresie wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 8 stycznia 2008 r., II PK 119/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 39 i z

dnia 6 lipca 2011 r., II PK 51/11, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 219).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ustawa o zwolnieniach

grupowych z 2003 r. opiera się na założeniach znacząco różniących się od założeń

swej poprzedniczki. Już tylko z jej tytułu wynika, że stosowanie ustawy jest obecnie

przewidziane w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących

pracownika, a nie jak poprzednio - z przyczyn dotyczących pracodawcy.

Niewątpliwie aktualna formuła, jakiej użyto w tytule ustawy i jej przepisach, jest

znacznie szersza od wymienionych w unormowaniach uchylonego aktu przyczyn

ekonomicznych, organizacyjnych czy technologicznych. Zastosowanie ustawy z

2003 r. ma zatem miejsce również wtedy, gdy do rozwiązania stosunku pracy

dochodzi z przyczyn niedotyczących ani pracownika, ani pracodawcy. Ma to

9

konsekwencje procesowe, gdyż pracownika dochodzącego świadczeń

przewidzianych ustawą obciąża dowód, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z

przyczyn jego niedotyczących, nie musi on natomiast wykazywać, że były to

przyczyny leżące po stronie pracodawcy (por. wyroki z dnia 20 listopada 2008 r.,

III UK 57/08, LEX nr 1102538; z dnia 24 marca 2011 r., I PK 185/10, LEX nr

1119478 oraz powołany wyżej - z dnia 6 lipca 2011 r., II PK 51/11). Przenosząc te

poglądy na grunt użytego w art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji

pojęcia „rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników”

należy stwierdzić, że trafnie skarżący zarzuca, iż wskutek błędnej wykładni tego

przepisu Sąd drugiej instancji utożsamił niedotyczące pracownika przyczyny

rozwiązania stosunku pracy z przyczynami dotyczącymi pracodawcy, o jakich art. 2

pkt 5 lit. c stanowił przed jego zmianą dokonaną z dniem 1 stycznia 2004 r.,

nieprawidłowo obciążając skarżącego obowiązkiem ich wykazania (art. 6 k.c.) w

sytuacji, gdy to nie z tych okoliczności wywodzi on swoje uprawnienie do akcji.

Z ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że

jako przyczynę rozwiązania ze skarżącym stosunku pracy pracodawca wskazał

nabycie prawa do emerytury, która to przyczyna została uznana za bezzasadną

orzeczeniem sądu pracy z uwagi na to, iż uprawnienia emerytalne powód posiadał

już w dacie zawierania umowy o pracę. W ocenie Sądu drugiej instancji, tak

sformułowana przyczyna nie jest przyczyną niedotyczącą pracownika i „nie wchodzi

w zakres przesłanek przewidzianych w ustawie o komercjalizacji i prywatyzacji

przedsiębiorstw”. Pogląd ten nie jest trafny. Rację ma Sąd drugiej instancji, że

zasądzenie na rzecz zwalnianego pracownika odszkodowania z tytułu

bezzasadnego wypowiedzenia umowy o pracę nie jest równoznaczne z uznaniem,

iż do rozwiązania stosunku pracy doszło z przyczyn niedotyczących tego

pracownika. Można również podzielić pogląd Sądu odwoławczego, że rozwiązanie

stosunku pracy z uwagi na wcześniejsze posiadanie przez pracownika uprawnień

emerytalnych nie stanowi rozwiązania stosunku pracy wskutek przejścia

pracownika na emeryturę w rozumieniu art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i

prywatyzacji, gdyż nie występuje w takim wypadku konieczny związek przyczynowy

i czasowy między tymi zdarzeniami (por. uzasadnienie powołanego wyżej wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2001 r., I PKN 696/00). Błędna jest

10

natomiast ocena Sądu odwoławczego, że wskazanie przez pracodawcę jako

przyczyny wypowiedzenia nabycia przez pracownika prawa do emerytury nie

stanowi niedotyczącej pracownika przyczyny rozwiązania stosunku pracy w

rozumieniu art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, w sytuacji gdy

przyczyna ta została następnie uznana orzeczeniem sądu pracy za bezzasadną z

uwagi na wcześniejsze posiadanie przez pracownika uprawnień emerytalnych, jak

miało to miejsce w sprawie, w której wniesiona została rozpoznawana skarga

kasacyjna. Posiadanie przez pracownika uprawnień emerytalnych nie jest

okolicznością dotyczącą pracodawcy, ale również nie leży po stronie pracownika,

gdyż stanowi jedynie konsekwencję określonych uregulowań ustawowych. Jest to

zatem okoliczność obiektywna, niezależna od pracownika, niewynikająca z jego

woli, niezwiązana ani z wykonywaniem lub zdolnością do wykonywania przez niego

obowiązków pracowniczych, ani z jego osobą.

Podobnie w powołanym wyżej wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r., II PK

119/07, zapadłym na gruncie przepisów ustawy o zwolnieniach grupowych z

2003 r., Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że spełnienie warunków do uzyskania

świadczeń emerytalnych, wskazane jako przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę

przez pracodawcę, nie należy do przyczyn dotyczących pracownika w rozumieniu

przepisów tej ustawy. W motywach tego orzeczenia wskazano, że do zastosowania

przepisów powołanej ustawy wystarczające jest, aby przyczyny rozwiązania

stosunku pracy nie dotyczyły pracowników, nie muszą one natomiast leżeć po

stronie pracodawcy. Regulacja ustawowa pozwalająca na skorzystanie z uprawnień

emerytalnych nie jest okolicznością leżącą po stronie pracownika, gdyż nie odnosi

się ani do wykonywania przez niego obowiązków pracowniczych, ani do jego

osoby. Jest to okoliczność dotycząca uregulowań ustawowych. Natomiast

realizowana przez pracodawcę polityka kadrowa uzasadniająca rozwiązanie

stosunków pracy z pracownikami, którzy spełnili warunki do nabycia świadczeń

emerytalnych stanowi przyczynę dotyczącą pracodawcy, a nie pracownika.

Odmiennie zagadnienie to rozstrzygnął Sąd Najwyższy w przywołanym wyżej

wyroku z dnia 6 lipca 2011 r., II PK 51/11, zapadłym w stanie faktycznym, w którym

pracownik już wcześniej posiadał uprawnienia emerytalne. Sąd Najwyższy zajął

stanowisko, że w takiej sytuacji rozwiązanie stosunku pracy z powodu przejścia na

11

emeryturę nie jest równoznaczne z rozwiązaniem tego stosunku z przyczyn

niedotyczących pracownika, uprawniającym do odprawy pieniężnej na podstawie

przepisów ustawy o zwolnieniach grupowych z 2003 r. W uzasadnieniu tego wyroku

podniesiono, że jeżeli przyjmuje się alternatywę rozłączną w podziale na przyczyny

dotyczące i niedotyczące pracownika, to nie wystarczy ustalić pozytywnie lub

negatywnie, że przyczyna rozwiązania stosunku pracy dotyczyła pracownika, gdyż

w zakresie przesłanek do odprawy pieniężnej wymaga się wyłączności przyczyn

niedotyczących pracownika. Przyczyny niedotyczące pracownika to przyczyny

leżące po stronie pracodawcy i inne obiektywne przyczyny, które nie leżą po stronie

pracodawcy, ale również nie leżą po stronie pracownika, a jednak stanowią

wyłączną przyczynę rozwiązania stosunku pracy jako niedotyczącą pracownika. Cel

ustawy wskazuje, iż przyczyną niedotyczącą pracownika w rozumieniu jej art. 10

ust. 1 nie jest przejście na emeryturę. W przeciwnym razie należałoby niezasadnie

stwierdzić, że odprawa pieniężna (tzw. ekonomiczna) przysługuje wszystkim

pracownikom, których umowy o pracę ulegają rozwiązaniu z powodu przejścia na

emeryturę.

Należy zauważyć, że po pierwsze - pogląd zaprezentowany w ostatnim z

powołanych wyroków został wyrażony na tle art. 10 ust. 1 w związku z art. 8 ustawy

o zwolnieniach grupowych z 2003 r. w odniesieniu do odprawy pieniężnej, nabycie

prawa do której warunkowane jest wyłącznością niedotyczącej pracownika

przyczyny rozwiązania stosunku pracy, którego to wymagania nie zawiera art. 2 pkt

5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, a po drugie - został on oparty na

wykładni celowościowej przepisów ustawy o zwolnieniach grupowych z 2003 r.,

pozwalającej na sformułowanie wniosku, że celem tej ustawy nie było ustanowienie

prawa do przewidzianej w niej odprawy pieniężnej (ekonomicznej) dla pracowników

przechodzących na emeryturę i uprawnionych z tego tytułu do odprawy

emerytalnej. Już z tego względu wykładni tej nie można wprost przenosić na

pojęcie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników w

rozumieniu art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji. Cel tej ustawy

jest bowiem całkowicie inny niż, między innymi, zapewnienie pracownikowi

zrekompensowania utraty zatrudnienia, jaki niewątpliwie realizuje odprawa

pieniężna przewidziana w ustawie o zwolnieniach grupowych. Mianowicie, celem

12

ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji była „sprawna zmiana statusu prawnego

jednostek gospodarczych, polegająca na zastąpieniu własności państwowej

własnością prywatną, pozwalającą na bardziej efektywne wykorzystanie zasobów

majątkowych i zarządzanie nimi” w powiązaniu z nadaniem prawa do nieodpłatnego

nabycia akcji osobom posiadającym „pewną cechę wspólną, jaką były osobiste i

trwałe relacje z prywatyzowanym przedsiębiorstwem”. Preferencyjne zasady

nabywania akcji przez pracowników zostały zatem wprowadzone nie jako forma

rekompensaty za wkład pracy, udział w uprzednim wytworzeniu majątku

prywatyzowanych przedsiębiorstw lub element dodatkowego wynagrodzenia za

pracę, ale służyły jako „zachęta dla załóg, sprzyjająca przyspieszeniu prywatyzacji i

zniwelowaniu oporu załóg pracowniczych” (por. uzasadnienie powołanego wyżej

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 czerwca 2003 r., K 16/02). Te

odmienności celów i uregulowań prawnych obydwu ustaw pozwalają na uznanie, że

rozwiązanie umowy o pracę z powodu posiadania przez pracownika uprawnień

emerytalnych może stanowić rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn

niedotyczących pracownika w rozumieniu art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i

prywatyzacji, nawet przy przyjęciu, iż rozwiązanie stosunku pracy z powodu tak

określonej przyczyny nie jest jego rozwiązaniem wyłącznie z przyczyny

niedotyczącej pracownika w rozumieniu art. 10 ust. 1 w związku z art. 8 ustawy o

zwolnieniach grupowych z 2003 r. Nie ma przy tym żadnego racjonalnego

uzasadnienia dla różnicowania sytuacji pracowników w zakresie uprawnienia do

nieodpłatnego nabycia akcji w zależności od tego, czy rozwiązanie stosunku pracy

nastąpiło z przyczyn niedotyczących pracowników w ramach zwolnień grupowych,

gdzie posiadanie uprawnień emerytalnych może stanowić kryterium doboru

pracowników do zwolnienia, czy też w ramach zwolnień indywidualnych, w

przypadku których dla zastosowania przepisów ustawy o zwolnieniach grupowych z

2003 r. konieczna jest wyłączność niedotyczącej pracownika przyczyny rozwiązania

stosunku pracy. Do tej wyłączności art. 2 pkt 5 lit. c ustawy o komercjalizacji i

prywatyzacji nie odwołuje się ani obecnie, ani w brzmieniu obowiązującym przed 1

stycznia 2004 r., kiedy odsyłał tylko do przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy

o zwolnieniach grupowych z 1989 r.

13

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39815

§

1 zdanie pierwsze k.p.c.