V KK 457/12

Sygn. akt V KK 457/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Eugeniusz Wildowicz

SSA del. do SN Barbara du Château

Protokolant Barbara Kobrzyńska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Mieczysława Tabora,

w sprawie K. H.

skazanego z art. 197 § 1 kk i innych przepisów

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 29 maja 2013r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 9 lipca 2012 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ś.

z dnia 30 stycznia 2012 r.,

1. zaskarżony wyrok uchyla w części utrzymującej w

mocy wyrok Sądu Rejonowego co do rozstrzygnięć

zawartych w pkt 1, 2 i 5 części dyspozytywnej i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w P. do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;

2. oddala kasację co do pozostałej części zaskarżonego

wyroku;

2

3. zwalnia skazanego od ponoszenia kosztów sądowych

postępowania kasacyjnego w części oddalającej kasację.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 30 stycznia 2012r., K. H.

został skazany za:

1. przestępstwo z art. 197§1 kk w zb. z art. art. 199§1 i 2 kk, 200§1 kk, 201

kk w zw. z art. 12 kk popełnione od 26 grudnia 1994r. do 30 października

2003r. na karę 8 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności wymierzoną na

podstawie art. 197§1 kk;

2. ciąg przestępstw z art. 197§1 kk w zb. z art. art. 199§1 i 201 kk w zw. z

art. 12 kk i art. 91§1 kk popełnionych od stycznia 2004r. do marca 2005r. i

od czerwca 2005r. do końca czerwca 2007r. na karę 6 lat pozbawienia

wolności wymierzoną na podstawie art. 197§1 kk;

3. przestępstwo z art. 197§1 kk w zb. z art. art. 199§1 i 201 kk w zw. z art.

12 kk popełnione od października 2009r. do listopada 2010r. na karę 3 lat

i 6 miesięcy pozbawienia wolności wymierzoną na podstawie art. 197§1

kk;

4. przestępstwo z art. 207§1 kk popełnione od grudnia 1994r. do listopada

2010r. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Na podstawie art. 85 kk i art. 86§1 kk Sąd Rejonowy wymierzył

oskarżonemu łączną karę 13 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności. Z mocy

art. 40§1 i 2 kk orzekł wobec niego pozbawienie praw publicznych na 5 lat, a

na podstawie art. 46§2 kk nawiązkę na rzecz pokrzywdzonej M.H. w kwocie

15 tys. zł.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionych od tego wyroku przez

oskarżonego i jego obrońcę Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 9 lipca 2012r.

utrzymał w mocy wyrok Sadu Rejonowego, uznając te apelacje za oczywiście

bezzasadne.

W kasacji od prawomocnego wyroku, zaskarżającego go w całości,

obrońca skazanego zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, mające

istotny wpływ na treść orzeczenia, polegające na obrazie przepisu art. 455 kpk

przez niepoprawienie przez Sąd Okręgowy błędnej kwalifikacji prawnej czynu

3

przypisanego skazanemu w pkt 1 wyroku Sądu Rejonowego w sytuacji, gdy

zgodnie z treścią art. 4§1 kk czyn ten powinien być zakwalifikowany jako

przestępstwo o znamionach art. art. 197§1, 199, 200 i 201 kk w brzmieniu

obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 27 lipca 2005r. o

zmianie ustaw Kodeks karny, Kodeks postępowania karnego i Kodeks karny

wykonawczy (Dz. U. Nr 163, poz. 1363). W związku z tym, kara wymierzona

za ten czyn i kara łączna pozbawienia wolności, w przekonaniu obrońcy, są

rażąco niewspółmierne.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył:

Nie można odmówić słuszności zarzutowi kasacji, wskazującemu na to,

że Sąd odwoławczy nie orzekł na korzyść oskarżonego poza granicami

zaskarżenia apelacją. W myśl art. 433§1 kpk sąd drugiej instancji rozpoznaje

sprawę w granicach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle, o ile

ustawa to przewiduje. Zgodnie z art. 455 kpk, niezależnie od granic

zaskarżenia i podniesionych zarzutów, na sądzie odwoławczym ciąży

powinność poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej czynu, przy

niezmienionych ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku sądu

pierwszej instancji. Prawidłowość subsumcji czynu pod właściwy przepis

prawa materialnego pozostaje zatem zawsze w zakresie kontroli odwoławczej.

W niniejszej sprawie obrońca oskarżonego nie podnosił w apelacji

zarzutu obrazy prawa materialnego przez błędne zakwalifikowanie

któregokolwiek z przestępstw w wyroku Sądu pierwszej instancji. Jeśli jednak,

odrzucając zarzuty apelacji Sąd Okręgowy nie orzekł w trybie art. 455 kpk o

poprawieniu kwalifikacji prawnej dwóch spośród przypisanych oskarżonemu

przestępstw, to zarzut obrazy tego przepisu, podniesiony w kasacji, jawi się

jako zasadny. Sąd ten nie dostrzegł, a w każdym razie nie nadał właściwego

znaczenia zmianom wprowadzonym do art. art. 197, 199 i 200 kk ustawą z

dnia 27 lipca 2005r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, Kodeks postępowania

karnego i Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 163, poz. 1363), która

weszła w życie 26 września 2005r. W odniesieniu do wymienionych wyżej

4

przepisów sprowadzają się one do: 1) podwyższenia dolnej i górnej granicy

zagrożenia ustawowego za przestępstwo z art. 197§1 kk odpowiednio z 1 do

2 lat i z 10 do 12 lat pozbawienia wolności, 2) wprowadzenia kwalifikowanego

typu przestępstwa z art. 199 przez ustanowienie §2 (gdy czyn z §1 jest

popełniony na szkodę małoletniego) z zagrożeniem od 3 miesięcy do 5 lat

pozbawienia wolności, 3) podwyższenia dolnej i górnej granicy zagrożenia

ustawowego za przestępstwo z art. 200 kk w taki sposób jak przy zmianie art.

197§1 kk. Wszystkie wymienione przepisy zostały zastosowane przez Sąd I

instancji przy kwalifikacji prawnej przestępstwa wymienionego w pkt 1 części

dyspozytywnej, a dwa z nich (art. 197§1 i art. 199§1 kk) do jednego z czynów

objętych skazaniem za ciąg przestępstw w pkt 2. Za podstawę kwalifikacji

prawnej przyjęto zatem stan prawny ukształtowany ustawą z dnia 27 lipca

2005r., zmieniającą treść tych przepisów, nadającą im charakter innych już

norm sankcjonujących. Wraz z wejściem w życie ustawy zmieniającej, czyny

wypełniające znamiona przestępstw z art. 197§1 kk i z art. 200 kk są surowiej

zagrożone, a czyn o znamionach dotychczas określonych w art. 199§1 kk,

jeśli jest popełniony na szkodę małoletniego, uzyskał postać surowiej

zagrożonego typu kwalifikowanego. Ustawa poprzednia była więc

względniejsza dla sprawcy. W myśl art. 4§1 kk nie wolno jej było stosować do

czynów popełnionych przed wejściem jej w życie.

Z treści wyroku Sądu Rejonowego wynika, że czyn objęty skazaniem w

pkt 1 i pierwszy z czynów objętych skazaniem za ciąg przestępstw w pkt 2

części dyspozytywnej, zostały popełnione przez oskarżonego przed wejściem

w życie ustawy zmieniającej. Należało je kwalifikować na podstawie przepisów

wówczas obowiązujących, przewidujących łagodniejsze sankcje karne.

Zastosowanie przepisów w postaci później im nadanej nastąpiło z obrazą ich

samych, a także art. 4§1 kk. Uchybień tych nie dostrzegł Sąd Okręgowy.

Trafnie zatem obrońca wytknął w kasacji rażące naruszenie tego przepisu,

obarczające wyrok wydany w drugiej instancji. Istotny wpływ naruszenia art.

455 kpk na treść zaskarżonego wyroku jest oczywisty, a wyraża się w samym

utrzymaniu w mocy kwalifikacji prawnej obu wskazanych wyżej przestępstw z

przepisów surowszych, nie obowiązujących w czasie ich popełnienia.

5

W świetle powyższego wniosek o uchylenie prawomocnego wyroku jest

zasadny, ale nie w odniesieniu do całego wyroku, jak tego domagał się

skarżący, lecz co do rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w zakresie utrzymania

w mocy wyroku Sądu I instancji skazującego za przestępstwa wymienione w

pkt 1 i 2 części dyspozytywnej, a w konsekwencji także w zakresie utrzymania

wymiaru łącznej kary pozbawienia wolności. Uchylając wyrok w tej części Sąd

Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu. Nie było natomiast podstaw do uchylenia prawomocnego

wyroku w pozostałej części. Czyn, za który skazano oskarżonego w pkt 3

części dyspozytywnej wyroku Sądu Rejonowego, został popełniony już po

wejściu w życie ustawy zmieniającej, natomiast przepis art. 207§1 kk

(skazanie w pkt 4) nie uległ zmianie w czasie obowiązywania Kodeksu

karnego z 1997r. Wskazane w kasacji uchybienie nie mogło więc mieć wpływu

na treść wyroku Sądu odwoławczego utrzymującego w mocy orzeczenia

skazujące za te dwa czyny, a także pozostałe rozstrzygnięcia zamieszczone w

wyroku Sądu pierwszej instancji. Kasację odnoszącą się do tej części wyroku

należało oddalić.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w zakresie objętym uchyloną

częścią wyroku, Sąd odwoławczy, jeśli nie uwzględni odnośnych zarzutów

apelacji, powinien zastosować do przypisanych oskarżonemu przestępstw

popełnionych przed dniem 26 września 2005r. przepisy prawa materialnego

wówczas obowiązujące, a więc w sposób nie naruszający zasady lex retro

non agit (art. 4 kk). Na ich podstawie wymierzy kary za te czyny na nowo. Nie

będzie przy tym podstaw do przyjęcia konstrukcji ciągu przestępstw odnośnie

czynów zarzuconych w pkt II.1 i II. 2 aktu oskarżenia, a to wobec braku

przesłanki tożsamości znamion ustawowych (art. 91§1 kk). Skazując odrębnie

za każdy z tych czynów Sąd odwoławczy będzie miał na uwadze zakaz

reformationis in peius w postępowaniu ponownym (art. 443 kpk), co w

okolicznościach sprawy oznacza, że suma kar za oba przestępstwa nie może

przekroczyć wymiaru kary wymierzonej poprzednio za ciąg przestępstw. W

dalszej kolejności Sąd Okręgowy wymierzy oskarżonemu ponownie łączną

karę pozbawienia wolności za wszystkie zbiegające się przestępstwa.

6

O zwolnieniu oskarżonego od kosztów sądowych postępowania

kasacyjnego w części oddalającej kasację orzeczono na podstawie art. 624§1

kpk w zw. z art. 634 i 518 kpk.