I PK 8/13

Sygn. akt I PK 8/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa T. N.

przeciwko […] Ośrodkowi Szkolenia Służby Więziennej w […]

o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 14 września 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na

rzecz powoda kwotę 900 (dziewięćset) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 maja 2012 r., Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K. oddalił powództwo T. N. przeciwko pozwanemu Ośrodkowi

Szkolenia Służby Więziennej (dalej jako "Ośrodek") o przyznanie pomocy

finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego i nie obciążył powoda kosztami

procesu.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód od dnia 1 lipca 2005 r. jest

funkcjonariuszem Służby Więziennej pełniącym służbę stałą w pozwanym Ośrodku.

W dniu 13 sierpnia 2010 r. powód złożył na ręce przełożonego (Komendanta

Ośrodka) wniosek o udzielenie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu

mieszkalnego. Decyzją nr […] z dnia 11 października 2010 r. Komendant Ośrodka

odmówił przyznania powodowi takiej pomocy. Powód zaskarżył tę decyzję do

Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, który decyzją z dnia 30 listopada 2010

r. utrzymał w mocy decyzję Komendanta Ośrodka. Od decyzji Dyrektora

Generalnego Służby Więziennej powód w dniu 28 grudnia 2010 r. złożył skargę do

wojewódzkiego sądu administracyjnego, który postanowieniem z dnia 12 kwietnia

2011 r. ją odrzucił.

Powód pozostaje w związku małżeńskim od dnia 3 września 2005 r., przy

czym w dniu 15 lipca 2005 r. zawarta została umowa o rozdzielności majątkowej. W

dacie zawierania małżeństwa żona powoda była właścicielką nieruchomości

zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni 143,5 m2

, oddanym do użytku w

2000 r., położonym w […]. Nieruchomość ta została obciążona hipoteką na rzecz

wierzycieli małżonki powoda. Małżonkowie zamieszkiwali wspólnie w tym budynku

od dnia ślubu, jednak w październiku 2006 r. nieruchomość została zlicytowana

przez komornika sądowego. Z uzyskanych w toku egzekucji środków pieniężnych

zdołano zaspokoić jedynie część długów żony powoda, gdyż suma uzyskana z

licytacji nie wystarczyła na pokrycie wszystkich jej zobowiązań.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, stan faktyczny sprawy był bezsporny,

natomiast występował problem rozumienia słowa "zbycie" użytego w przepisach

regulujących uprawnienia funkcjonariuszy Służby Więziennej. Sąd Rejonowy

zwrócił uwagę, że pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego albo domu

3

jednorodzinnego nie przysługuje w sytuacji, gdy funkcjonariusz Służby Więziennej

pozostający w służbie stałej lub jego małżonek posiadają lokal (dom) mieszkalny

albo, gdy taki lokal (dom) zbyli. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy oceny, czy

powód zachował prawo do pomocy finansowej w związku ze zbyciem domu

jednorodzinnego będącego własnością jego żony w następstwie egzekucji

komorniczej. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o

Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523 ze zm.) nie zawiera legalnej definicji

pojęcia "zbycie prawa własności do nieruchomości". Według Sądu, pojęcie "zbycie"

ma szerokie znaczenie w języku potocznym, tym niemniej na gruncie przepisów nie

można mu przypisywać znaczenia potocznego. W ujęciu prawnym pojęcie "zbycie"

oznacza "odstąpienie, scedowanie", które może przybrać zarówno formę odpłatną

(np. sprzedaż), jak i nieodpłatną (np. darowizna). Utrata nieruchomości wskutek

licytacji w ramach egzekucji nie jest czynnością całkowicie nieodpłatną, skoro

dłużnik uzyskuje środki pieniężne, które w pierwszej kolejności służą zaspokojeniu

jego zobowiązań. Osobie "zlicytowanej" po zaspokojeniu wierzycieli nie zawsze

pozostaną do dyspozycji wolne środki pieniężne. Tym niemniej należy zaznaczyć,

że z władztwem nad nieruchomością zawsze wiążą się określone ciężary (np.

obowiązki w zakresie uiszczania podatków, opłat za media, czy spłat obciążeń

kredytowych zabezpieczonych hipoteką). Właściciel powinien liczyć się z

obowiązkiem regulowania na bieżąco tych zobowiązań. Gdy zaś ich nie reguluje, to

nie może osiągać z tego tytułu profitów kosztem osób, które na bieżąco regulują

długi. Wobec powyższego nie zachodzi różnica między sytuacją, w której dłużnik

posiadający zobowiązania dobrowolnie sprzedaje swą nieruchomość celem

zaspokojenia wierzycieli a sytuacją, w której dłużnik "zwleka z podejmowaniem

jakichkolwiek działań prewencyjnych i nie zaspakaja wierzycieli, co prowadzi do

licytacji nieruchomości". Zdaniem Sądu Rejonowego, nie ma podstaw prawnych do

przyjęcia tezy, że zbycie prawa w drodze egzekucji powinno być traktowane

odmiennie niż inne formy szeroko rozumianego zbycia. Ponadto osoby, które nie

dopełniły swych obowiązków wobec wierzycieli, nie mogą być traktowane lepiej od

innych obywateli. Nie można zakładać, że małżonka powoda nie ponosi winy za złą

sytuację majątkową. To ona zaciągała zobowiązania i ich nie regulowała. Każdy

powinien liczyć się z możliwościami egzekwowania długów przez wierzycieli i

4

dlatego nie należy zaciągać zobowiązań ponad miarę, bez posiadania

wystarczającej zdolności do ich spłaty. Skoro w okolicznościach faktycznych

rozpoznawanej sprawy nastąpiło zbycie domu jednorodzinnego stanowiącego

własność małżonki powoda, to powództwo o przyznanie powodowi pomocy

finansowej nie mogło być uwzględnione.

Od wyroku Sądu Rejonowego powód wniósł apelację. Wyrokiem z dnia 14

września 2012 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.: 1)

zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że zasądził od strony

pozwanej na rzecz powoda kwotę 47.462,50 zł tytułem pomocy finansowej na

uzyskanie lokalu mieszkalnego; 2) oddalił apelację w części dotyczącej żądania

odsetek oraz 3) zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 3.227 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje. Zdaniem Sądu Okręgowego,

pojęcie "zbycie" w ujęciu prawnym oznacza "odstąpienie, scedowanie". Jednak

zbycie nieruchomości przez sprzedaż w drodze licytacji komorniczej nie łączy się z

jakimkolwiek oświadczeniem woli ze strony dłużnika. Przysądzenie własności

nieruchomości na rzecz nabywcy następuje na mocy postanowienia sądu, bez

składania jakiegokolwiek oświadczenia woli przez dłużnika, do którego

nieruchomość należała. Przy sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji

komorniczej dotychczasowy właściciel nieruchomości nie składa żadnego

oświadczenia woli o sprzedaży, scedowaniu, odstąpieniu za pieniądze, czy o

wyzbyciu się jej na rzecz nabywcy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy ani

powód, ani jego małżonka nie dokonali żadnej czynności cywilnoprawnej

zmierzającej do wyzbycia się domu jednorodzinnego, w którym wspólnie

zamieszkiwali. Małżonka powoda - w związku z uprzednio prowadzoną

działalnością gospodarczą - znalazła się w trudnej sytuacji życiowej i w efekcie

utraciła własność nieruchomości. W wyniku prowadzonej egzekucji sądowej

nieruchomość będąca jej własnością została wprawdzie sprzedana, ale żona

powoda w tym kierunku nie przejawiała jakiejkolwiek woli. W tej sytuacji nie można

przyjąć, że małżonka powoda zbyła dom w miejscowości, w której powód pełnił

służbę. Sprzedaż domu w drodze licytacji komorniczej była wprawdzie zbyciem

nieruchomości, ale czynność ta nie została dokonana przez małżonkę powoda. Do

tej ostatniej sytuacji doszłoby dopiero wówczas, gdyby małżonka zbyła

5

przedmiotową nieruchomość z własnej, nieprzymuszonej woli. Tymczasem do

sprzedaży nieruchomości stanowiącej jej własność doszło wskutek czynności

podjętych przez organ egzekucyjny przy zastosowaniu środków przymusu

państwowego w celu zaspokojenia świadczeń należnych wierzycielom. Wykładnia

celowościowa art. 187 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej powinna prowadzić do

wniosku, że pomocy finansowej nie powinny otrzymać tylko te osoby, które

dobrowolnie zbyły lokal mieszkalny (dom). Natomiast takiej pomocy nie powinny

być pozbawione osoby, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej i utraciły dom

(mieszkanie) na skutek wdrożenia wobec nich środków przymusu państwowego.

Skoro w okolicznościach faktycznych sprawy nie doszło do zbycia domu

jednorodzinnego ani przez powoda, ani przez jego małżonkę, powodowi

przysługuje prawo do otrzymania pomocy finansowej.

Od wyroku Sądu Okręgowego w części uwzględniającej powództwo i

rozstrzygającej o kosztach procesu (w zakresie punktów 1 i 3 sentencji) strona

pozwana wniosła skargę kasacyjną, w której zarzuciła naruszenie art. 187 pkt 4

ustawy o Służbie Więziennej wskutek przyjęcia, że w okolicznościach sprawy nie

doszło do zbycia domu mieszkalnego przez małżonkę powoda. W uzasadnieniu

podstawy kasacyjnej strona skarżąca podniosła w szczególności, że małżonka

powoda bezpośrednio przyczyniła się do zbycia nieruchomości, bowiem w pełni

świadomie zaciągnęła zobowiązania a następnie kredyt w celu ich pokrycia.

Doskonale zdawała sobie sprawę, jakie będą konsekwencje braku spłaty

zobowiązań kredytowych zabezpieczonych hipotecznie. Już w chwili dokonania

hipotecznego zabezpieczenia kredytu, wyraziła wolę zbycia tej nieruchomości w

drodze przymusowej egzekucji w razie braku spłaty zobowiązań. Małżonka powoda

wprawdzie nie podjęła bezpośrednich działań (czynności cywilnoprawnych) celem

zbycia domu, tym niemniej wolę zbycia domu wyraziła w sposób pośredni przez

zabezpieczenie hipoteczne zaciągniętego kredytu. W stanie faktycznym sprawy

istnieje bez wątpienia związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy działaniem

małżonki powoda a zbyciem nieruchomości. Gdyby w razie trudności przy spłacie

kredytu wolą małżonki nie było zbycie nieruchomości, nie dokonywałaby

zabezpieczenia kredytu na tej nieruchomości. Z tej przyczyny należy uznać, że

zbycie domu jednorodzinnego było następstwem działań podejmowanych

6

wyłącznie przez małżonkę powoda, która bez wątpienia działała w zamiarze

ewentualnym wyzbycia się przedmiotowej nieruchomości. Strona skarżąca nie

zgodziła się z argumentacją Sądu drugiej instancji jakoby przy sprzedaży

nieruchomości w drodze licytacji komorniczej właściciel nieruchomości nie składał

żadnego oświadczenia woli w zakresie wyzbycia się nieruchomości. O ile w

momencie licytacji komorniczej dłużnik faktycznie nie składa żadnych oświadczeń

woli w przedmiocie zbycia nieruchomości, o tyle sama licytacja jest skutkiem

złożonego uprzednio (w zamiarze ewentualnym) oświadczenia woli co do zbycia

nieruchomości. Małżonka powoda "bezwzględnie" wyraziła wolę zbycia

nieruchomości w chwili dokonywania zabezpieczenia kredytu ustanowieniem

hipoteki na nieruchomości. Z tej przyczyny powództwo jest bezzasadne. Skarżący

Ośrodek wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie

powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej zwrotu

kosztów postępowania za wszystkie instancje

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi

do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionej podstawy, gdyż skarżący nietrafnie

interpretuje zwrot "zbycie lokalu mieszkalnego lub domu" zamieszczony w art. 187

pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej. Analizę spornego w sprawie problemu

prawnego należy rozpocząć od przypomnienia, że zgodnie z art. 170 ust. 1 ustawy

o Służbie Więziennej, funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do

lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w

miejscowości pobliskiej, przy czym prawo to jest realizowane albo przez przydział

lokalu albo przez przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego

(art. 171 tej ustawy). Funkcjonariuszowi w służbie stałej, który spełnia warunki do

przydziału lokalu mieszkalnego, a który lokalu tego nie otrzymał na podstawie

decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie

7

lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub

lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych w

miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej (art. 184 ust. 1). Z kolei -

w myśl art. 187 tej ustawy - lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji

administracyjnej nie przydziela się funkcjonariuszowi w czterech wymienionych w

tym przepisie przypadkach: 1) w razie otrzymania przez funkcjonariusza pomocy

finansowej; 2) jeśli funkcjonariusz posiada w miejscowości, w której pełni służbę,

lub w miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny w spółdzielni mieszkaniowej albo

dom jednorodzinny lub dom mieszkalno-pensjonatowy albo lokal mieszkalny

stanowiący odrębną nieruchomość, odpowiadający co najmniej przysługującej mu

powierzchni mieszkalnej; 3) jeśli małżonek funkcjonariusza posiada wyżej

określony lokal mieszkalny lub dom oraz 4) w razie zbycia przez funkcjonariusza

lub jego małżonka lokalu mieszkalnego lub domu. Można zauważyć, że w art. 187

pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej powielona jest regulacja przyjęta w poprzednio

obowiązującej ustawie z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (jednolity

tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), w której art. 91 ust. 1 pkt 4

stanowił, że lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie

przydziela się funkcjonariuszowi w razie zbycia przez niego lub jego małżonka

własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną

nieruchomość lub domu, położonych w miejscowości pełnienia służby lub

miejscowości pobliskiej. Pozwala to na wykorzystanie orzecznictwa sądowego

(sądów administracyjnych) dotyczącego poprzedniego stanu prawnego.

W wyroku Sądu Okręgowego oraz skardze kasacyjnej trafnie zauważono, iż

ustawa o Służbie Więziennej nie definiuje zwrotu "zbycie lokalu mieszkalnego

(domu)" użytego w art. 187 pkt 4 tej ustawy. Stąd zachodzi konieczność dokonania

wykładni tego wyrażenia przy użyciu wszelkich dostępnych technik argumentacji

prawniczej. Interpretacja zwrotów użytych w tekście prawnym nie może jednak

ograniczać się tylko do analizy gramatycznej (językowej) pojęć, którymi operuje

ustawodawca, ale powinna uwzględniać również ich kontekst systemowy oraz

funkcję i cel przepisu (por. przykładowo uchwałę Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 30 października 2000 r., OPK 16/00, ONSA 2001 nr 2,

poz. 64; OSP 2001 nr 10, poz. 152, z glosą A. Ciska i J. Kremisa, na którą powołał

8

się Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, choć dotyczy ona ustawy

o zagospodarowaniu przestrzennym, a w literaturze, L. Morawski: Wykładnia w

orzecznictwie sądów - komentarz, Toruń 2002, s. 129; A. Bielska-Brodziak, Z.

Tobor: Słowniki a interpretacja tekstów prawnych, PiP 2007 nr 5, s. 20; D. Antonów,

Wykładnia prawa podatkowego po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej,

Warszawa 2009, s. 159).

Dla uzasadnienia tezy stawianej przez pozwany Ośrodek, że zbyciem lokalu

(domu) w rozumieniu art. 187 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej jest także

sprzedaż nieruchomości w drodze licytacji komorniczej, w skardze kasacyjnej

powołano się na dwa orzeczenia sądów administracyjnych. W tezie wyroku

Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej NSA) z dnia 17 lipca 2008 r., II OSK

877/07 (LEX nr 493241), posiłkując się odesłaniem do definicji legalnej zwrotu

"zbycie nieruchomości" zawartej w art. 4 pkt 3b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o

gospodarce nieruchomościami, przyjęto, iż pojęcie "zbycie nieruchomości" w

rozumieniu art. 36 ust. 3 i art. 37 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu

przestrzennym, obejmuje wszystkie formy dyspozycji nieruchomością, w tym także

sprzedaż i darowiznę. Z kolei, Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w

Olsztynie w wyroku z dnia 13 października 2011 r., I SA/Ol 496/11 (LEX nr

1150344) uznał sprzedaż nieruchomości obciążonej hipoteką w drodze licytacji

komorniczej za przykład odpłatnego zbycia nieruchomości w rozumieniu art. 10 ust.

1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Choć zasadą powinno

być jednakowe rozumienie tych samych pojęć używanych w różnych aktach

prawnych (wykładnia systemowa), to poglądów wyrażonych w tych orzeczeniach

nie można wprost przenosić na grunt regulacji obejmujących inne stosunki prawne,

gdyż - jak wskazano wyżej - należy uwzględniać funkcję i cel konkretnych

przepisów. Nie można więc zakładać, że skoro utrata prawa własności

nieruchomości wskutek licytacji komorniczej jest odpłatnym zbyciem nieruchomości

w rozumieniu przepisów podatkowych, to stanowi również czynność "zbycia" lokalu

(domu), która pozbawia funkcjonariusza Służby Więziennej uprawnienia do

otrzymania pomocy finansowej. W tym aspekcie należy mieć przede wszystkim na

uwadze wykładnię przyjmowaną w orzecznictwie bezpośrednio dotyczącym

problematyki udzielania pomocy mieszkaniowej funkcjonariuszom Służby

9

Więziennej (które zostały przywołane w odpowiedzi na skargę kasacyjną). W

szczególności w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 29

kwietnia 2009 r., OPS 7/08 (ONSAiWSA 2009 nr 4, poz. 66) trafnie przyjęto, że

wykładnia celowościowa przepisów o służbie funkcjonariuszy Służby Więziennej

skłania do wniosku, że funkcjonariusz nie powinien być pozbawiony prawa do

pomocy finansowej w przypadkach usprawiedliwionej niemożności zamieszkania w

lokalu (domu). Można to odpowiednio odnieść do "usprawiedliwionej" utraty prawa

do lokalu zaspokajającego potrzeby mieszkaniowe funkcjonariusza. Wykładnia

celowościowa była również podstawą rozstrzygnięć, jakie zostały przyjęte w

orzecznictwie sądowoadministracyjnym w odniesieniu do czynności prawnych

polegających na podziale majątku wspólnego po ustaniu związku małżeńskiego

funkcjonariusza (wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006 r., I OSK 508/05, LEX nr 194062

oraz wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 10 maja 2005 r., II SA/Wr 2283/03, LEX nr

724683 i w Poznaniu z dnia 29 marca 2007 r., IV SA/Po 256/06, LEX nr 916232). W

tych orzeczeniach wyrażono pogląd, że podział majątku wspólnego małżonków,

nawet dokonany w drodze czynności prawnej (umowy), nie może być utożsamiany

ze zbyciem lokalu (domu) mieszkalnego przez funkcjonariusza Służby Więziennej

lub jego małżonka, zwłaszcza w kontekście późniejszego rozwiązania małżeństwa

przez rozwód (podobnie wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2006 r., II

SA/Wa 1471/06, LEX nr 328925, dotyczący podobnej regulacji z art. 95 ust. 1 pkt 4

ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, jednolity tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 287,

poz. 1687 ze zm.).

Na szczególną uwagę zasługuje wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 24 czerwca

2008 r., II SA/Rz 84/08 (LEX nr 515681), gdyż dotyczy on sytuacji zbliżonej do

stanu rozpoznawanej sprawy. W tezie tego wyroku stwierdzono, że zwrot "zbycie"

użyty w art. 91 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej

(stanowiącym odpowiednik art. 187 pkt 4 aktualnej ustawy) powinien być rozumiany

w sensie potocznym jako "sprzedaż, odstąpienie czegoś za pieniądze", a zatem w

takim rozumieniu tego wyrażenia językowego nie mieści się oświadczenie woli o

przeniesieniu prawa własności złożone w wykonaniu wyroku sądu powszechnego w

sprawie odwołania darowizny. Przede wszystkim w uzasadnieniu tego orzeczenia

trafnie zwrócono uwagę, że odwołanie darowizny jest działaniem podjętym

10

wyłącznie ze strony darczyńcy i - co wymaga podkreślenia - nie wyraża woli zbycia

nieruchomości przez obdarowanego funkcjonariusza. Obdarowany funkcjonariusz,

wyrażając rażącą niewdzięczność wobec darczyńcy, mógł liczyć się z odwołaniem

przez niego darowizny, ale "liczenie" się z taką ewentualnością wcale nie

oznaczało, że obdarowany wyrażał wolę (gotowość) zbycia domu na rzecz

darczyńcy.

Trafna jest więc (przyjęta przez Sąd drugiej instancji w zaskarżonym wyroku

i wynikająca z przedstawionego wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 24 czerwca

2008 r.) wykładnia, że zbycie lokalu mieszkalnego lub domu w rozumieniu art. 187

pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej oznacza utratę prawa do tego lokalu (domu)

wskutek zachowania funkcjonariusza (małżonka) realizującego jego wolę (zamiar,

cel, do którego zmierza). Decydującego znaczenia nie ma więc, czy do utraty

prawa do lokalu dochodzi wskutek czynności prawnej (złożenia oświadczenia woli,

zawarcia umowy) oraz jaki był charakter tej czynności (odpłatna, nieodpłatna), czy

też jest to skutek innych zdarzeń prawnych (na przykład orzeczenia sądu,

czynności komornika w ramach egzekucji). Te wszystkie okoliczności mogą mieć

tylko znaczenie przy ocenie, czy utrata prawa do lokalu nastąpiła zgodnie z wolą

funkcjonariusza. Istotą (funkcją, celem) regulacji tego przepisu jest bowiem

wykluczenie możliwości przyznania pomocy finansowej funkcjonariuszowi, który

miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w sposób wynikający z art. 187 pkt 2 lub

3 ustawy o Służbie Więziennej (on lub jego małżonek posiadał prawo do

odpowiedniego lokalu), a następnie zbył prawo zapewniające zaspokojenie tych

potrzeb. Zbycie lokalu mieszkalnego lub domu w rozumieniu art. 187 pkt 4 należy

więc utożsamiać z potocznym znaczeniem słów "pozbycie się" ("wyzbycie się"), a

więc utratą prawa do lokalu wskutek zachowania zgodnego z wolą funkcjonariusza.

Wobec tego za zbycie lokalu nie można uznać utraty prawa do niego w wyniku

zdarzeń (czynności, zachowania) niezgodnych z wolą (zamiarem) funkcjonariusza,

a zwłaszcza zrealizowanych wbrew jego woli (przymusowo).

Z ustalonych w rozpoznawanej sprawie okoliczności faktycznych

stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że utrata prawa własności

nieruchomości przez żonę powoda nastąpiła niezgodnie z jej wolą (przymusowo,

wbrew jej woli). Jest to ustalenie faktyczne wiążące w postępowaniu kasacyjnym,

11

niepodlegające weryfikacji z mocy art. 39813

§ 2 k.p.c. Przedstawiony w skardze

kasacyjnej wywód zmierzający do wykazania, że żona powoda, zaciągając

zobowiązania a następnie kredyt zabezpieczony hipotecznie, realizowała wolę

(zamiar) zbycia nieruchomości, nie podlega więc ocenie (kontroli) w postępowaniu

kasacyjnym (niezależnie od tego, że w świetle zasad doświadczenia życiowego jest

to wysoce nieprawdopodobne).

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną strony

pozwanej na podstawie art. 39814

k.p.c. i orzekł o kosztach procesu w oparciu o art.

98 § 1 k.p.c. oraz § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 490).