II KK 11/13

Sygn. akt II KK 11/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)

SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca)

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Katarzyna Głodowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza,

w sprawie A. Z. C.

skazanej z art. 284 § 1 kk i innych

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 4 czerwca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanej

od wyroku Sądu Okręgowego w .z dnia 3 sierpnia 2012 r., utrzymującego w

mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ż.

z dnia 6 marca 2012 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy

wyrok Sądu Rejonowego w Ż. i sprawę

przekazuje Sądowi Okręgowemu w P. do

rozpoznania w pierwszej instancji;

II. zarządza zwrot opłaty od kasacji na rzecz A. Z.

C.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ż. z dnia 6 marca 2012 r., A. Z. C.

została skazana:

- za przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia

wolności;

- za przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. na karę 1 roku

pozbawienia wolności;

- za przestępstwo z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. na karę 2 lat i

6 miesięcy pozbawienia wolności;

- na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzeczono wobec oskarżonej

łączną karę pozbawienia wolności w rozmiarze 2 lat i 10 miesięcy;

- na podstawie art . 46 § 1 k.k. orzeczono środek karny w postaci

naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz

Kasy Zapomogowo – Pożyczkowej działającej przy Przedsiębiorstwie

Energetyki Cieplnej „Ż.” Sp. z o.o. kwoty 198.656,90 zł.

Apelacje od wyroku wnieśli obrońca oskarżonej oraz pełnomocnik

oskarżyciela posiłkowego. Po ich rozpoznaniu Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z

dnia 3 sierpnia 2012 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok uznając obie

apelacje za oczywiście bezzasadne.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanej, który na podstawie

art. 523 § 1 k.p.k. zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa procesowego,

mające wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie:

1/ art. 433 § 2 k.p.k. wobec nie rozpoznania przez Sąd odwoławczy

wszystkich zarzutów apelacji;

2/ art. 193 § 1 k.p.k. wobec przyjęcia za trafne dokonanych ustaleń

faktycznych bez powołania dowodu z opinii biegłego z zakresu

rachunkowości, celem oceny prawidłowości rozliczeń księgowych

stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w sprawie;

3/ naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 270 § 1 k.k. poprzez

przyjęcie, że możliwym jest stwierdzenie fałszerstwa dokumentu bez

dokonania jego porównania z oryginałem mającym postać dokumentu w

formie elektronicznej;

3

4/ w konkluzji autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku Sądu II instancji i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

W odpowiedzi na kasację Prokurator Prokuratury Okręgowej w P.

podniósł, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna

odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k., gdyż właściwym rzeczowo

do jej rozpoznania w pierwszej instancji był sąd okręgowy, a nie rejonowy. W

konkluzji Prokurator wniósł o uchylenie wyroków sądów obydwu instancji i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego

merytorycznego rozpoznania. W zakresie dotyczącym wprost kasacji podniósł,

że jej rozpoznanie przez Sąd Najwyższy jest przedwczesne, skoro zawiera

jedynie względne przesłanki odwoławcze.

Obecny na rozprawie kasacyjnej Prokurator Prokuratury Generalnej

poparł stanowisko zawarte w pisemnej odpowiedzi na kasację i również wniósł

o uchylenie wyroków sądów obydwu instancji i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Z kolei pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego w odpowiedzi na kasację

wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej. Nadto odnosząc się do stanowiska

Prokuratora pełnomocnik wyraził tego rodzaju pogląd, że w sprawie nie

zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza, gdyż w toku postępowania

doszło do modyfikacji aktu oskarżenia i usunięcia z kwalifikacji prawnej czynu

zarzucanego skazanej w pkt III aktu oskarżenia art. 294 § 1 k.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Należało przyznać rację Prokuratorowi, że w niniejszym postępowaniu

wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 4

k.p.k. Ponieważ Sąd Najwyższy z urzędu uwzględnił zaistniałe uchybienie, a z

tego powodu zaszła konieczność uchylenia wyroków sądów obydwu instancji,

nie było potrzeby analizowania zarzutów kasacji obrońcy skazanej.

Skoro kasację oparto o względne podstawy odwoławcze z art. 438 pkt 1 i 2

k.p.k., ich rozpoznanie w chwili obecnej byłoby przedwczesne.

Należy przypomnieć, że w pkt III aktu oskarżenia zarzucono A.C.

popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 294

4

§ 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., a to z uwagi na znaczną wartość przedmiotu

czynu, wynoszącą kwotę 211.500 zł (k. 294, tom II). Prokurator prawidłowo

wskazał wówczas, iż sądem właściwym miejscowo i rzeczowo do rozpoznania

tej sprawy jest Sąd Okręgowy w P. (k. 295) i skierował akt oskarżenia właśnie

do tego Sądu (k. 292). Ponieważ akt oskarżenia zawierał wniosek o skazanie

oskarżonej C. w trybie art. 335 k.p.k., Przewodniczący Wydziału II Karnego

tego Sądu skierował sprawę na posiedzenie celem rozstrzygnięcia wniosku w

trybie art. 343 k.p.k. (k. 300).

W międzyczasie do Sądu wpłynęło pismo z dnia 2 grudnia 2009 r. strony

pokrzywdzonej, w którym wskazano, iż szkoda wyrządzona przestępstwem

wynosi kwotę 208.130,96 zł (k. 315, tom II). W tej sytuacji, na posiedzeniu w

dniu 22 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy stwierdził, że nie jest właściwy

rzeczowo do rozpoznania przedmiotowej sprawy i na podstawie art. 35 § 1

k.p.k. przekazał ją Sądowi Rejonowemu w Ż. do merytorycznego rozpoznania

(k. 389 – 394). Na uzasadnienie swej decyzji wskazał Sąd, że według art. 115

§ 5 k.k. mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w czasie

popełnienia czynu zabronionego przekracza dwustukrotną wysokość

najniższego miesięcznego wynagrodzenia. W przekonaniu Sądu wskaźnikiem

tym jest wielokrotność minimalnego wynagrodzenia miesięcznego w

rozumieniu ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę z 2002 r. (Dz. U. Nr

200, poz. 1679). To wynagrodzenie w dacie końcowej czynu ciągłego z art.

284 § 2 k.k. zarzucanego oskarżonej (13 sierpnia 2009 r.) wynosiło –

stosownie do Obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r.

w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. (M. P.

Nr 55, poz. 499), kwotę 1276 zł. W ocenie Sądu Okręgowego w roku 2009

znaczną wartością była kwota przekraczająca 255.200 zł, a zatem wyższa niż

wartość przedmiotu zarzucanego oskarżonej przestępstwa. W rezultacie tej

decyzji przekazano sprawę do Sądu Rejonowego w Ż. Na rozprawie w dniu 17

sierpnia 2010 r. prokurator odczytując akt oskarżenia oświadczył, że

modyfikuje skargę w ten sposób, iż z kwalifikacji prawnej omawianego

przestępstwa eliminuje przepis art. 294 § 1 k.k., zaś z jego opisu

sformułowanie dotyczące mienia znacznej wartości, a nadto określa wartość

5

mienia na kwotę 208.500 zł (k. 454, tom III). Sąd I instancji co do zasady

uwzględnił tę modyfikację i w konsekwencji przypisał w ust. 3 wyroku

przestępstwo z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., ustalając jednocześnie, iż

szkoda wyrządzona tym czynem wynosi kwotę 210.759,90 zł.

Trafnie podniósł Prokurator w odpowiedzi na kasację, iż Sąd Okręgowy

rozstrzygając kwestię właściwości rzeczowej dokonał błędnej interpretacji

pojęcia „najniższe miesięczne wynagrodzenie” w ujęciu art. 115 § 5 k.k.

wówczas obowiązującego i niesłusznie przyjął, że jest ono tożsame z

pojęciem „minimalne miesięczne wynagrodzenie”. Należy przypomnieć, iż

zgodnie z art. 115 § 5 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 8 czerwca

2010 r., mieniem znacznej wartości było mienie, którego wartość w czasie

popełnienia czynu zabronionego przekraczała dwustukrotną wysokość

najniższego miesięcznego wynagrodzenia, ustalanego zgodnie z art. 115 § 8

k.k. na podstawie kodeksu pracy. Wielokrotność najniższego miesięcznego

wynagrodzenia w rozumieniu przepisów kodeksu karnego należy odnosić od

dnia 1 stycznia 2003 roku do stałej wielkości kwotowej 760 złotych, wskazanej

w art. 25 ustawy z dnia 10 października 2002 roku o minimalnym

wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2002 r., Nr 200, poz. 1679). Od dnia

wejścia w życie ustawy ta kwota nie uległa zmianie. (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 2 lutego 2009 r., V KK 427/08, Lex Nr 486530; z dnia 13

kwietnia 2005 r., V KK 30/05, Lex Nr 149623; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 21 lutego 2013 r., II KK 11/13, Lex Nr 1277696). Jeśli

zatem kwota najniższego miesięcznego wynagrodzenia wynosiła 760 zł, to jej

dwustukrotność stanowiła 152.000 zł. Należy podkreślić, iż zarówno w dacie

popełnienia przestępstwa (13 sierpnia 2009 r.), jak i w chwili wydania przez

Sąd Okręgowy postanowienia w przedmiocie właściwości (22 grudnia 2009 r.),

właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy w pierwszej instancji był

Sąd Okręgowy w P., skoro przestępstwo dotyczyło każdorazowo mienia

znacznej wartości, przekraczającej kwotę 152.000 zł (kolejno 211.500 zł oraz

208.130, 96 zł).

Jest faktem, że w toku przedmiotowego postępowania nastąpiła

nowelizacja przepisu art. 115 § 5 k.k., lecz nie spowodowało to zmiany w

6

zakresie właściwości rzeczowej sądu. Na mocy ustawy z dnia 5 listopada

2009 r., która weszła w życie w dniu 8 czerwca 2010 r., za mienie znacznej

wartości przyjmuje się takie, którego wartość w czasie popełnienia czynu

zabronionego przekracza 200 000 zł. A zatem również w obydwu wskazanych

powyżej sytuacjach faktycznych nadal występowała przesłanka „mienia

znacznej wartości”, skoro jego wartość przekraczała kwotę 200 000 zł.

Niczego w tym zakresie nie zmieniła także modyfikacja aktu oskarżenia przez

prokuratora określającego wartość mienia na kwotę 208.500 zł (k. 454), czy

też przyjęcie przez Sąd Rejonowy w wydanym wyroku tej wartości na kwotę

210.759,90 zł. (k. 622).

Należy też zwrócić uwagę, iż tzw. modyfikacja aktu oskarżenia przez

prokuratora, podobnie jak i zaproponowana przez oskarżyciela kwalifikacja

prawna czynu nie są wiążące dla sądu. Przy dokonywaniu wstępnej kontroli

wniesionego aktu oskarżenia należy zawsze rozważyć zasadność

wskazywanej przez oskarżyciela publicznego właściwości rzeczowej sądu od

strony opisu zarzucanego czynu i wskazywanych w nim okoliczności oraz –

jak w niniejszym przypadku, również kwot wynikających z poszczególnych

zachowań zarzucanych oskarżonej. O właściwości rzeczowej sądu decyduje

bowiem czyn przestępny, tak jak przedstawia się on w świetle okoliczności

sprawy, a nie błędna jego kwalifikacja (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

1 grudnia 2010 r., III KK 224/10, Lex Nr 653509; z dnia 26 września 2002 r., III

KKN 255/00, Lex Nr 56824).

Reasumując należy stwierdzić, iż w wyniku błędnej interpretacji

znamienia „mienie znacznej wartości” w kontekście „najniższego

miesięcznego wynagrodzenia”, doszło także do nietrafnego przyjęcia przez

Sąd Rejonowy kwalifikacji prawnej czynu przypisanego skazanej A. Z. C. w

ust. 3 wyroku. Te uchybienia w konsekwencji doprowadziły do naruszenia

przepisów o właściwości rzeczowej, w wyniku czego sąd niższego rzędu

orzekał w sprawie należącej do właściwości sądu wyższego rzędu, co stanowi

uchybienie, o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. Zaistnienie w sprawie

tego rodzaju uchybienia, stanowiącego bezwzględną przesłankę odwoławczą,

skutkuje uchyleniem wyroków sądów obydwu instancji i przekazaniem sprawy

7

do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w P. jako rzeczowo i miejscowo

właściwemu do jej merytorycznego rozpoznania.

Mając te okoliczności na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w części

dyspozytywnej wyroku. O zwrocie opłaty skazanej C. orzeczono na podstawie

art. 527 § 4 k.p.k.