II PK 297/12

Sygn. akt II PK 297/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa J. R.

przeciwko A. Polska Spółce z o.o. w W.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Okręgowemu w W.

UZASADNIENIE

Powód domagał się od strony pozwanej 37.966,50 zł wraz z ustawowymi

odsetkami tytułem odszkodowania za nieuzasadnione i niezgodne z prawem

rozwiązanie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony.

2

Wyrokiem z 30 stycznia 2012 r. Sąd Rejonowy zasądził od strony pozwanej

28.755 zł brutto tytułem odszkodowania, a dalej idące powództwo oddalił.

U pozwanej w wyniku wprowadzonych zmian zlikwidowano dotychczasowe

stanowiska Regionalnych Kierowników Działu Sprzedaży oraz utworzono 3 nowe

stanowiska Regionalnych Kierowników ds. Sprzedaży wraz z nowym zakresem

obowiązków. Pozwana wystąpiła do organizacji związkowej z wnioskiem o

wskazanie pracowników spółki korzystających z jej obrony w indywidualnych

sprawach pracowniczych, nie wskazując celu uzyskania tej informacji.

Zdaniem Sądu Rejonowego nieudzielanie przez organizację związkową tej

informacji nie zwalnia pracodawcy z obowiązku zawiadomienia organizacji

związkowej o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, zatem

wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było niezgodne z prawem, jako

naruszające art. 38 k.p.

Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając go w

całości. Sąd Okręgowy wyrokiem z 10 maja 2012 r. zmienił zaskarżony wyrok w

ten sposób, że powództwo oddalił.

W uzasadnieniu podniesiono przede wszystkim, że strona pozwana zwróciła

się w trybie art. 30 ust 21

ustawy o związkach zawodowych z wnioskiem o

wskazanie nazwisk i imion pracowników korzystających z obrony związku w

indywidualnych sprawach pracowniczych. W odpowiedzi Zarząd OM nr 07-134

OPZZ „Konfederacja Pracy” stanowczo odmówił przekazania przedmiotowych

informacji.

Z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z 7 maja 2007 r., II PK

305/2006, Sąd Okręgowy podkreślił, że zakładowa organizacja związkowa

prawidłowo wypełnia obowiązek nałożony w art. 30 ust 21

ustawy o związkach

zawodowych tylko, gdy informacja przekazana pracodawcy jednoznacznie

wskazuje pracowników korzystających z jej ochrony. Skoro Organizacja

Międzyzakładowa odmówiła pracodawcy przekazania takiej informacji, to nie

wypełniła ona prawidłowo nałożonego na nią obowiązku, co zwolniło stronę

pozwaną z konieczności przeprowadzenia konsultacji w trybie art. 38 k.p. Tylko

przekazanie konkretnej informacji zawierającej dane pracowników korzystających z

3

ochrony, w tym powoda, obligowałoby pozwanego do współdziałania z zakładową

organizacją związkową w sprawach dotyczących stosunku pracy powoda.

Powód złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego. Zarzucono

naruszenie: 1) art. 38 k.p. i art. 30 ust 21

ustawy z dnia 23 maja 1991 r o

związkach zawodowych przez przyjęcie, że jednorazowe zwrócenie się przez

pracodawcę do zakładowej organizacji związkowej o informację o pracownikach

korzystających z jej obrony i nieudzielenie przez tę organizację żądanej

informacji zwalnia pracodawcę z obowiązku współdziałania z zakładową

organizacją związkową w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy tych

pracowników, w tym konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę zawartej

na czas nieokreślony, 2) art. 382 k.p.c., 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 233 § 1

k.p.c. i 391 k.p.c. polegające na pominięciu części materiału dowodowego

dotyczącego przyczyn nieudzielenia przez zakładową organizację związkową

informacji o pracownikach korzystających z jej obrony w postaci listy tych

pracowników, z powodów wynikających z przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. o ochronie danych osobowych oraz nierozważaniu i nieuwzględnieniu tej

części materiału w uzasadnieniu wyroku.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

właściwemu Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach i procesu za instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się mieć uzasadnione podstawy.

Zasadniczym problemem mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy jest

interpretacja przepisu art. 30 ust. 21

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych (j.t.: Dz. U. z 2001 r. ze zm. – dalej ustawa). Przepis ten już od

samego początku wejścia w życie wzbudził wątpliwości i kontrowersje o

podstawowym znaczeniu. Przepis art. 30 ust. 21

ustawy stanowi, że w

indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy

zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową organizacją związkową,

pracodawca jest obowiązany zwrócić się do tej organizacji o informację o

4

pracownikach korzystających z jej obrony, zgodnie z przepisami ust. 1 i 2.

Nieudzielenie tej informacji w ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od obowiązku

współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach dotyczących tych

pracowników.

Wyjściowym zagadnieniem jest rozstrzygnięcie o tym, czy pracodawca jest

upoważniony do zwrócenia się do zakładowej organizacji związkowej o informację

zbiorczą (listę) o osobach korzystających z jej obrony, czy też konieczne jest

każdorazowe zapytanie w tej kwestii dotyczące konkretnego pracownika. W

doktrynie prawa pracy prezentowane są przeciwstawne stanowiska. Część autorów

twierdzi bowiem, że dopuszczalne jest zwrócenie się przez pracodawcę o imienną

listę osób, która powinna być aktualizowana przez organizację związkową lub

samych pracowników. Inni natomiast prezentują stanowisko, że wynikający z art. 30

ust. 21

ustawy obowiązek pracodawcy jest każdorazowy, co oznacza konieczność

zwracania się o informację w każdym przypadku, gdy zamierza on złożyć

oświadczenie woli wymagające konsultacji (zob. na ten temat Ł. Prasołek:

Informacja o pracownikach korzystających z obrony związku zawodowego, w:

Związkowe przedstawicielstwo pracowników zakładu pracy, red. Z. Hajn, Warszawa

2012).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego problem powyższy był już wielokrotnie

rozstrzygany. Przed przystąpieniem do omówienia stanowiska Sądu Najwyższego

należy wyraźnie podkreślić, że konieczne jest uwzględnienie tego, że poszczególne

orzeczenia dotyczyły bardzo różnych stanów faktycznych. Stąd nie zawsze mogą

być zastosowane wprost do okoliczności występujących w niniejszej sprawie.

Przed kilkunastoma laty Sąd Najwyższy przyjął, że w celu zadośćuczynienia

obowiązkowi wynikającemu z art. 38 § 1 k.p. w związku z art. 232

k.p. oraz 30 ust.

21

ustawy w każdym przypadku zamierzonego wypowiedzenia pracownikowi

umowy zawartej na czas nieokreślony pracodawca powinien o takim zamiarze

powiadomić pisemnie organizację związkową, zwracając się równocześnie o

informację, czy dany pracownik korzysta z jej obrony stosownie do art. 30 ust. 1 i 2

ustawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1999 r., I PKN 36/99, OSNP

1999, nr 11, poz. 34). Należy także wspomnieć, że problem interpretacji przepisu

art. 30 ust. 21

ustawy może być także postrzegany w aspekcie ochrony danych

5

osobowych. Problem ten był rozstrzygany przez sądy administracyjne, jak i Sąd

Najwyższy. Może on być aktualny w przypadku nieudzielenia (odmowy) informacji

przez związek zawodowy. Można wspomnieć, że zgodnie z wyrokiem NSA z dnia

28 czerwca 2011 r., I OSK 1264/10 (niepublikowany) samo żądanie danych

osobowych jest jedynie czynnością faktyczną, która poprzedza zbieranie danych

osobowych, ale nie stanowi jeszcze przetwarzania takowych danych, a więc nie jest

czynnością objętą działaniem ustawy o ochronie danych osobowych. Tak więc

zdaniem NSA samo żądanie pracodawcy skierowane do związku zawodowego,

którego przedmiotem jest udostępnienie listy osób objętych obroną związkową nie

jest jeszcze naruszeniem ustawy o ochronie danych osobowych.

Natomiast w licznych orzeczeniach Sąd Najwyższy przyjmował

dopuszczalność wystąpienia przez pracodawcę o informację zbiorczą o

pracownikach korzystających z obrony związku zawodowego (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 20 lipca 2000 r., I PKN 748/99, OSNP 2002, nr 3, poz. 76, z

dnia 23 stycznia 2002 r., I PKN 809/00, OSNP 2004, nr 3, poz. 31, z dnia 10

października 2002 r., I PKN 529/01, niepublikowany, z dnia 25 lipca 2003 r., I PK

305/02, OSNP LEX nr 127947, z dnia 18 października 2005 r., II PK 90/05, OSNP

2006, nr 19-20, poz. 291 oraz z dnia 14 czerwca 2012 r., I PK 231/11,

niepublikowany).

Wątpliwości powyższe zostały jednoznacznie rozstrzygnięte w uchwale

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2012 r., III PZP

6/12. Stwierdzono w niej, że nieudzielenie przez zakładową organizację związkową

informacji o wszystkich pracownikach korzystających z jej obrony, żądanej przez

pracodawcę bez rzeczowej potrzeby, nie zwalnia pracodawcy z obowiązku

współdziałania z tą organizacją w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy (art.

30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych).

Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że

pozwany pracodawca zwrócił się, na podstawie art. 30 ust. 21

ustawy, do

organizacji związkowej z wnioskiem o wskazanie pracowników korzystających z jej

obrony, nie precyzując celu uzyskania tej informacji. Informacja ta nie została

udzielona.

6

Sąd Okręgowy przyjął, odmiennie niż Sąd Rejonowy, że analizowany przepis

stanowi o zbiorowości pracowników, a nie o informacjach dotyczących

poszczególnych pracowników. W konsekwencji doprowadziło to do nietrafnego

wniosku, iż organizacja związkowa nie wypełniła prawidłowo swego obowiązku, co

zwolniło pracodawcę z obowiązku przeprowadzenia konsultacji w trybie art. 38 k.p.

Z wcześniej cytowanej uchwały Sądu Najwyższego (III PZP 6/12) wynika

bowiem wprost, że pracodawca nie musi dysponować listą pracowników dla

przeprowadzenia konsultacji. Pracodawca nie może więc, co do zasady,

występować skutecznie o przekazanie listy pracowników korzystających z obrony

organizacji związkowej. Możliwość taka miałaby miejsce w przypadku konieczności

(zamiaru) rozwiązania stosunków pracy ze wszystkimi pracownikami. Tak więc

odmowa udzielenia zbiorczej informacji nie zwalnia pracodawcy z obowiązku

wyrażonego w art. 38 k.p.

Wynika zatem z powyższego, że zasadnym okazał się zarzut naruszenia art.

30 ust. 21

ustawy o związkach zawodowych. W tej sytuacji bezprzedmiotowym

problemem (przyczyna nieudzielenia informacji) stał się zarzut naruszenia

przepisów prawa procesowego.

Można też stwierdzić, że zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie Sądu

Najwyższego zauważa się niedoskonałość sformułowania przepisu art. 30 ust. 21

ustawy oraz pilną potrzebę jego nowelizacji.

Z wyżej przedstawionych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.