II UK 369/12

Sygn. akt II UK 369/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku L. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wypłatę emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych […]

z dnia 15 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny, Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił apelację L. M. od wyroku Sądu Okręgowego, Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 grudnia 2011 r., oddalającego odwołanie od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 14 października 2011 r. w

przedmiocie zawieszenia prawa i wstrzymania wypłaty emerytury od dnia 1

października 2011 r. Sądy ustaliły, że ubezpieczona była zatrudniona w Starostwie

Powiatowym w O. w pełnym wymiarze czasu pracy nieprzerwanie od dnia 10 maja

2001 r. i pobierała emeryturę, do której prawo ustalono w decyzji z dnia 5 września

2007 r. Na mocy art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr

153, poz. 1227 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 2 i art. 28 ustawy o zmianie ustawy o

finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726) Sąd

drugiej instancji stwierdził, że prawo do emerytury ulegało zawieszeniu bez

względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia

kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na

rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do

emerytury. Podkreślił, że osobom, które w dniu 1 stycznia 2011 r. pobierały

emeryturę i pracowały bez wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy,

ustawodawca pozostawił możliwość łączenia świadczenia z wynagrodzeniem

jednak tylko w okresie do końca września 2011 r. Skoro zatem wnioskodawczyni

kontynuowała zatrudnienie, to wypłata jej emerytury podlegała wstrzymaniu.

Poprzednio obowiązujący art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z

FUS zawierający analogiczną regulację funkcjonował w okresie od dnia 1 lipca

2000 r. do dnia 7 stycznia 2009 r. i miał zastosowanie do wszystkich emerytów bez

względu na datę nabycia uprawnień do emerytury. Przepis art. 103 ust. 2a ustawy

był przedmiotem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2006 r. (SK

45/04, OTK-A z 2006 r., nr 2, poz. 15), w którym został uznany za zgodny z art. 2,

art. 31 ust. 3, art. 32 i art. 67 ust. 1 Konstytucji RP i nie został uznany za niezgodny

z art. 30, art. 65 ust. 1, art. 70 ust. 5 i art. 73 Konstytucji RP.

3

W ocenie Sądu Apelacyjnego, ze względu na powtórzenie dawnej regulacji

art. 103 ust. 2a w art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ocena ta

zachowuje aktualność.

W skardze kasacyjnej L. M. zarzuciła naruszenie art. 103a ustawy o

emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 28 ustawy o zmianie ustawy o

finansach publicznych przez ich zastosowanie, mimo sprzeczności art. 103a ustawy

z art. 21, 32 i 64 Konstytucji RP, art. 8 ust. 2 w związku z art. 178 ust. 1 Konstytucji

RP przez nieodstąpienie od jego zastosowania oraz naruszenie art. 21 i 64

Konstytucji RP przez odebranie powódce prawa do otrzymywania świadczeń

emerytalnych mimo jego bezwarunkowego nabycia, a także art. 32 Konstytucji RP

przez nieuzasadnione zróżnicowanie sytuacji prawnej w zakresie ochrony

emerytalnej osób zatrudnionych w urzędach państwowych i samorządowych oraz w

przedsiębiorstwach prywatnych.

Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości oraz jego zmianę przez uwzględnienie powództwa lub uwzględnienie

apelacji. W piśmie z dnia 16 stycznia 2013 r., na podstawie art. 39815

ust. 1 w

związku z art. 415 k.p.c., wniosła o wydanie orzeczenia o przywróceniu stanu

poprzedniego przez zobowiązanie organu rentowego do wypłaty jej świadczeń

emerytalnych za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia wznowienia ich

wypłacania oraz do podjęcia wypłaty dalszych świadczeń emerytalnych wraz z

odsetkami ustawowymi za okres od dnia wstrzymania każdego z należnych i

niewypłaconych świadczeń, tj. od dnia wymagalności wypłaty danego świadczenia

do dnia jego faktycznej zapłaty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Po wydaniu zaskarżonego wyroku nastąpiła zmiana stanu prawnego.

Orzeczeniem z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12 (Dz. U. z 2012 r., poz. 1285)

Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie

ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a

ustawy o emeryturach i rentach, w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do

4

osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., bez

konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony

zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W utrwalonej judykaturze przyjmuje się, że skutkiem uznania za

niekonstytucyjne wymienionych przepisów w określonym zakresie jest obowiązek

zapewnienia przez wszystkie sądy, które orzekły na podstawie niekonstytucyjnych

przepisów, stanu zgodnego z Konstytucją RP w zakresie wiążąco rozstrzygniętym

wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18

maja 2010 r., III UK 2/10, OSNP 2011, nr 21-22, poz. 278). Skoro uznane za

niezgodne z Konstytucją przepisy prawa naruszały ustawę zasadniczą już od dnia

ich wejścia w życie (ex tunc), nie mogą być legalną podstawą orzekania przez sądy

powszechne i przez Sąd Najwyższy.

W wyrokach z dnia 7 marca 2013 r. I UK 519/12 i z dnia 25 kwietnia 2013 r.,

I UK 593/12, a także z dnia 29 maja 2013 r., I UK 621/12, Sąd Najwyższy,

uwzględniając art. 190 ust. Konstytucji – bez zbędnego i naruszającego zasady

ekonomii procesowej odesłania sprawy na drogę skargi o wznowienie

postępowania na podstawie art. 4011

k.p.c. – uchylił wyroki, w których zastosowano

art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS i przekazał sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania, co uwzględniwszy, należało orzec jak w

sentencji (art. 39815

k.p.c.). Wniosek restytucyjny nie był dopuszczalny w skardze

kasacyjnej zawierającej żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż Sąd

Najwyższy, uwzględniając to żądanie nie orzeka o zwrocie spełnionego

świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r, III UK 53/11,

niepubl.).