III ZS 6/13

Sygn. akt III ZS 6/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Krzysztof Staryk

Protokolant Halina Kurek

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwałę z dnia 13 grudnia 2012 r., Nr …/2012 Okręgowej Rady Adwokackiej w

W. w przedmiocie ustalenia, że opłata na pokrycie kosztów administracyjnych z

tytułu wpisu na listę adwokatów pobierana od aplikantów adwokackich Izby

Adwokackiej w W. nie będzie wyższa niż 200 zł.,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 czerwca 2013 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą z dnia 13 grudnia 2012 r., nr

…/2012 ustaliła, że opłata na pokrycie kosztów administracyjnych z tytułu wpisu na

2

listę adwokatów pobierana od aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w W. nie

będzie wyższa niż 200 zł.

Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja

1982 r. - Prawo o adwokaturze (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188 ze

zm.) zaskarżył w całości uchwałę nr …/2012. Zaskarżonej uchwale zarzucił

naruszenie art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji i art. 44 ust. 1 Prawa o adwokaturze oraz

art. 264 § 1 k.p.a. poprzez określenie, że opłata za pokrycie kosztów

administracyjnych z tytułu wpisu na listę adwokatów pobierana od aplikantów

adwokackich Izby Adwokackiej w W. nie będzie wyższa niż 200 zł, gdy tymczasem

obciążenie kandydatów do uzyskania wpisu na listę adwokatów opłatami

związanymi z tym postępowaniem może nastąpić jedynie na podstawie

odpowiedniego stosowania przepisów Działu IX k.p.a. w wysokości rzeczywiście

powstałej w toku postępowania, ponadto nie może różnicować kandydatów do

wpisu na podstawie kryterium sposobu i miejsca realizacji przesłanek

warunkujących wpis.

W odpowiedzi na skargę Ministra Sprawiedliwości Okręgowa Rada

Adwokacka w W. wniosła o jej oddalenie. Okręgowa Rada argumentuje, że

zaskarżona uchwala nie narusza art. 264 § 1 k.p.a., ponieważ nie nakłada żadnego

obowiązku w sposób generalny, ani nie określa wysokości opłaty z tytułu wpisu na

listę adwokatów. Opłata będzie każdorazowo wyliczona na podstawie

rzeczywistych kosztów dokonania wpisu, z uwzględnieniem czynności, jakie

należało podjąć w konkretnej sprawie. Zaskarżona uchwała wyznacza jedynie

górną granicę opłaty, którą ponosić będą te osoby ubiegające się o wpis na listę

adwokatów, które odbyły aplikację adwokacką w Izbie W. W ten sposób,

zobowiązując się do pokrycia kosztów wpisu przewyższających kwotę 200 zł,

Okręgowa Rada zamierzała nagrodzić aplikantów adwokackich, którzy w okresie

aplikacji uczestniczyli czynnie w życiu Izby Adwokackiej w W.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga Ministra Sprawiedliwości nie ma uzasadnionych podstaw.

3

Bezpodstawny jest zarzut naruszenia przez zaskarżoną uchwałę art. 264

k.p.a. Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 r., III ZS

2/05 (OSNP 2007 nr 3-4, poz. 58) stosowanie tego przepisu w sprawach o wpis na

listę adwokatów umożliwia Izbom Adwokackim pobieranie opłat od osób

ubiegających się o wpis na listę adwokatów w wysokości pozwalającej pokryć

koszty czynności związanych z dokonywaniem wpisu. Wbrew twierdzeniom

skarżącego, zaskarżona uchwała nie wprowadza zryczałtowanej opłaty za wpis na

listę adwokatów. Określa jedynie górną granicę należności, jaką z tytułu wpisu na

listę adwokatów Izby w W., zobowiązane będą uiścić te osoby ubiegające się o

wpis na przedmiotową listę, które ukończyły aplikację adwokacką prowadzoną

przez tę Izbę Adwokacką.

Nieusprawiedliwiony jest także zarzut naruszenia art. 44 Prawa o

adwokaturze. Przepis ten określa zakres kompetencji okręgowej rady adwokackiej

wskazując, że należą do niego wszystkie sprawy adwokatury, których załatwienia

ustawa nie zastrzega dla innych organów adwokatury, izb adwokackich, zespołów

adwokackich lub organów państwa. Naruszenie tego przepisu może w

konsekwencji polegać na podjęciu przez okręgową radę adwokacką uchwały

zastrzeżonej do kompetencji innego organu, ewentualnie podjęciu uchwały w

kwestii nienależącej do „spraw adwokatury”. Nie można jednak upatrywać

naruszenia tego przepisu w pojęciu uchwały określającej górny pułap kosztów

wpisu na listę adwokacką, które pokryć musi osoba ubiegająca się o wpis, która

ukończyła aplikację adwokacką prowadzoną przez określoną izbę adwokacką, gdyż

jest to sprawa związana z zarządem majątkiem Izby.

Sąd Najwyższy nie znajduje również podstaw do uwzględnienia zarzutu

sprzeczności zaskarżonej uchwały z art. 32 Konstytucji RP. Z przepisu tego wynika,

że podmiotom odznaczającym się tą samą cechą istotną powinny przysługiwać

takie same prawa lub spoczywać na nich te same obowiązki. Konstytucyjna zasada

równości odnosi się do sytuacji osób, które przynależą do tej samej kategorii

(klasy), wyróżnionej ze względu na określoną cechę istotną. Ponadto, aby możliwe

było stosowanie zasady równości, to podmioty należące do zidentyfikowanej

wstępnie grupy, w oparciu o ustaloną cechę różnicującą, nie powinny

charakteryzować się tą cechą w różnym stopniu (wyrok Trybunału Konstytucyjnego

4

z dnia 2 października 2012 r., K 27/11, OTK-A 2012 nr 9, poz. 102). Dlatego równe

traktowanie tych samym podmiotów pod pewnymi względami nie stoi na

przeszkodzie różnemu traktowaniu tych samych podmiotów pod innymi względami,

tym bardziej, gdy zróżnicowanie to będzie obiektywnie uzasadnione (orzeczenie

Trybunału Konstytucyjnego z 27 czerwca 1995 r., K 4/94, OTK 1995, poz. 16). Nie

zawsze jednak odmienne potraktowanie stanowi o braku równości i o

dyskryminacji. Ocena owego zróżnicowania sytuacji podmiotów zawsze wynika z

ustalenia, czy zróżnicowaniu temu można przypisać uzasadniony charakter (wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2010 r., I PK 201/09, OSNP 2011 nr 21-22, poz.

270; z dnia 9 marca 2009 r., I PK 208/08 i z dnia 25 stycznia 2005 r., I UK 142/04,

OSNP 2005 nr 17, poz. 272). Zróżnicowanie jest uzasadnione, jeśli pozostaje w

związku bezpośrednim z celem przepisów, zaś waga interesu, dla którego

zróżnicowanie jest wprowadzone, pozostaje w proporcji do interesów naruszanych

(wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2010 r., I PK 201/09; z dnia 4 kwietnia

2012 r., I UK 390/11, niepublikowane).

Jak wynika z powyższego, zasadnicze znaczenie dla uznania zarzutu

sprzeczności zaskarżonej uchwały z art. 32 Konstytucji ma ustalenie danej cechy

relewantnej charakteryzującej daną grupę osób. Przesądza ona o uznaniu

porównywanych podmiotów za podobne lub znajdujące się w porównywalnej

(podobnej) sytuacji. Wybór danej cechy relewantnej jest wyborem aksjologicznym,

jednakże powinien być dokonywany w oparciu o racjonalne i zobiektywizowane

kryteria (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 października 2012 r., K 27/11,

OTK-A 2012 nr 9, poz. 102). Formułując zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji

Minister Sprawiedliwości wskazał jako cechę wyróżniającą bezpośrednich i

pośrednich adresatów zaskarżonej uchwały okoliczność ubiegania się o wpis na

listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w W. Niedozwolonym kryterium

różnicującym jest przy tym według Ministra Sprawiedliwości „kryterium odbycia

aplikacji adwokackiej”.

Sąd Najwyższy nie podziela tej oceny Ministra Sprawiedliwości i nie uznaje

zaskarżonej uchwały za sprzeczną z konstytucyjną zasadą równego traktowania z

następujących powodów. Przedmiotowa uchwała uprzywilejowuje w zakresie

dotyczącym rzeczywiście ponoszonych kosztów wpisu te osoby ubiegające się o

5

wpis na listę adwokatów, które były aplikantami Izby Adwokackiej w W. Cechą

relewantną wyróżniającą tę kategorię osób z grona innych osób ubiegających się o

wpis na listę jest wynikająca z art. 38 Prawa o adwokaturze przynależność tych

osób do okręgowej izby w okresie aplikacji: izbę adwokacką stanowią adwokaci i

aplikanci adwokaccy. Powoduje to, że status aplikantów Izby Adwokackiej w W. nie

jest taki sam, jak status innych osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów

prowadzoną przez tę Izbę. Ponadto, w okresie aplikacji aplikanta łączy z izbą, w

której odbywana jest aplikacja, „korporacyjny stosunek szkolenia” (§ 4 ust. 2

Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej). Więź taka łączy innych aplikantów z

ich macierzystymi (z punktu widzenia aplikacji) izbami. Nie występuje ona w

przypadku innych osób, które mogą ubiegać się o wpis na listę adwokatów. We

wspomnianym stosunku korporacyjnym między aplikantem a izbą adwokacką, na

aplikancie ciążą pewne powinności względem samorządu adwokackiego. W

szczególności spoczywa na nim obowiązek uiszczania składek rocznych (§ 7 ust. 2

i § 30 ust. 4 Regulaminu), które są świadczeniem na rzecz jednostki samorządu

zawodowego odrębnym od kosztów szkolenia (§ 30 Regulaminu). W ten sposób

aplikanci danej izby biorą udział w finansowaniu jej działalności. Ciężarów takich na

rzecz izby dokonującej wpisu nie ponoszą aplikanci odbywający aplikację w innych

izbach, ani inne osoby ubiegające się o wpis.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.