I PK 12/13

Sygn. akt I PK 12/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa P.S.

przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w Warszawie

o wypłatę świadczeń,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt […]

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 marca 2012 r., […], Sąd Rejonowy […] - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K. zasądził od pozwanego Funduszu

2

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w Warszawie na rzecz powoda P.S.

kwotę 12.224,25 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7 sierpnia 2010 r., oddalił

powództwo w pozostałej części oraz orzekł o kosztach procesu i rygorze

natychmiastowej wykonalności do kwoty 3.894 zł.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód był zatrudniony w okresie od 1

stycznia 2008 r. do 9 czerwca 2009 r. w "P." Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w Z. (dalej jako Spółka), która w maju 2009 r. zaprzestała

prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka od czerwca 2009 r. nie prowadziła

już żadnej działalności gospodarczej a zatrudnieni przez nią pracownicy jeszcze

przez pewien okres stawiali się w zakładzie pracy, stopniowo składali

wypowiedzenia albo zostali zwolnieni przez pracodawcę. Ostatnie wynagrodzenia,

jakie Spółka wypłaciła pracownikom, obejmowały miesiąc maj 2009 r. Sąd

Rejonowy w G. wyrokiem zaocznym z dnia 18 lutego 2010 r. zasądził od Spółki na

rzecz powoda 1.464 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 lipca 2009 r. tytułem

wynagrodzenia za czerwiec 2009 r. oraz 11.683,77 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 10 czerwca 2009 r. tytułem odprawy pieniężnej. Wniosek o ogłoszenie

upadłości likwidacyjnej Spółki z dnia 30 września 2009 r. został oddalony

postanowieniem sądu gospodarczego z dnia 23 lipca 2010 r. z uwagi na to, że

majątek Spółki nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania. W dniu 7

lipca 2010 r. powód wystąpił do pozwanego Funduszu z wnioskiem o wypłatę

niezaspokojonych świadczeń pracowniczych zasądzonych na jego rzecz od Spółki.

W piśmie z dnia 15 października 2010 r. Fundusz odmówił wypłaty świadczeń

objętych wnioskiem po stwierdzeniu, że data ustania stosunku pracy u

niewypłacalnego pracodawcy (9 czerwca 2009 r.) w stosunku do ustalonej

sądownie daty niewypłacalności (23 lipca 2010 r.) przekracza terminy określone w

art. 12 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych

w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158, poz. 1121 ze zm., dalej jako

ustawa o ochronie roszczeń pracowniczych lub ustawa). Zasądzonych należności

powód bezskutecznie dochodził w postępowaniu egzekucyjnym.

Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy przyjął, że Spółka stała

się niewypłacalna z dniem 1 sierpnia 2009 r., co wynika z art. 8a ustawy o ochronie

roszczeń pracowniczych. W takim przypadku powód dochował 9-miesięcznego

3

terminu między dniem rozwiązania umowy o pracę a datą wystąpienia

niewypłacalności pracodawcy (art. 12 ust. 3 i 5 tej ustawy). Według Sądu, termin

ten został zachowany również, gdyby za datę wystąpienia niewypłacalności przyjąć

dzień złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki (30 września 2009 r.). Z tej

przyczyny odmowa uwzględnienia wniosku powoda o wypłatę zaległych świadczeń

pracowniczych była bezzasadna, wobec czego powództwo jest usprawiedliwione co

do zasady. Sąd Rejonowy przyjął, że powód jest uprawiony do wypłaty ze środków

Funduszu wynagrodzenia za pracę należnego za miesiąc czerwiec 2009 r. oraz

odprawy, przy czym kwota odprawy (11.683,77 zł) przekracza maksymalny limit

wyznaczony w art. 13 i 14 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych. Maksymalna

wysokość odprawy przysługującej powodowi (w oparciu o przeciętne miesięczne

wynagrodzenie za IV kwartał 2011 r. - 3.586,75 zł) wynosi zatem 10.760,25 zł. Z tej

przyczyny powództwo o zapłatę odprawy przewyższającej tę kwotę zostało

oddalone.

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2012 r., […], Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K. oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu

pierwszej instancji. Sąd drugiej instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne

Sądu pierwszej instancji, uznając je za własne, jak również zgodził się z oceną

prawną Sądu Rejonowego. Zdaniem Sądu Okręgowego, zgodnie z art. 8a ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych, niewypłacalność pracodawcy zachodzi również

w razie niezaspokojenia roszczeń pracowniczych z powodu braku środków

finansowych w przypadku faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę,

trwającej dłużej niż 2 miesiące. Datą wystąpienia niewypłacalności pracodawcy jest

dzień upływu tego terminu. Według Sądu Okręgowego, błędne jest stanowisko

pozwanego Funduszu jakoby w sytuacji określonej w art. 8a ustawy dopuszczalna

była jedynie wypłata zaliczki. Przepis art. 8a ustawy zamieszczony w rozdziale

zatytułowanym "Niewypłacalność pracodawcy" stanowi samodzielną podstawę

uznania niewypłacalności pracodawcy w sytuacjach w nim określonych. Ani

wykładnia językowa, ani celowościowa nie uzasadniają stawianej przez pozwany

Fundusz tezy, że art. 8a ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych stosuje się

wyłącznie do wypłaty zaliczek w okolicznościach, o których mowa w art. 12a tej

ustawy. W ustalonym stanie faktycznym Spółka stała się niewypłacalna z upływem

4

dwóch miesięcy od faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności

gospodarczej, co stało się z końcem maja 2009 r. Skoro Spółka zaprzestała

produkcji, nie osiągała żadnych dochodów, członkowie zarządu i prokurenci zostali

odwołani ze swych funkcji a w czerwcu i lipcu 2009 r. doszło do zwolnienia niemal

całej załogi, to Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że były pracodawca powoda

stał się faktycznie niewypłacalny z dniem 1 sierpnia 2009 r.

Od wyroku Sądu Okręgowego strona pozwana wniosła skargę kasacyjną, w

której zarzuciła naruszenie art. 3, 8 i 8a w związku z art. 12a ustawy o ochronie

roszczeń pracowniczych wskutek przyjęcia, że: 1) faktyczne zaprzestanie

działalności przez pracodawcę w rozumieniu art. 8a tej ustawy stanowi podstawę

wypłaty świadczeń z art. 12 ustawy także dla byłych pracowników, niezależnie od

regulacji zawartej w art. 12a ustawy, która w razie faktycznego zaprzestania

działalności przez pracodawcę przewiduje jedynie wypłatę zaliczek dla

pracowników, 2) samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości pracodawcy jest

dniem niewypłacalności, gdy w wyniku jego rozpoznania zostało wydane

prawomocne postanowienie o oddaleniu wniosku, ponieważ majątek pracodawcy

nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu

podstaw kasacyjnych Fundusz wywiódł w szczególności, że literalne brzmienie art.

12a ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych wyraźnie prowadzi do konkluzji, że

wystąpienie tzw. faktycznego zaprzestania działalności w rozumieniu art. 8a ustawy

daje Funduszowi podstawę wypłaty wyłącznie zaliczek dla pracowników aktualnie

zatrudnionych u niewypłacalnego pracodawcy, natomiast nie umożliwia wypłaty

wszystkich świadczeń wymienionych w art. 12 ustawy, co w szczególności dotyczy

należności przysługujących byłym pracownikom niewypłacalnych pracodawców.

Interpretacja uznająca całkowitą niezależność pomiędzy art. 8a i 12a ustawy,

czyniłaby art. 12a zbędnym, wbrew zasadzie racjonalnego prawodawcy. Skarżący

Fundusz wniósł o uchylenie w całości i zmianę wyroku Sądu Okręgowego i

poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty

sprawy przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz

pozwanego zwrotu kosztów postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

5

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionej podstawy. Zgodnie z

art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, niewypłacalność

pracodawcy zachodzi, gdy sąd upadłościowy, na podstawie przepisów Prawa

upadłościowego i naprawczego, wyda postanowienie o oddaleniu wniosku o

ogłoszenie upadłości pracodawcy, jeżeli jego majątek nie wystarcza na

zaspokojenie kosztów postępowania, przy czym datą niewypłacalności jest w takim

przypadku data postanowienia sądu upadłościowego o oddaleniu wniosku o

ogłoszenie upadłości pracodawcy (art. 3 ust. 2 ustawy). Natomiast zgodnie z art. 8a

ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych (dodanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w

razie niewypłacalności pracodawcy, Dz.U. Nr 18, poz. 100, która weszła w życie z

dniem 19 lutego 2010 r.), niewypłacalność pracodawcy zachodzi również w razie

niezaspokojenia roszczeń pracowniczych z powodu braku środków finansowych w

przypadku faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę, trwającego

dłużej niż 2 miesiące. W takim przypadku datą wystąpienia niewypłacalności jest

dzień upływu dwumiesięcznego terminu. Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy, w razie

niewypłacalności pracodawcy niezaspokojone roszczenia pracownicze podlegają

zaspokojeniu ze środków Funduszu. Roszczenie o wypłatę ze środków Funduszu

należności z tytułu wynagrodzenia za pracę podlega zaspokojeniu, jeżeli ustanie

stosunku pracy przypada w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających

datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy, a roszczenie o wypłatę należności

tytułem odprawy pieniężnej przysługującej na podstawie przepisów o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników podlega zaspokojeniu, gdy ustanie stosunku pracy

nastąpiło w okresie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia

niewypłacalności pracodawcy lub w okresie nie dłuższym niż 4 miesiące

następujące po tej dacie (art. 12 ust. 3 i 5 ustawy).

W myśl art. 12a ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych (dodanego z

dniem 19 lutego 2010 r. przez art. 1 pkt 2 powołanej ustawy z dnia 8 stycznia

6

2010 r. i następnie zmienionego z dniem 1 stycznia 2012 r. przez art. 70 pkt 2

ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach

publicznych, Dz.U. Nr 157, poz. 1241 ze zm.), w przypadku, o którym mowa w art.

8a ust. 1 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, marszałek województwa

wypłaca, na wniosek pracownika, zaliczkę na poczet niezaspokojonych przez

pracodawcę roszczeń pracowniczych, w kwocie niezaspokojonych roszczeń, o

których mowa w art. 12 ust. 2 ustawy, nie wyższej jednak niż wysokość

minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych

przepisów, obowiązującego w dniu wypłaty zaliczki (ust. 1). Wypłata pozostałych

niezaspokojonych roszczeń pracowniczych, jak również roszczeń byłych

pracowników lub uprawnionych do renty rodzinnej członków rodziny zmarłego

pracownika lub zmarłego byłego pracownika może nastąpić w oparciu o wniosek

złożony w trybie i na zasadach określonych w art. 16 (art. 12a ust. 6). Z kolei w

myśl art. 16 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, wypłata świadczeń może

nastąpić w szczególności na podstawie wniosku pracownika lub byłego pracownika,

który składa się marszałkowi województwa nie wcześniej niż po upływie dwóch

tygodni od terminów przewidzianych do złożenia wykazu lub wykazu

uzupełniającego, o których mowa w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie roszczeń

pracowniczych, a marszałek województwa dokonuje wypłaty niezwłocznie po

stwierdzeniu, że wniosek obejmuje roszczenia podlegające zaspokojeniu ze

środków Funduszu oraz niezwłocznie powiadamia o tym pracodawcę, syndyka,

likwidatora lub inną osobę sprawującą zarząd majątkiem pracodawcy.

Problem interpretacji 12a w związku z art. 8a ustawy o ochronie roszczeń

pracowniczych był już rozpatrywany w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4

września 2012 r., I PK 72/12 (LexPolonica nr 4950716), w którym stwierdzono, że w

razie wystąpienia niewypłacalności, o której stanowi art. 8a, pracownikom

przysługują roszczenia określone w art. 12 tej ustawy albowiem przysługują one "w

razie niewypłacalności pracodawcy". Sąd Najwyższy wywiódł w uzasadnieniu tego

wyroku, że roszczenia z tytułu niewypłacalności przysługują nie tylko osobom

będącym (aktualnymi) pracownikami w dacie niewypłacalności, lecz także "byłym

pracownikom", czyli osobom, których stosunek pracy ustał przed datą

niewypłacalności pracodawcy, pod warunkiem, że ustanie stosunku pracy nastąpiło

7

w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających tę datę. Jest tak dlatego, że

żaden przepis ustawy nie wyłącza prawa byłych pracowników (których stosunek

pracy uległ rozwiązaniu w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających

datę niewypłacalności) do świadczeń określonych w art. 12 w sytuacji, w której

niewypłacalność przybiera postać zdefiniowaną w art. 8a ustawy. Względem byłych

pracowników, różnica w uprawnieniach aktualnych pracowników, których

pracodawca stał się niewypłacalny w takiej sytuacji, sprowadza się jedynie do

przyznania im przez art. 12a ustawy prawa do zaliczki na poczet niezaspokojonych

przez pracodawcę roszczeń pracowniczych. Zawarte w tym przepisie wymagania,

między innymi dotyczące złożenia przez wnioskodawcę oświadczenia, że pozostaje

w stosunku pracy z niewypłacalnym pracodawcą, odnoszą się wyłącznie do osób

ubiegających się o zaliczkę na poczet niezaspokojonych należności, natomiast nie

stanowią warunku uzyskania innych (poza zaliczką) wynikających z ustawy

świadczeń w wypadku niewypłacalności zdefiniowanej w art. 8a ust. 1 ustawy przez

osoby uprawnione do świadczeń przysługujących w razie niewypłacalności

pracodawcy. Wobec tego, były pracownik, którego stosunek pracy ustał w okresie

nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności

pracodawcy polegającej na niezaspokojeniu roszczeń pracowniczych z powodu

braku środków finansowych w wypadku faktycznego zaprzestania działalności

przez pracodawcę, trwającego dłużej niż 2 miesiące (art. 8a ust. 1) ma prawo do

wynagrodzenia za pracę i innych roszczeń z tytułu należności głównych

określonych w art. 12 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych.

Sąd Najwyższy podtrzymuje w całej rozciągłości taką wykładnię i

uzupełniająco wskazuje, że upływ dwumiesięcznego terminu, w trakcie którego

pracodawca faktycznie nie wykonuje działalności, powodujący skutek prawny w

postaci jego niewypłacalności, uprawnia pracowników pozostających w stosunku

pracy z takim pracodawcą w dacie upływu tego dwumiesięcznego terminu (dacie

niewypłacalności pracodawcy - art. 8a ust. 2 ustawy) oraz pracowników, którzy w tej

dacie już nie pozostają w stosunku pracy z niewypłacalnym pracodawcą, do

uzyskania wypłaty ze środków Funduszu świadczeń pracowniczych określonych w

art. 12 ust. 2 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych. Taka interpretacja wynika

z językowej analizy poszczególnych przepisów ustawy o ochronie roszczeń

8

pracowniczych. Skarżący Fundusz niewłaściwie interpretuje art. 12a tej ustawy,

bowiem wykłada go w oderwaniu od pozostałych regulacji. W szczególności

skarżący nie uwzględnia, że art. 12 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych

(określający katalog świadczeń podlegających zaspokojeniu ze środków Funduszu)

ma zastosowanie do wszystkich (niezależnych względem siebie) przypadków, z

jakimi ustawodawca łączy pojęcie niewypłacalności pracodawcy. Jeden z nich jest

wymieniony w art. 8a ustawy i dotyczy faktycznego zaprzestania działalności przez

pracodawcę. Żaden przepis ustawy nie wyłącza stosowania art. 12 w odniesieniu

do sytuacji przewidzianej w art. 8a. Posłużenie się przez ustawodawcę w treści art.

12a odesłaniem do art. 8a ma tylko takie znaczenie, że umożliwia aktualnemu

pracownikowi ubieganie się nie tylko o wypłatę niezaspokojonego świadczenia

pracowniczego (świadczenia ustalonego w sposób definitywny/ostateczny, którego

istnienie i wysokość nie budzi sporu), ale również o wypłatę zaliczki na poczet

niezaspokojonych jeszcze należności pracowniczych. Tym samym art. 12a ustawy

o ochronie roszczeń pracowniczych nie tylko nie wyłącza stosowania art. 12 tej

ustawy w odniesieniu do roszczeń przysługujących byłym pracownikom w razie

wystąpienia niewypłacalności pracodawcy spowodowanej faktycznym

zaprzestaniem prowadzenia przez niego działalności, ale stanowi dopełnienie tego

przepisu polegające na zagwarantowaniu aktualnym pracownikom możliwości

wypłaty również stosownych zaliczek na poczet niezaspokojonych należności w

przypadkach wymienionych w art. 8a ust. 1 ustawy o ochronie roszczeń

pracowniczych. To, że w przypadku niewypłacalności polegającej na faktycznym

zaprzestaniu działalności przez pracodawcę (art. 8a ust. 1 ustawy) świadczenia

przysługujące od Funduszu nie polegają wyłącznie na wypłacie aktualnym

pracownikom zaliczki, o której mowa w art. 12a ust. 1 ustawy, wynika wprost z art.

12a ust. 6 ustawy, stanowiącego o wypłacie "pozostałych" niezaspokojonych

roszczeń pracowniczych (aktualnym pracownikom), jak również roszczeń byłych

pracowników (uprawnionym do renty rodzinnej).

Z bezspornym ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

wyroku wynika, że Spółka zaprzestała działalności produkcyjnej z końcem maja

2009 r. W takim razie Sąd Okręgowy trafnie uznał, że datą niewypłacalności

pracodawcy, o której mowa w art. 8a ust. 2 ustawy o ochronie roszczeń

9

pracowniczych był 1 sierpnia 2009 r. Skoro stosunek pracy powoda ustał w dniu 9

czerwca 2009 r., to tym samym zostały zachowane terminy z art. 12 ust. 3 i 5

ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych.

Z powołanych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814

k.p.c.

/tp/