I PK 2/13

Sygn. akt I PK 2/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A.Ł.

przeciwko Zakładowi Wodociągów i Kanalizacji w D.

o odszkodowanie i wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 w zakresie oddalającym

powództwo i orzekającym o kosztach procesu oraz w pkt 3 w

całości i w tej części przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu -

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy w W. - Sąd Pracy wyrokiem z dnia 15 maja 2012 r. zasądził

od Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w D. na rzecz A.Ł .kwotę 20.700 zł tytułem

odszkodowania za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę oraz kwotę 13.800

zł z tytułu bezpodstawnego skrócenia do jednego miesiąca okresu wypowiedzenia,

w obu przypadkach z ustawowymi odsetkami, a w pozostałym zakresie powództwo

oddalił. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

Powód został zatrudniony w Urzędzie Miasta i Gminy w D. na postawie

umowy o pracę na czas nieokreślony od 1 marca 1999 r. na stanowisku kierownika

Komunalnego Zakładu Budżetowego, od 1 lipca 2009 r. pełnił funkcję sekretarza

Miasta i Gminy, a od 18 stycznia 2011 r. zatrudniony był na stanowisku kierownika

Referatu Inwestycji i Zamówień Publicznych Urzędu. W dniu 1 kwietnia 2011 r., po

wyrażeniu przez powoda pisemnej zgody, doszło do zawarcia porozumienia w

sprawie przeniesienia pracownika samorządowego pomiędzy pracodawcami

samorządowymi, tj. Urzędem Miasta i Gminy D. a stroną pozwaną. W oparciu o to

porozumienie Burmistrz Miasta i Gminy D. zawarł z powodem umowę o pracę na

stanowisku kierownika pozwanego Zakładu, określając jako miejsce wykonywania

pracy Urząd Miasta i Gminy w D. W dniu 31 października 2011 r. wręczono

powodowi podpisane przez Burmistrza wypowiedzenie umowy o pracę z

zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jednocześnie powód

zwolniony został z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do

wynagrodzenia.

Sąd pierwszej instancji uznał dokonane powodowi wypowiedzenie umowy o

pracę za nieuzasadnione i zasądził na jego rzecz odszkodowanie w wysokości

trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę na podstawie art. 45 § 1 w związku z

art. 471

k.p. Odnośnie do okresu wypowiedzenia, jaki powinien być zastosowany

wobec powoda, Sąd ten wywiódł, że art. 36 § 1 k.p. uzależnia długość tego okresu

od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Okres wypowiedzenia wynosi 1

miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy oraz 3 miesiące,

jeżeli pracownik zatrudniony był co najmniej 3 lata. Powód faktycznie wykonywał

pracę na rzecz Urzędu Miasta i Gminy w D. od 1999 r. jako pracownik

3

samorządowy na różnych stanowiskach kierowniczych. W każdym wypadku

zatrudnienia lub przeniesienia na inne stanowisko umowę o pracę z powodem

zawierał Burmistrz Miasta i Gminy D. Z tego względu występuje ciągłość

zatrudnienia powoda w jednostce organizacyjnej Miasta i Gminy D. -

samorządowym zakładzie budżetowym, jakim jest Komunalny Zakład Budżetowy w

D., a następnie w Urzędzie Miasta i Gminy D. oraz w Zakładzie Wodociągów i

Kanalizacji w D., który jest jednostką organizacyjną Miasta i Gminy D. prowadzoną

w formie samorządowego zakładu budżetowego, utworzoną na podstawie

przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (jednolity

tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 45, poz. 236). Z tego względu Sąd Rejonowy uznał

również za zasadne żądanie powoda zasądzenia na podstawie art. 49 k.p. kwoty

odpowiadającej wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia za pracę, przyjmując,

że przy zastosowaniu wymaganego okresu wypowiedzenia łącząca strony umowa

o pracę uległaby rozwiązaniu w dniu 31 stycznia 2012 r.

Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2012 r. Sąd Okręgowy w S., na skutek apelacji

strony pozwanej, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że kwotę zasądzonego

odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego wypowiedzenia umowy o pracę obniżył

do kwoty 6.900 zł, zasądzone koszty procesu - do kwoty 900 zł, a w pozostałym

zakresie powództwo oddalił (pkt 1); oddalił apelację w pozostałej części (pkt 2);

zasądził od powoda na rzecz pozwanego Zakładu kwotę 400 zł tytułem

częściowego zwrotu kosztów procesu za drugą instancję (pkt 3).

Sąd drugiej instancji, powołując się na art. 36 § 1 pkt 2 i 3 oraz § 11

k.p.,

uznał, że rozwiązując umowę o pracę z powodem pracodawca prawidłowo

zastosował jednomiesięczny okres wypowiedzenia. W myśl powołanych przepisów

okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest

uzależniony od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy, do którego wlicza się

pracownikowi okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana

pracodawcy nastąpiła na zasadach określonych w art. 231

k.p., a także w innych

przypadkach, gdy z mocy odrębnych przepisów nowy pracodawca jest następcą

prawnym w stosunkach pracy nawiązanych przez pracodawcę poprzednio

zatrudniającego tego pracownika. Oceniając czynność prawną, jaką było

przeniesienie pracownika samorządowego dokonane pomiędzy Urzędem Miasta i

4

Gminy D. oraz Zakładem Wodociągów i Kanalizacji w D. na podstawie art. 22

ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223,

poz.1458) Sąd Okręgowy wywiódł, że od 1 kwietnia 2011 r. pracodawcą powoda

był Zakład Wodociągów i Kanalizacji w D. Dla pracowników samorządowych

zatrudnionych w jednostce organizacyjnej gminy pracodawcą jest bowiem ta

jednostka, a nie gmina. Zakład Wodociągów i Kanalizacji w D., jako jednostka

organizacyjna zatrudniająca pracowników, jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p.

również dla kierownika tego zakładu, choćby jego zatrudnienie i zwolnienie oraz

prawo wydawania poleceń służbowych należało do Burmistrza. W sprawach z

zakresu prawa pracy w tym wypadku podmiotem biernie legitymowanym jest

wyłącznie pracodawca, a nie osoba wykonująca za pracodawcę czynności z

zakresu prawa pracy. Zatrudnienie lub zwolnienie przez Burmistrza Miasta i Gminy

D. nie jest więc wyrazem pozostawania powoda w stosunku pracy z Urzędem

Miasta i Gminy D., ale konsekwencją realizowania przez ten podmiot (Burmistrza) -

w oparciu o art. 7 pkt 1 ustawy o pracownikach samorządowych - kompetencji

Zakładu Wodociągów i Kanalizacji jako samodzielnego pracodawcy w rozumieniu

art. 3 k.p. Niewątpliwie zatem z dniem 1 kwietnia 2011 r. doszło do zmiany

pracodawcy powoda i brak jest podstaw do przyjęcia, że występowała tożsamość

pracodawcy w rozumieniu art. 36 § 1 k.p. Nie doszło również do zmiany

pracodawcy na podstawie art. 36 § 11

k.p., gdyż pojęcie zmiany pracodawcy na

zasadach określonych w art. 231

k.p., a także w innych przypadkach, gdy z mocy

odrębnych przepisów nowy pracodawca jest następcą prawnym w stosunkach

pracy nawiązanych przez pracodawcę poprzednio zatrudniającego tego pracownika

(art. 36 § 11

k.p.) nie obejmuje przejścia pracownika do nowego pracodawcy na

podstawie porozumienia między pracodawcami. W przypadku takiego

porozumienia nowy pracodawca nie staje się automatycznie (z mocy samego

prawa) stroną stosunku pracy, lecz nawiązuje nowy stosunek pracy (zawiera z

pracownikiem nową umowę o pracę) i stąd nie jest „następcą prawnym”

poprzedniego pracodawcy. U nowego pracodawcy stosunek pracy nie jest

kontynuowany, lecz jest nowym stosunkiem nawiązanym przez pracownika na

podstawie nowej umowy o pracę z nowym pracodawcą (tak Sąd Najwyższy w

wyroku z dnia 6 października 1998 r., I PKN 377/98, OSNAPiUS 1999 nr 22, poz.

5

716). W rezultacie Sąd drugiej instancji uznał, że prawidłowe zastosowanie przez

stronę pozwaną jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia uzasadnia obniżenie

wysokości odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego wypowiedzenia powodowi

umowy o pracę do wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia oraz oddalenie

powództwa w zakresie żądania wynagrodzenia za skrócony okres wypowiedzenia.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powód zaskarżył go w

zakresie pkt 1 i 3, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 36 § 1 k.p. w

związku z art. 22 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2008 r. o pracownikach

samorządowych, przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w

wypadku przejścia pracownika samorządowego na podstawie zawartego w trybie

art. 22 tej ustawy porozumienia pracodawców do pracy w innej jednostce

organizacyjnej tej samej gminy, okresu zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy

nie można zaliczyć do stażu pracy, od którego zależy długość okresu

wypowiedzenia wskazana w art. 36 § 1 k.p.

Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i oddalenie apelacji strony pozwanej w całości oraz zasądzenie od

pozwanego Zakładu na rzecz powoda kosztów postępowania w drugiej instancji

oraz kosztów postępowania kasacyjnego, względnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 36 § 1 k.p. długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę

zawartej na czas nieokreślony jest uzależniona od okresu zatrudnienia u danego

pracodawcy. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że użyte w tym

przepisie pojęcie „okres zatrudnienia u danego pracodawcy” oznacza zakładowy

staż pracy, przez który co do zasady rozumieć należy okres trwający od chwili

nawiązania stosunku pracy do daty jego ustania z upływem okresu wypowiedzenia

(por. wyrok z dnia 11 maja 1999 r., I PKN 34/99, OSNAPiUS 2000 nr 14, poz. 544),

przy uwzględnieniu wszystkich okresów zatrudnienia (stosunków pracy) u tego

samego (danego) pracodawcy (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 15

6

stycznia 2003 r., III PZP 20/02, OSNP 2004 nr 1, poz. 4). Zakładowy staż pracy w

rozumieniu art. 36 § 1 k.p. jest jednak pojęciem szerszym niż wskazywałoby

brzmienie tego przepisu. Wynika to z treści art. 36 § 11

k.p., który nakazuje

wliczanie (sumowanie) okresów zatrudnienia u kolejnych pracodawców w każdym

przypadku, gdy zmiana pracodawcy następuje w trybie art. 231

k.p. lub z mocy

innych przepisów odrębnych, przewidujących następstwo prawne kolejnych

pracodawców w stosunku pracy nawiązanym z pracownikiem. Przepis art. 36 § 11

k.p. usuwa tym samym mogące się wyłaniać na tle art. 36 § 1 k.p. wątpliwości

dotyczące uwzględniania okresu zatrudnienia odbytego co prawda u innego

(poprzedniego) pracodawcy, ale w ramach tego samego stosunku pracy. W

rezultacie zmiana pracodawcy na zasadach określonych w art. 231

k.p. lub wskutek

następstwa prawnego powoduje możliwość sumowania okresów zatrudnienia

objętych tym samym stosunkiem pracy z takim skutkiem, że stają się one jednym

okresem zatrudnienia związanym ze stosunkiem pracy łączącym pracownika z

podmiotem zatrudniającym. Inaczej mówiąc, tak zsumowane okresy zatrudnienia

stanowią na gruncie art. 36 § 1 k.p. okres zatrudnienia u tego (danego)

pracodawcy, który dokonuje wypowiedzenia umowy o pracę.

Sąd drugiej instancji, dokonując oceny, „czy w wypadku przejścia

pracownika samorządowego na podstawie porozumienia pracodawców do pracy w

innej jednostce, okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy można zaliczyć do

stażu pracy, od którego zależy długość okresu wypowiedzenia wskazana w art. 36

k.p.” kwestię tę rozstrzygnął negatywnie. W tym zakresie Sąd odwoławczy

poprzestał na odwołaniu się do poglądu zaprezentowanego w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., I PKN 377/98 (OSNAPiUS 1999 nr 22,

poz. 716), zgodnie z którym pojęcie zmiany pracodawcy, o której stanowi art. 36 §

11

k.p., nie odnosi się do przejścia pracownika do nowego pracodawcy na

podstawie „porozumienia między pracodawcami”. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd

Najwyższy wskazał, że art. 36 § 1 k.p. nie obejmuje „następstwa prawnego”

wynikającego z takiego porozumienia, gdyż po pierwsze - porozumienie to nie jest

przedmiotem odrębnego (wyraźnego) unormowania prawa pracy, a po drugie - w

jego przypadku nowy pracodawca nie staje się automatycznie (z mocy samego

prawa) stroną stosunku pracy, lecz nawiązuje nowy stosunek pracy (zawiera z

7

pracownikiem nową umowę o pracę) i stąd nie jest żadnym następcą prawnym

poprzedniego pracodawcy. W rezultacie u nowego pracodawcy stosunek pracy nie

jest kontynuowany, lecz jest nowym stosunkiem (nawiązanym przez pracownika z

nowym pracodawcą).

Uszło uwadze Sądu Okręgowego, że pogląd ten odnosi się do sytuacji, w

której dochodzi do zmiany pracy w wyniku nieznajdującego oparcia w przepisach

prawa pracy porozumienia, stanowiącego czynność prawną dwóch pracodawców,

obejmującą również rozwiązanie stosunku pracy między pracownikiem a

dotychczasowym pracodawcą i nawiązanie przez tego pracownika stosunku pracy

z nowym pracodawcą. Tymczasem w sprawie, w której wniesiona została

rozpoznawana skarga kasacyjna, do zmiany pracodawcy skarżącego doszło w

trybie przeniesienia, określonym w art. 22 obowiązującej od dnia 1 stycznia 2009 r.

ustawy o pracownikach samorządowych. W myśl tego przepisu, pracownika

samorządowego zatrudnionego na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym

stanowisku urzędniczym, można na jego wniosek lub za jego zgodą przenieść do

pracy w innej jednostce, o której mowa w art. 2, w tej samej lub innej miejscowości,

w każdym czasie, jeżeli nie narusza to ważnego interesu jednostki, która

dotychczas zatrudniała pracownika samorządowego, oraz przemawiają za tym

ważne potrzeby po stronie jednostki przejmującej (ust. 1); przeniesienia dokonuje

się w drodze porozumienia pracodawców (ust. 2); w przypadku przeniesienia

pracownika samorządowego zatrudnionego na stanowisku urzędniczym, w tym

kierowniczym stanowisku urzędniczym, do innej jednostki jego akta osobowe wraz

z pozostałą dokumentacją w sprawach związanych ze stosunkiem pracy przekazuje

się do jednostki, w której pracownik ma być zatrudniony (ust. 3). Już tylko

zamieszczenie przytoczonego przepisu w rozdziale 2 ustawy zatytułowanym

„Nawiązanie z pracownikiem samorządowym zatrudnianym na podstawie umowy o

pracę stosunku pracy i zmiana tego stosunku pracy” jednoznacznie wskazuje, że

porozumienie pracodawców w zakresie przeniesienia pracownika samorządowego

do pracy w innej jednostce samorządowej nie obejmuje rozwiązania stosunku pracy

łączącego tego pracownika z pracodawcą dotychczasowym i nawiązania stosunku

pracy z jednostką przejmującą pracownika. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest

nałożenie na dotychczasowego pracodawcę obowiązku przekazania do jednostki,

8

w której pracownik ma być zatrudniony, całości dokumentacji w sprawach

związanych ze stosunkiem pracy. Zmiana pracodawcy dokonywana w trybie art. 22

ustawy o pracownikach samorządowych następuje zatem w ramach tego samego

stosunku pracy, który podlega jedynie modyfikacji, między innymi w zakresie

podmiotu zatrudniającego, a tego ustawowego skutku nie niweczy zawarcie nowej

umowy o pracę z pracownikiem samorządowym przeniesionym w omawianym

trybie do innej jednostki samorządowej. Omawiana regulacja realizuje cele ustawy

o pracownikach samorządowych, jakimi było „stworzenie podstaw do zbudowania

sprawnego i profesjonalnego wykonywania zadań przez samorząd terytorialny”

oraz „spójnego zarządzania zasobami ludzkimi w administracji samorządowej” (por.

uzasadnienie projektu ustawy, Sejm RP VI kadencji, nr druku 752). Wyrazem tego

jest uzależnienie przeniesienia pracownika samorządowego do pracy w innej

jednostce nie tylko od jego wniosku lub zgody, ale przede wszystkim od

nienaruszenia ważnego interesu jednostki dotychczas zatrudniającej pracownika

oraz istnienia ważnych potrzeb po stronie jednostki przejmującej.

Ponieważ Sąd drugiej instancji nie rozważał, czy art. 22 ustawy o

pracownikach samorządowych może być uznany za przepis odrębny w rozumieniu

art. 36 ust. 11

k.p., a w konsekwencji, czy przeniesienie powoda na mocy

porozumienia pracodawców do innej jednostki samorządowej - za objęte treścią art.

36 § 1 k.p., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39815

§

1 oraz odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c.