III KK 438/12

Sygn. akt III KK 438/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący)

SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

SSN Dorota Rysińska

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej,

w sprawie Ł. M.

skazanego z art. 158 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 10 czerwca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 25 czerwca 2012 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Z.

z dnia 24 lutego 2012 r.

I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w Z. do ponownego rozpoznania w

postepowaniu odwoławczym,

II. zasądza zwrot na rzecz Ł. M. wniesionej przez niego

opłaty od kasacji w kwocie 450 (czterysta pięćdziesiąt)

złotych.

2

UZASADNIENIE

Prokurator oskarżył Ł. M. o to, że w dniu 5 grudnia 2008 r. w Z.,

działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną osobą dokonał rozboju na

osobie M. D. w ten sposób, że używając wobec niego przemocy, przez

zadawanie mu uderzeń głową w twarz oraz bijąc go pięściami po całym ciele,

zabrał w celu przywłaszczenia portfel wartości 3,5 zł wraz z zawartością

gotówki w wysokości 12 zł oraz autobusowy bilet miesięczny, przez co naraził

pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia skutku

określonego w art. 156 § 1 k.k. lub w art. 157 § 1 k.k., tj. o czyn z art. 280 § 1

k.k. i art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

W sprawie niniejszej aktem oskarżenia objęto także przestępstwo

zarzucane oskarżonym J. M. i P. J., a kwalifikowane z art. 13 § 1 k.k. w zw. z

art. 280 § 1 k.k. i art. 158 § 1 k.k. w zw. art. 11 § 2 k.k., przy czym w

odniesieniu do P. J. także w zw. z art. 64 § 1 k.k., stanowiące odrębny czyn,

popełniony w dniu 10 listopada 2008 r.

Sąd Rejonowy w Z. wyrokiem dnia 24 lutego 2012 r., uznał Ł. M. za

winnego popełnienia czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia, przy czym z

opisu tego czynu wyeliminował zabór autobusowego biletu miesięcznego i

ustalił, że czyn ten stanowi wypadek mniejszej wagi oraz wyczerpuje

dyspozycję art. 283 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 283

k.k., w brzmieniu obowiązującym w czasie popełnienia czynu zabronionego

przed zmianami wprowadzonymi ustawą z dnia 5 listopada 2009 roku o

zmianie ustawy - Kodeks kamy, ustawy - Kodeks postępowania karnego,

ustawy - Kodeks kamy wykonawczy, ustawy - Kodeks kamy skarbowy oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 206, poz. 1589), w zw. z art. 280 § 1

wymienionego k.k., przy zastosowaniu art. 4 § 1 k.k., skazał go na karę roku

pozbawienia wolności, zaś na mocy art. 46 § 1 kk orzekł wobec oskarżonego

Ł. M. środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody w całości

poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego M. D. kwoty 15 zł 50 groszy -

solidarnie z D. S. Jednocześnie na podstawie art. 63 § 1 kk zaliczył

oskarżonemu na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności okres jego

tymczasowego aresztowania od dnia 12 grudnia 2008 r. do dnia 18 lutego

2010 r. oraz zasądził od tego oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę

3

180 zł, tytułem kosztów sądowych, zwalniając go od ich zapłaty w pozostałej

części.

Od powyższego wyroku apelację wnieśli: oskarżony Ł. M., jego

obrońca i prokurator.

Prokurator, w części dotyczącej skazania oskarżonego Ł. M., zarzucił

orzeczeniu Sądu I instancji:

-błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał

wpływ na jego treść, poprzez uznanie, że czyn przypisany oskarżonemu Ł.M.

stanowi wypadek mniejszej wagi przewidziany w art. 283 k.k. podczas, gdy

okoliczności związane ze stroną przedmiotowo-podmiotową czynu

popełnionego przez oskarżonego skłaniają do stanowiska, iż w konkretnym

przypadku brak jest przesłanek do przyjęcia wypadku mniejszej wagi;

- obrazę prawa materialnego, a mianowicie art. 4 § 1 k.k., przez jego

niesłuszne zastosowanie w sytuacji, gdy w czasie od popełnienia czynów

przez oskarżonych, w tym Ł. M., do czasu orzekania, nie nastąpiła zmiana

przepisów kodeksu karnego mających zastosowanie w sprawie;

- obrazę prawa materialnego art. 11 § 2 k.k., polegającą na błędnym przyjęciu,

iż czyn Ł. M. wyczerpuje jedynie znamiona przepisu art. 280 § 1 k.k. w zw. z

art. 283 k.k. w sytuacji, gdy prawidłowa ocena prawna wskazuje, iż oskarżony

swoim zachowaniem dopuścił się pozostającego w zbiegu kumulatywnym

czynu z art. 280 § 1 k.k. i art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.;

- obrazę przepisów postępowania, tj. art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k., wyrażającą się

w sprzeczności między treścią orzeczenia a jego uzasadnieniem, poprzez

wskazanie w treści orzeczenia, zaliczenia oskarżonemu na poczet orzeczonej

kary, okresu jego rzeczywistego pozbawienia wolności, a w uzasadnieniu

tegoż orzeczenia wskazanie, że omyłkowo zaliczono okres rzeczywistego

pozbawienia wolności w sytuacji, gdy okres rzeczywistego pozbawienia

wolności został oskarżonemu Ł. M. zaliczony prawidłowo.

Powołując się na powyższe prokurator wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w części dot. Ł. M. i przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania.

Obrońca oskarżonego zarzucił orzeczeniu Sądu I instancji:

4

I. obrazę przepisów prawa procesowego mającą wpływ na treść wyroku, a

zwłaszcza naruszenie:

a) art. 4, 5 § 2, 7, 410 k.p.k., poprzez dokonanie przez Sąd dowolnej a nie

swobodniej oceny dowodów, wyrażającej się w błędnym stanowisku co do

oceny materiału dowodowego, a w szczególności uznaniu, iż oskarżony

wspólnie i w porozumieniu z ustalonym sprawcą dokonał rozboju na M. D.

podczas, gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu 5

sierpnia 2008 r. miały miejsce dwa zdarzenia z udziałem M. D., a nie jedno;

b) art. 4, 7, 424 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzez dokonanie przez Sąd dowolnej, a nie

swobodniej oceny dowodów, wyrażającej się w błędnym stanowisku co do

oceny materiału dowodowego, a w szczególności uznaniu, iż w dniu 5 sierpnia

2008 r. podczas jednego zdarzenia Ł. M. wspólnie z D. S. dokonali rozboju na

M. D.;

c) art. 49a k.p.k. w zw. z art. 46 k.k., poprzez orzeczenie obowiązku

naprawienia szkody, mimo braku zgłoszenia takiego wniosku w

przewidzianym przez procedurę terminie oraz stanowiska pokrzywdzonego z

rozprawy w dniu 29 listopada 2011r., który nie domagał się naprawienia

szkody;

d) art. 63 § 1 k.k., poprzez błędne zaliczenie okresu tymczasowego

aresztowania na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności;

II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który;

mógł mieć wpływ na jego treść, polegający na niezasadnym ustaleniu na

podstawie faktów i dowodów, że oskarżony Ł. M. dopuścił się zarzucanego

mu czynu.

W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.

Natomiast oskarżony Ł. M., w osobistej apelacji, kwestionował

dokonane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne i ocenę materiału

dowodowego, wskazując na prowadzenie rozprawy przed Sądem Rejonowym

w Z. pod jego nieobecność, co uniemożliwiło mu zadawanie pytań świadkom.

Dlatego też, złożył on wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku na jego

korzyść, bliżej nie precyzując treści postulowanego rozstrzygnięcia.

5

Sąd Okręgowy w Z. wyrokiem z dnia 25 czerwca 2012 r., po

rozpoznaniu wniesionych apelacji, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

oskarżonego Ł. M. uznał za winnego tego, że w dniu 5 grudnia 2008r. w Z.,

działając w porozumieniu z ustaloną osobą wziął udział w pobiciu

małoletniego M.D. w ten sposób, że wspólnie uderzali go po twarzy -

oskarżony Ł. M. nieuzbrojonymi pięściami, natomiast ustalona osoba ręką, na

której miała nałożony twardy opatrunek gipsowy, powodując mu obrażenia w

postaci powierzchownych otarć naskórka okolicy twarzy oraz bolesność okolic

nosa i żuchwy, które to obrażenia spowodowały rozstrój zdrowia

pokrzywdzonego oraz naruszyły czynności narządów żucia i oddychania na

czas nie przekraczający siedmiu dni, a także naraziły pokrzywdzonego na

bezpośrednie niebezpieczeństwo doznania obrażeń powodujących naruszenie

czynności narządów ciała oraz rozstrój zdrowia na okres przekraczający

siedem dni - to jest czynu wyczerpującego dyspozycję art. 158 § 1 k.k. i za to

na podstawie tego przepisu wymierzył oskarżonemu karę roku pozbawienia

wolności, na poczet której, w oparciu o art. 63 § 1 k.k., zaliczył mu okres

zatrzymania i tymczasowego aresztowania od dnia12 grudnia 2008 r. do dnia

12 grudnia 2009r. oraz uchylił orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody na

rzecz M. D. W pozostałym zakresie, co do Ł. M., zaskarżony wyrok utrzymał w

mocy, zwalniając go od ponoszenia kosztów sądowych za obie instancje.

Wyrok Sądu odwoławczego zaskarżył kasacją obrońca oskarżonego Ł.

M., który zarzucił orzeczeniu Sądu II instancji rażące naruszenie przepisów

postępowania, a to: art. 433 § 2, 440 i 457 § 3 k.p.k. w zw. art. 7 k.p.k., przez

brak należytego rozważenia wszystkich wniosków i zarzutów zawartych w

apelacji obrońcy oskarżonego, oraz brak dostatecznego wykazania w

uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dlaczego zarzuty i wnioski apelacji

Sąd uznał za niezasadne, co miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku.

W uzasadnieniu kasacji skarżący podkreślił, że Sąd odwoławczy nie

odniósł się do zagadnienia wielości przestępstw dokonanych na szkodę

pokrzywdzonego M. D. w dniu 5 grudnia 2008 r., stanowiących rezultat dwóch

niezależnych od siebie zdarzeń z udziałem pokrzywdzonego i w związku z tym

nie ma podstaw do przypisania oskarżonemu działania w porozumieniu z inną

6

osobą. Dlatego zdaniem skarżącego Sąd II instancji powinien w uzasadnieniu

wyjaśnić, w oparciu o jakie dowody przyjął, że miało miejsce jedno zdarzenia,

skoro wyeliminował zarzut zaboru mienia, mający być powodem wspólnego

działania.

Mając na uwadze powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Z., oraz zmienionego nim wyroku

Sądu Rejonowego w Z. w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi I Instancji.

Prokurator Okręgowy w Z. wnosił o oddalenie kasacji jako oczywiście

bezzasadnej, zaś na rozprawie kasacyjnej Prokurator Prokuratury Generalnej

wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w Z. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja obrońcy skazanego okazała się częściowo zasadna. Na

wstępie trzeba przypomnieć, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w

granicach środka odwoławczego wyznaczonych granicami zaskarżenia, które

określa: kierunek i zakres zaskarżenia oraz podniesione zarzuty (zob. wyrok

SN z dnia 5 lutego 2013 r., II KK 101/12, LEX nr 1282442). Podstawowym i

bezwzględnym obowiązkiem sądu ad quem jest rozważenie wszystkich

zarzutów i wniosków wskazanych w środku odwoławczym (art. 433 § 2 k.p.k.).

Realizację tego obowiązku powinno odzwierciedlać uzasadnienie wyroku

sądu odwoławczego, w którym stosownie do treści art. 457 § 3 k.p.k. ma on

podać, czym kierował się wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski

apelacji uznał za zasadne albo za niezasadne. Jednocześnie fakt, że sąd

odwoławczy uwzględnia część zarzutów apelacji i w związku z tymi zarzutami

koryguje zaskarżony wyrok, nie zwalnia go od rozważenia pozostałych

zarzutów, które okazały się nieskuteczne, o ile nie zachodzi wypadek

określony w art. 436 k.p.k. Kontrolując uzasadnienie Sądu Okręgowego w Z.,

w kontekście spełnienia wymogów określonych w art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457

§ 3 k.p.k., zgodzić się należy ze skarżącym, że Sąd odwoławczy, wydając

orzeczenie reformatoryjne, nie odniósł się do wszystkich zarzutów apelacji

7

obrońcy Ł. M., istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a nawet w swojej

argumentacji popadł w sprzeczność. W zarzucie I a apelacji obrońca,

podnosząc zarzut obrazy przepisów prawa procesowego a to: art. 4, 5 § 2, 7 i

410 k.p.k., kwestionował ustalenie Sądu I instancji, iż oskarżony w ramach

jednego czynu dokonanego na szkodę pokrzywdzonego M. D. współdziałał z

ustalonym współsprawcą - D. S. w sytuacji, gdy zdaniem skarżącego, miały

miejsce dwa niezależne od siebie zdarzenia i Ł. M. uczestniczył w jednym z

zajść, w trakcie którego doszło do wymiany ciosów między nim i M. D., bez

uczestnictwa osób trzecich. Natomiast Sąd odwoławczy, mimo deklaracji, iż

apelacja obrońcy oskarżonego była w pełni zasadna i na jej podstawie

dokonał merytorycznej zmiany przypisanego oskarżonemu przestępstwa

rozboju na występek pobicia kwalifikowany z art. 158 § 1 k.k. (str.4

uzasadnienia), w istocie nie uwzględnił wskazanego zarzutu i poczynił

ustalenia częściowo sprzeczne z sugerowanymi przez autora apelacji,

ponieważ przyjął, że całe zajście miało charakter jednoczynowy i ustalił udział

w zajściu trzech osób z których dwie, w tym oskarżony, świadomie łącząc

swoje działania, dokonały czynnej napaści na pokrzywdzonego. Mimo takiego

stanowiska Sąd odwoławczy, z rażącym naruszeniem art. 433 § 2 k.p.k. i art.

457 § 3 k.p.k., pominął w swych rozważaniach cyt. wyżej zarzut apelacyjny

obrońcy Ł. M., stwierdzając jedynie w sposób lakoniczny, że w zakresie

przestępstwa z art. 158 § 1 k.k. „..zgromadzony materiał dowodowy nie

pozostawia wątpliwości, a sam oskarżony takiego zachowania się nie

wypiera..” (str. 6 – 7 uzasadnienia). Warto jednak przypomnieć, że Sąd

odwoławczy wydając w tej sprawie orzeczenie reformatoryjne, niejako przejął

funkcje orzecznicze Sądu I instancji. Dlatego też, poddane kontroli orzeczenie

obowiązany był oprzeć o całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie, w

tym dokonać oceny materiału dowodowego, celem wykazania, że pozwala on

na ustalenie, iż Ł. M. dopuścił się przestępstwa z art. 158 § 1 k.k., w ramach

konstrukcji jednoczynowej, obejmującej wszystkie sekwencje odtworzonego

zdarzenia historycznego. W tej sytuacji Sąd ad quem powinien sporządzić

uzasadnienie, realizujące nie tylko wymogi określone w art. 457 § 3 k.p.k., ale

również wymagania wskazane w art. 424 § 1 k.p.k. (zob. wyroki SN: z dnia 12

8

lutego 2013 r., II KK 124/12, Lex nr 1277697, z dnia 8 stycznia 2013 r., III KK

119/12, Lex nr 1252710). Należy podkreślić, że materiał dowodowy zebrany

w sprawie, a w szczególności wyjaśnienia oskarżonego Ł. M., zeznania

pokrzywdzonego M. D., czy świadków D. S., A. M. i K.M., nie jest w swej

wymowie tak jednoznaczny, jako to sugeruje Sąd Okręgowy i z tego powodu

wymagał ponownej oceny w postępowaniu odwoławczym, w tym

rozstrzygnięcia sprzeczności występujących w relacjach oskarżonego i

wskazanych świadków zwłaszcza, że ich wystąpienie było sygnalizowane w

apelacji obrońcy oskarżonego, w odniesieniu do zeznań D. S. i M. D.

Te uchybienia Sądu odwoławczego wskazują na nierzetelność

przeprowadzonej kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku Sądu I instancji,

która dotknięta jest wadą ogólnikowości i niepełnego rozpoznania apelacji

obrońcy oskarżonego, co oznacza, że mogły one mieć istotny wpływ na treść

wyroku. Jednocześnie takie naruszenie przepisów art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z

art. 433 § 2 k.p.k. ma charakter rażący w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k. (zob.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 października 2011 r., III KK 120/11, Lex

1101661, z dnia 27 sierpnia 2008 r., IV KK 64/08, R-OSNKW z 2008/ 1703/, z

dnia 6 lipca 2006 r., WK 9/06, R-OSNKW 2006/1375/; z dnia 6 czerwca 2006,

V KK 413/05, OSNKW 2006/7-8/76, oraz z dnia 24 listopada 2005 r., sygn.

akt IV K 307/05, OSNwSK 2005/1/2208).

W tej sytuacji koniecznym stało się uwzględnienie kasacji, uchylenie

zaskarżonego nią wyroku w granicach podmiotowych zaskarżenia, a zatem, w

odniesieniu do Ł. M. i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, co

skutkowało również zwrotem uiszczonej przez skazanego opłaty od kasacji (

art. 527 § 4 k.p.k.).

W ponownym postępowaniu odwoławczym Sąd Okręgowy wyeliminuje

wskazane wyżej uchybienia, pamiętając przy wydaniu orzeczenia o

funkcjonującym w sprawie niniejszej pośrednim zakazie reformationis in peius

(art. 443 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).

9