IV CSK 694/12

Sygn. akt IV CSK 694/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R. A. W.

przeciwko L. Spółce z o.o. w S.

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 6 lipca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na

rzecz powoda kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 30 grudnia 2011 r. stwierdził

nieważność uchwały nr V Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników pozwanej

Spółki z o.o. w przedmiocie zmiany § 15.1 umowy spółki, przez nadanie zdaniu

drugiemu § 15.1 umowy brzmienia: „Wyłącza się indywidualną kontrolę

Wspólników”. Zmiany tej pozwana Spółka dokonała w następstwie utworzenia Rady

Nadzorczej i określenia jej uprawnień.

W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone.

W następstwie rozpoznania apelacji obu stron Sąd Apelacyjny oddalił obie

apelacje, aprobując i przyjmując za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej

instancji.

Sąd odwoławczy stwierdził, że z art. 212 § 1 k.s.h. wynika prawo kontroli,

przysługujące każdemu wspólnikowi, jako jedno z podstawowych praw wspólnika.

Uznał zarazem, że w razie ustanowienia rady nadzorczej umowa spółki może

wyłączyć indywidualną kontrolę wspólników (art. 213 § 3 k.s.h.), a uchwała

wymagająca takiej zmiany umowy, wobec uszczuplania nią praw udziałowych,

wymaga zgody wszystkich wspólników których dotyczy (art. 246 § 3 k.s.h.).

Tymczasem powód takiej zgody odmówił.

W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd pierwszej instancji dokonał trafnej

wykładni art. 246 § 3 k.s.h. porównując go z analogiczną normą k.s.h., przez

uznanie, że wśród przesłanek dla jednomyślności uszczuplenia praw udziałowych

nie wskazano, iż zastrzeżenie to dotyczy tylko praw z udziałów uprzywilejowanych.

O udziałach uprzywilejowanych stanowi się wprost w art. 174 § 1 k.s.h., ale przepis

art. 246 § 3 k.s.h. nie nawiązuje do tej kategorii udziałów, stwierdził Sąd

Apelacyjny.

Pozwana Spółka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w części,

a mianowicie w zakresie zawartego w pkt I rozstrzygnięcia oddalającego jej

apelację, oraz w pkt II rozstrzygającym o kosztach postępowania apelacyjnego.

Skargę kasacyjną oparła wyłącznie na pierwszej podstawie kasacyjnej,

zarzucając niewłaściwą wykładnię art. 246 § 3 k.s.h. w związku z art. 213 § 3 k.s.h.

3

wskutek przyjęcia, że uchwała zgromadzenia wspólników zmieniająca umowę

spółki przez wyłączenie prawa indywidualnej kontroli wspólników w następstwie

powołania rady nadzorczej stanowi uchwałę uszczuplającą prawa udziałowe

wspólników i dla swej ważności wymaga zgody wszystkich wspólników, którym to

prawo przysługuje.

Skarżąca wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części i orzeczenia co do

istoty sprawy przez oddalenie powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały nr V

w zakresie, w jakim uchwała ta wyłącza indywidualną kontrolę wspólników.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwana wywodzi, że uszczuplenie praw

udziałowych w rozumieniu art. 246 § 3 k.s.h. odnosi się tylko do szczególnych

uprawnień, przyznanych indywidualnie oznaczonemu wspólnikowi, a więc do

udziałów uprzywilejowanych. Ochrona z mocy art. 246 § 3 k.s.h. nie dotyczy więc,

w ocenie pozwanej, uszczuplenia każdego prawa związanego ze stosunkiem

członkostwa w spółce, a takim właśnie prawem jest prawo do indywidualnej kontroli

spółki, przysługujące każdemu wspólnikowi z mocy art. 212 § 1 k.s.h.

Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości

i o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, wskazując na poglądy

wyrażone w orzecznictwie, sprzeciwiające się wykładni art. 246 § 3 k.s.h.

preferowanej przez skarżącą Spółkę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie wobec bezzasadności

zarzutu naruszenia art. 246 § 3 k.s.h. w zw. z art. 213 § 3 k.s.h., przez ich błędną

wykładnię.

W orzecznictwie za utrwalony uznać należy stanowczo aprobowany w nim

kierunek wykładni art. 246 § 3 k.s.h., który skład orzekający w niniejszej sprawie

w pełni podziela, a mianowicie że przepis ten dotyczy także uprawnień wspólnika,

przysługujących mu jako udziałowcowi spółki na tych samych ogólnych zasadach

co innym wspólnikom.

Już w wyroku z dnia 12 maja 2005 r. (V CSK 562/04, OSNC 2006/4/70)

Sąd Najwyższy stwierdził, że poprzednik omawianego przepisu, art. 237 § 3 k.h.,

4

nie wymieniał uchwały dotyczącej zmiany umowy spółki uszczuplającej prawa

udziałowe. Mowa w nim była o uchwałach zmieniających umowę spółki

zwiększających świadczenia wspólników lub uszczuplających prawa przyznane

osobiście poszczególnym wspólnikom. Wprowadzona modyfikacja - przyjęcie w art.

246 § 3 k.s.h., że wymaga zgody wszystkich wspólników, których dotyczy, uchwała

zmieniająca umowę spółki zwiększająca świadczenia wspólników lub uszczuplająca

prawa udziałowe albo prawa przyznane osobiście poszczególnym wspólnikom -

była reakcją na kontrowersję, która wyłoniła się na tle art. 237 § 3 k.h.: czy prawa

przyznane osobiście wspólnikowi to tylko uprawnienia związane z jego osobą, czy

także uprawnienia przysługujące mu jako udziałowcowi spółki na tych samych

zasadach co innym wspólnikom. Wymieniając, obok uchwały dotyczącej zmiany

umowy spółki uszczuplającej prawa przyznane osobiście poszczególnym

wspólnikom, uchwałę dotyczącą zmiany umowy spółki uszczuplającą prawa

udziałowe, ustawodawca sprzeciwił się tendencji uznawania za prawa przyznane

osobiście uprawnień przysługujących wspólnikowi jako udziałowcowi spółki na tych

samych zasadach co innym wspólnikom oraz poddał oba rodzaje uchwał takiemu

samemu reżimowi prawnemu; podjęcie ich uzależnił od zgody wszystkich

wspólników, których one dotyczą.

Stanowisko to w pełni podtrzymał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja

2010 r. (III CSK 246/09, „Palestra” 2010/7-8/262), w uzasadnieniu którego uznał,

że spotykany niekiedy w piśmiennictwie oraz w orzecznictwie (zob. wyrok Sądu

Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 maja 2008 r., V Ca 163/08, Biul. SA Ka

2008/4/33-34), a znajdujący odbicie także w rozpoznawanej skardze kasacyjnej

pozwanej Spółki, pogląd, że „prawa udziałowe”, o których mowa w art. 246 § 3

k.s.h., należy łączyć tylko z wymienionymi w art. 174 § 3 k.s.h. „udziałami

uprzywilejowanymi” jest - jak trafnie wskazano w literaturze przedmiotu - nie do

pogodzenia z jednoznacznym brzmieniem art. 246 § 3 k.s.h. i nadaje się do

rozpatrywania jedynie jako ewentualny postulat de lege ferenda.

Jednakże również w orzecznictwie sądów powszechnych wyrażono

trafne stanowisko, że o uszczuplaniu praw udziałowych wspólnika w rozumieniu art.

246 § 3 k.s.h. można mówić w przypadku prawa przysługującego indywidualnie

5

każdemu wspólnikowi w związku z posiadanym udziałem (zob. wyrok Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2008 r., I ACa 351/08, niepubl.).

W tej sytuacji nie może być żadnej wątpliwości, że uchwała zgromadzenia

wspólników zmieniająca umowę spółki przez wyłączenie indywidualnej kontroli

wspólników, a więc pozbawienia ich prawa służącego każdemu wspólnikowi

z mocy art. 212 § 1 k.s.h. z tytułu posiadanego udziału, stanowi uszczuplenie

prawa udziałowego każdego wspólnika i wymaga - z mocy art. 246 § 3 k.s.h. -

uzyskania zgody każdego wspólnika, a więc także i powoda, którego uchwała ta

przecież dotyczy.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i § 3 k.p.c. oraz na podstawie § 11 i § 13 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z u rzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).