V CSK 372/12

Sygn. akt V CSK 372/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa N. J.

przeciwko B. spółce komandytowej

w W.

z udziałem interwenienta ubocznego H. Towarzystwa Ubezpieczeń S.A. o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 marca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

interwenienta ubocznego H. Towarzystwa Ubezpieczeń kwotę

3600 zł (trzy tysiące sześćset) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powód N. J. wniósł o zasądzenie od pozwanej B. kwoty 3 409 905 zł z

ustawowymi odsetkami od wskazanych w pozwie kwot oraz kosztów procesu. W

uzasadnieniu wskazał, że w wyniku niewłaściwego prowadzenia sprawy przez

komplementariusza pozwanej Spółki powód uległ w sporze z Wojewódzkim

Szpitalem Specjalistycznym w L., w wyniku czego poniósł szkodę nie niższą niż 3

037 321,71 złotych.

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 21 lipca 2009 r.

Sąd Okręgowy w K. uwzględnił żądanie pozwu. Od nakazu strona pozwana złożyła

sprzeciw. Podniosła, że reprezentujący powoda radca prawny T. S. nie popełnił

przewinienia dyscyplinarnego. Jego działania nie stanowiły także niewykonania,

bądź też nienależytego wykonania zobowiązania wynikającego z umowy zlecenia.

Ponadto pozwana podniosła zarzut przedawnienia.

Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2009 r. Sąd Okręgowy w K., na wniosek

strony pozwanej, zawiadomił o toczącym się postępowaniu H. Towarzystwo

Ubezpieczeń Spółkę Akcyjną, która zgłosiła interwencję uboczną po stronie

pozwanej. Interwenient podniósł, że pełnomocnik powoda T. S. zachował należytą

staranność przy wykonywaniu swoich obowiązków.

Wyrokiem z dnia 1 września 2011 r., Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo

oraz orzekł o kosztach postępowania.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 21 lutego 2003 r. powód nabył

100% udziałów (tj. 825 udziałów) w Towarzystwie Powierniczo - Konsultingowym

„P.” sp. z o.o. Umową przelewu wierzytelności z dnia 15 października 2003 r.

Towarzystwo Finansowe Banku Ochrony Środowiska sp. z o.o. dokonało

przeniesienia wierzytelności przysługującej mu wobec Wojewódzkiego Szpitala

Specjalistycznego w L. w kwocie 1 146 878,69 zł z ustawowymi odsetkami

w wysokości 23% w skali roku na Towarzystwo Powierniczo-Konsultingowe „P.”

Spółka z o.o. Umową cesji z dnia 17 października 2003 r. Towarzystwo

Powierniczo-Konsultingowe „P.” Spółka z o.o. przeniosło powyższą wierzytelność

na powoda N. J.

Powód w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w K. o sygn. akt: I

C …/04 domagał się zasądzenia od Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w

3

L. nabytej wierzytelności w wysokości 1 851 334,73 zł wraz z odsetkami w

wysokości 23% rocznie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty.

Nakazem zapłaty z dnia 27 stycznia 2004 r. wydanym w sprawie I C …/04

Sąd Okręgowy nakazał Wojewódzkiemu Szpitalowi Specjalistycznemu w L., aby

zapłacił powodowi żądaną kwotę z odsetkami umownymi. Pozwany Szpital w dniu

12 lutego 2004 r. wniósł sprzeciw od powyższego nakazu zapłaty, zarzucając m.in.

brak biernej legitymacji procesowej. Dnia 1 września 2004 r. powód złożył wniosek

o wezwanie do udziału w sprawie po stronie pozwanej Województwa […], jako

organu założycielskiego zlikwidowanych szpitali. Postanowieniem z dnia 20

października 2004 r., Sąd Okręgowy wezwał Województwo […] do udziału w

sprawie w charakterze pozwanego.

W związku z powyższym po stronie pozwanej występowały w sprawie dwa

podmioty: Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w L. oraz Województwo […]. W toku

procesu wezwane do udziału w sprawie Województwo wywodziło, że nie

odpowiada za zobowiązania wyżej wymienionych szpitali. Wyrokiem z dnia 7 lipca

2005 r. Sąd Okręgowy zasądził od Województwa […] na rzecz powoda kwotę 1 851

334,73 zł z umownymi odsetkami w wysokości 23% w skali roku od dnia

20 stycznia 2005 roku, kwotę 94 166,63 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz

kwotę 7 215,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, oddalając

powództwo wobec Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w L.

Województwo wniosło apelację od tego wyroku. Pismem z dnia 7

października 2005 r. T. S. wypowiedział pełnomocnictwo, podając jako przyczynę

wystąpienie z pozwanej spółki. Z dniem 12 stycznia 2006 r. do sprawy wstąpili w

charakterze pełnomocników powoda radcowie prawni P. J. i K. S.

W wyniku wniesionej przez Województwo apelacji, wyrokiem z dnia 2 marca

2006 r., Sąd Apelacyjny w […] zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił

powództwo w stosunku do Województwa […].

Powód złożył przeciwko radcy prawnemu T. S. zawiadomienie o popełnieniu

przez niego przewinienia dyscyplinarnego, które umorzono postanowieniem z dnia

13 lutego 2007 r. Postanowieniem Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej

Izby Radców Prawnych w K. z dnia 25 czerwca 2007 r. utrzymano w mocy

postanowienie Rzecznika Dyscyplinarnego z dnia 13 lutego 2007 r. Od powyższego

4

postanowienia powód złożył odwołanie do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego w W.,

które zostało pozostawione bez rozpoznania postanowieniem z dnia 11 lipca 2008

r. Od powyższego rozstrzygnięcia powód złożył zażalenie. Postanowieniem

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia 3

lutego 2009 roku - utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.

Sąd pierwszej instancji ustalił nadto, iż odpis wyroku z dnia 7 lipca 2005 r.

z uzasadnieniem Sądu Okręgowego w K. został doręczony pozwanej w dniu 15

lipca 2005 roku. Tego samego dnia radca prawny T. S. przeprowadził rozmowę

telefoniczną z T. J., której przedmiotem było omówienie zapadłego orzeczenia. W

trakcie rozmowy telefonicznej T. J. stwierdził, że wyrok jest dla powoda w pełni

satysfakcjonujący, a tym samym nie zlecił on wniesienia apelacji. W dniu 20 lipca

2005 r., wyrok z dnia 7 lipca 2005 r., został doręczony powodowi telefaksem na

numer spółki Towarzystwo Powierniczo - Konsultingowe „P.” sp. z o.o., w której

powód był jedynym wspólnikiem zaś T. J. jedynym członkiem zarządu. Tego

samego dnia w sali konferencyjnej siedziby pozwanej odbyło się spotkanie T. S. z

T. J., którego przedmiotem było między innymi omówienie wyroku. Ojciec powoda –

T. J. powziął jedynie wątpliwości odnośnie naliczenia odsetek od Województwa

[…]. Pojawił się problem czy złożyć apelację od wyroku w tym zakresie oraz

problem, kto faktycznie jest w sprawie prawidłowo pozwany. Wówczas T. J.

powiedział, że gdyby chciał prowadzić sprawę przeciwko szpitalowi wstąpiłby do

ugody restrukturyzacyjnej. Sam powód N. J. nie utrzymywał żadnych kontaktów z

pełnomocnikiem. Powód udzielił pełnomocnictwa do prowadzenia sprawy swojemu

ojcu T. J.

Pismem z dnia 4 lipca 2007 r. powód bezskutecznie wezwał stronę pozwaną

do próby ugodowej.

W ocenie Sądu pierwszej instancji za bezzasadny uznać należało zarzut

przedawnienia roszczenia, albowiem na skutek złożenia wniosku o zawezwanie do

próby ugodowej doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. Zdaniem Sądu

nie był trafny zarzut pozwanej, że umowa o zastępstwo prawne łącząca strony

dotyczyła wyłącznie zastępstwa prawnego przed sądem I instancji.

W ocenie Sądu pierwszej instancji z przebiegu postępowania i pism

składanych w toku postępowania wynika jednoznacznie, że pełnomocnik powoda

5

był świadomy wątpliwości związanych z oceną legitymacji biernej pozwanych.

W toku postępowania Województwo […] wskazywało na rozbieżności w tym

zakresie, podnosząc że złożona została skarga kasacyjna, jak też pytanie prawne

do Sądu Najwyższego w sprawach o takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Wiedza o rozbieżnościach w orzecznictwie nie mogła stanowić uzasadnienia do

odstąpienia od wniesienia apelacji, a wręcz przeciwnie, nakładała obowiązek jej

złożenia. Mając to na uwadze Sąd pierwszej instancji uznał, że T. S. nie dochował

należytej staranności podczas prowadzenia sprawy powoda. W sytuacji, kiedy

apelacja wniesiona została przez stronę przeciwną i w kontekście rozbieżności

istniejących w orzecznictwie T. S. winien był nakłonić powoda do wystąpienia z

apelacją, a w przeciwnym razie zgodnie z art. 29 zasad etyki radcy prawnego

uzyskać od powoda na piśmie rezygnację z wniesienia apelacji.

Przyczyną oddalenia powództwa było to, że w ocenie Sądu pierwszej

instancji umowa przelewu wierzytelności z dnia 17 października 2003 r. była

bezwzględnie nieważna, gdyż nie została zawarta w formie z podpisami notarialnie

poświadczonymi. Zarzut ten był podnoszony przez pozwanych w sprawie I C …/04.

Pomimo zatem wykazania nieprawidłowości w prowadzeniu sprawy przez radcę

prawnego T. S., polegającej na nie złożeniu apelacji od wyroku z dnia 15 lipca 2011

roku, za które ten ostatni ponosi odpowiedzialność, nie dowiedziono w niniejszym

procesie, iż wynik sprawy, w której strona pozwana reprezentowała powoda byłby

inny, gdyby taka nieprawidłowość nie wystąpiła. Od wyroku Sądu Okręgowego

apelację złożył powód, wnosząc o jego zmianę przez uwzględnienie powództwa w

całości i o zasądzenie kosztów procesu za I i II instancję. Wyrokiem z dnia 19

marca 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację i orzekł o kosztach postępowania.

Wskazał, że Sąd pierwszej instancji ustalił prawidłowo stan faktyczny na podstawie

dowodów z akt i dokumentów. Podzielił ponadto ustalenia Sądu pierwszej instancji

odnośnie konsultacji radcy prawnego z ojcem powoda w kwestii oceny wyroku i

wniesienia ewentualnej apelacji. Za słuszną uznał odmowę dania wiary zeznaniom

powoda oraz T. J., w których twierdzili, iż dopiero po rozmowie z prof. A. T. ojciec

powoda pojechał do r.pr. T. S., aby zapytać go, dlaczego nie wniósł apelacji

od wyroku. Powód w ogóle nie miał styczności ze swoim pełnomocnikiem,

wszelkie czynności za niego wykonywał ojciec. Natomiast zeznania T. J. nie

6

znalazły potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym, a w szczególności

przeczą im zeznania świadka A. O. oraz telefaks wysłany przez pozwaną w dniu 20

lipca 2005 r. Słusznie Sąd dał zaś wiarę zeznaniom świadka A. O. odnośnie

poinformowania T. J. o treści wyroku.

Zarzut naruszenia art.. 233 k.p.c. poprzez błędną ocenę dowodów w postaci

zeznań T. J. i uznania ich za niewiarygodne w części w jakiej odnosiły się do

przebiegu rozmów po wydaniu wyroku w sprawie I C …/04 uznał zatem za

niezasadny. Za nieuprawniony uznał także zarzut sprzeczności ustaleń faktycznych

ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym poprzez ustalenie, że w toku

postępowania w sprawie I C …/04 pozwany podnosił zarzut nieważności umowy z

dnia 17 października 2003 roku, w oparciu o przepis art. 173 k.s.h. Zarzut ów

podnoszony był w piśmie procesowym pozwanego Wojewódzkiego Szpitala

Specjalistycznego w L. Ponadto interwenient uboczny zarzucił również, że powód

nie nabył skutecznie wierzytelności od TP-K „P.” Sp. z o.o., gdyż umowa cesji

z 17 października 2003 r. jest bezwzględnie nieważna, albowiem nie została

zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Wskazał, że

przepisy Kodeksu spółek handlowych sąd rozpatrujący sprawę winien mieć na

uwadze bez względu na przytoczenie ich przez stronę postępowania. Sąd

Apelacyjny w motywach wyroku z dnia 2 marca 2006 r. nie miał zaś obowiązku

ustosunkowywania się do treści art. 173 k.s.h. z tego względu, że przyczyną

zmiany wyroku było ustalenie braku legitymacji biernej po stronie Województwa

[…].

Za niezasadne uznał również zarzuty naruszenia przepisów prawa

materialnego. Za prawidłowe uznał ustalenie, że powód zawarł z pozwaną spółką

umowę o zastępstwo prawne, do której mają zastosowanie przepisy kodeksu

cywilnego o zleceniu (art. 734 i nast. k.c.). Powołując się na treść art. 6 ust. 1 i art.

7 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. 2010 r., Nr 10

poz. 65, ze zm.) wskazał, że naruszenie wzorca postępowania stanowi

niezachowanie należytej staranności w rozumieniu art. 472 k.c. oraz przesłankę

odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 471 k.c. Podkreślił także,

że do obowiązków radcy prawnego należy między innymi złożenie apelacji od

niekorzystnego dla mocodawcy rozstrzygnięcia.

7

Sąd Apelacyjny ocenił jednak w odmienny sposób wykonanie umowy przez

T. S., uznając, że nie można zarzucić mu niedochowania należytej staranności

poprzez nie złożenie apelacji od wyroku zapadłego w sprawie I C …/04. Uznał, że

pełnomocnik nie miał możliwości wniesienia apelacji w sytuacji uwzględnienia

powództwa wobec dopozwanej strony - Województwa […]. Dochodzona należność

(poza częścią odsetek, czego nie dotyczy spór) została zasądzona, a przepisy

procedury cywilnej nie przewidują instytucji swoistego rodzaju apelacji „z

ostrożności procesowej" na wypadek uwzględnienia apelacji strony przeciwnej.

Ponadto - skoro podstawę dopozwania stanowił art. 194 § 1 k.p.c., a wniosek ów

złożył ówczesny pełnomocnik powoda, należało przyjąć, że w ocenie powoda

pozwanym winno być Województwo […], od którego właśnie zasądził należność

Sąd pierwszej instancji w sprawie I C …/04. Zapobieżeniu sytuacji, która

wytworzyła się po wydaniu wyroku przez Sąd Apelacyjny, mogło służyć dokonanie

przekształceń w myśl art. 194 § 2 k.p.c., czego niewątpliwie nie dopełniono.

Dyskusyjną rzeczą może być, czy z inicjatywą dokonania owych czynności winien

wystąpić pełnomocnik powoda, a w szczególności czy radca prawny T. S., czy

raczej pełnomocnik składający wniosek o dopozwanie - adwokat L. Jest to jednak o

tyle bezprzedmiotowe, że powód upatruje nienależytej staranności pełnomocnika

w innej czynności faktycznej - braku wniesienia apelacji. Podstawą faktyczną

żądania sąd jest zaś związany.

Sąd Apelacyjny podniósł także, że z uwagi na porównanie wypłacalności obu

pozwanych w sprawie I C …/04, wyrok zasądzający należność od Województwa, a

nie Szpitala, który nie był w stanie pokryć ujemnego wyniku finansowego, stanowił

dla powoda rozstrzygnięcie korzystne. Zwrócił uwagę, że o ile Województwo […] -

w sytuacji uprawomocnienia się wyroku zasądzającego od niego należność główną

- ze stopniem prawdopodobieństwa graniczącym z pewnością wypłaciłoby całą

należność, o tyle można mieć poważne wątpliwości czy dokonałby tego Szpital, w

kontekście tego, że powód przystąpił do ugody restrukturyzacyjnej odnośnie innej

wierzytelności wobec Szpitala i niesporną rzeczą było to, iż Szpital borykał się z

ujemnym wynikiem finansowym.

8

Podzielił także stanowisko Sądu pierwszej instancji, że umowa przelewu

wierzytelności z dnia 17 października 2003 roku jest bezwzględnie nieważna, gdyż

nie została zawarta w formie z podpisami notarialnie poświadczonymi.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 marca 2012 r.

wniósł powód zaskarżając wyrok w części oddalającej apelację oraz co do

orzeczenia o kosztach postępowania. Skarga kasacyjna została oparta na obu

podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia

przepisów postępowania skarżący zarzucił obrazę art. 367 § 1 k.p.c. w zw. z art.

194 § 1 k.p.c. oraz art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c., a w ramach podstawy

naruszenia prawa materialnego obrazę art. 361 k.c. Skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda powołując dwa zasadnicze

argumenty. Podzielił ocenę Sądu Okręgowego, że umowa przelewu wierzytelności

z dnia 17 października 2003 r., która stanowiła podstawę roszczenia powoda

w sprawie I C …/04 prowadzonej przez Sąd Okręgowy w K. była nieważna, gdyż

nie została zawarta w wymaganej formie (z podpisami notarialnie poświadczonymi).

Nieważność umowy, z której strona wywodzi swoje roszczenie jest zaś zawsze

brana pod rozwagę przy ocenie zasadności powództwa, bez względu na

podniesienie tego rodzaju zarzutu. Ponadto Sąd Apelacyjny ocenił inaczej niż Sąd

Okręgowy sposób wykonania umowy przez radcę prawnego reprezentującego

powoda. Uznał, że nie można zarzucić mu niedochowania nienależytej staranności

poprzez niewniesienie apelacji od wyroku oddalającego powództwo wobec

Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w L. wydanego w sprawie IC …/04

przez Sąd Okręgowy w K., w sytuacji, gdy jednocześnie Sąd ten uwzględnił

powództwo w stosunku do Województwa […].

Stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny, że nieważność umowy przelewu

wierzytelności, która stanowiła podstawę legitymacji procesowej powoda,

uzasadniała oddalenie jego powództwa nie budzi wątpliwości. Sąd Apelacyjny

uznał także prawidłowo, że nieważność tej umowy sąd rozpoznający sprawę miał

obowiązek uwzględnić z urzędu. Niezależnie od tego ustalił, że Wojewódzki Szpital

9

Specjalistyczny w L. zgłosił taki zarzut w sprawie IC …/04. W tej sytuacji

uprawniona była ocena, że roszczenie odszkodowawcze podlegało oddaleniu

niezależnie od oceny, czy pełnomocnik powoda reprezentujący go w sprawie IC

…/04 nie dochował należytej staranności, gdyż nawet w takiej sytuacji nie zostałaby

spełniona przesłanka w postaci normalnego związku przyczynowego między

sposobem jego działania a szkodą wynikającą z oddalenia powództwa.

Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia art. 173 k.s.h. oraz art. 73

§ 2 k.c. Nie pozwala to podważyć oceny Sądu Apelacyjnego, że umowa przelewu

z dnia 17 października była nieważna. Z tego względu należało przyjąć, że zarzut

naruszenia art. 361 k.c. był nieuzasadniony. Istnienie normalnego związku

przyczynowego między działaniem wyrządzającym szkodę a szkodą jest konieczną

przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej. Stwierdzenie jej braku jest

wystarczające do oddalenia powództwa i przesądzało także o bezzasadności

apelacji powoda. W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej nie podważono skutecznie

tej oceny istniała podstawa dla stwierdzenia, że zaskarżony nią wyrok odpowiada

prawu bez względu na ewentualną zasadność pozostałych zarzutów zawartych

w skardze. Z tego względu ich rozpoznawanie stało się bezprzedmiotowe.

Uwzględniając powyższe Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814

k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

10

db