III KK 20/13

Sygn. akt III KK 20/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Michał Laskowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Teresa Jarosławska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie M. M.

skazanego z art. 148 § 1 kk i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 20 czerwca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 9 sierpnia 2012 r., utrzymującego w

mocy wyrok Sądu Okręgowego w R.

z dnia 20 marca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

UZASADNIENIE

2

Sąd Okręgowy w R., wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r., uznał M. M. za

winnego tego, że w dniu 17 października 2010 r. w B., działając wspólnie i w

porozumieniu z ustalonym nieletnim, w zamiarze rozboju, a ewentualnym

pozbawienia życia P. Ł., wykorzystując jego stan nietrzeźwości oraz używając

wobec niego przemocy w ten sposób, że po kopnięciu i upadku pokrzywdzonego,

wielokrotnie kopał leżącego w głowę, szczególnie w twarzoczaszkę, uderzył go

pięścią w twarz, następnie po przeszukaniu odzieży i bagażu podręcznego zabrał

mu w celu przywłaszczenia pieniądze w kwocie 59 złotych, dwie paczki papierosów

„Nevada”, zapalniczkę, zegarek ręczny, a następnie zadał pokrzywdzonemu

kolejne kopnięcia w głowę wskutek czego spowodował u niego liczne (opisane

szczegółowo w wyroku) obrażenia ciała, które skutkowały naruszeniem czynności

narządów ciała pokrzywdzonego na okres powyżej siedmiu dni, z tym, że obrażenia

czaszkowo – mózgowe spowodowały utratę przytomności, po czym pozostawił

pokrzywdzonego nieprzytomnego na poboczu drogi, w stanie uniemożliwiającym

samodzielne wezwanie pomocy, w niskiej temperaturze otoczenia, który nie

odzyskując przytomności zmarł na miejscu zdarzenia w wyniku wychłodzenia

organizmu, przy czym możliwość wystąpienia skutku w postaci zgonu

pokrzywdzonego przewidywał i na to się godził, to jest za winnego przestępstwa z

art. 148 § 1 k.k. w zb. z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za przestępstwo to

wymierzył mu karę 10 lat pozbawienia wolności.

Wyrok ten zaskarżony został w całości apelacją obrońcy oskarżonego, w

której zarzucono wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego – art. 148 § 1

k.k., art. 53 § 1 i 2 k.k. i art. 54 § 1 k.k., obrazę przepisów prawa procesowego – art.

2 § 1 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k. i art. 7 k.p.k. oraz przepisu art. 424 § 1

k.p.k. W apelacji sformułowano również zarzut rażącej niewspółmierności

wymierzonej M. M. kary pozbawienia wolności.

Po rozpoznaniu tej apelacji Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2012

r., utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca M. M. Zarzucił w niej orzeczeniu

Sądu Apelacyjnego rażące naruszenie prawa procesowego, „polegające na obrazie

przepisów art. 4 k.p.k., art. 5 § 1 k.p.k. i art. 7 k.p.k. przez dokonanie oceny

materiału dowodowego w oparciu jedynie o okoliczności i dowody dla oskarżonego

3

niekorzystne, bez uwzględnienia okoliczności i dowodów dla niego korzystnych,

bez uwzględnienia wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego gdy chodzi o

możliwości przewidywania przez tak młodego sprawcę skutku w postaci śmierci

pokrzywdzonego „przez wychłodzenie organizmu”, w oparciu o tezy

pozadowodowe rzutujące na ocenę zamiaru i winy oskarżonego za zbrodnię

zabójstwa i rozstrzyganie w tym zakresie /zamiaru ewentualnego zabójstwa/ nie

dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego M. M., co skutkowało

utrzymaniem w mocy zaskarżonego wyroku”.

W kasacji sformułowano także zarzut rażącego naruszenia art. 433 § 2 k.p.k.

przez nierozważenie i nieustosunkowanie się przez Sąd Apelacyjny do wszystkich

zarzutów i wniosków apelacyjnych w uzasadnieniu wyroku, co miało wpływ na treść

tego wyroku.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca skazanego wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Apelacyjny wniósł o oddalenie

kasacji obrońcy M. M., jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona przez obrońcę skazanego kasacja okazała się skuteczna w tym

znaczeniu, że konieczne stało się uchylenie zaskarżonego nią wyroku i przekazanie

sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Takie rozstrzygnięcie

Sądu Najwyższego nie wynikało jednak z uwzględnienia zarzutów i wniosku kasacji

obrońcy M. M., a stało się konsekwencją ujawnienia uchybienia w postaci

bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Zgodnie z treścią art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w

granicach zaskarżenia, a w zakresie szerszym – w wypadkach określonych między

innymi w art. 439 k.p.k. Obliguje to sąd kasacyjny do kontroli sprawy pod kątem

wystąpienia naruszeń prawa o charakterze bezwzględnych przesłanek

odwoławczych, bez względu na to, czy tego rodzaju zarzuty naruszenia prawa

podniesione zostały w kasacji. Przepis art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wskazuje jako

bezwzględną przesłankę odwoławczą wydanie orzeczenia przez nienależycie

obsadzony sąd. Sąd odwoławczy rozpoznający apelację w sprawie M. M. orzekał w

4

składzie, w którym zasiadał delegowany do orzekania w Sądzie Apelacyjnym

sędzia sądu okręgowego. Do orzekania w sądzie wyższego rzędu SSO A. M.

delegował na podstawie art. 77 § 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju

sądów powszechnych - Prezes Sądu Apelacyjnego w […] (k. 1291 akt, delegacja

na dzień 2 sierpnia 2012 r.). Uzyskał on najpierw, zgodnie ze wskazanym

przepisem, zgodę sędziego na delegowanie oraz zgodę Kolegium Sądu

Apelacyjnego. Ta ostatnia wyrażona została w formie uchwały w dniu 19 kwietnia

2012 r., przy czym kolegium wyraziło zgodę na delegowanie sędziego A.M. w

wymiarze jednego dnia w miesiącu na okres od maja 2012 r. do grudnia 2012 r.

(zob. uzyskany w toku postępowania kasacyjnego wyciąg z protokołu posiedzenia

Kolegium Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 19 kwietnia 2012 r.).

Apelacja w sprawie M. M. rozpoznawana była przez Sąd Apelacyjny, w

którego składzie zasiadał SSO A. M., w dniu 2 sierpnia 2012 r. W tym dniu nie

doszło jednak do wydania wyroku. Wyrok w tej sprawie wydano w dniu 9 sierpnia

2012 r. Wprawdzie w aktach sprawy (k. 1308a) znalazła się delegacja dla sędziego

A. M. na ten dzień, ale ta delegacja wydana została bez uprzedniej zgody kolegium,

zgoda ta obejmowała bowiem tylko jeden dzień w miesiącu. Orzekanie w dniu 9

sierpnia 2012 r. było natomiast drugim w sierpniu dniem orzekania przez sędziego

delegowanego.

Przepis art. 77 ustawy umożliwiający delegowanie sędziów jest przepisem o

charakterze wyjątkowym. Zasadą jest bowiem orzekanie przez sędziego wyłącznie

w tym sądzie, w którym zgodnie z aktem powołania powierzono mu wykonywanie

czynności polegających na sprawowaniu władzy sądowniczej. Rozwiązanie to

stanowi jedną z gwarancji niezawisłości sędziowskiej. Wyjątek w postaci możliwości

orzekania w innym sądzie, zwłaszcza w sądzie wyższego rzędu, limitowana jest nie

tylko zgodą sędziego i kolegium sądu, ale również nastąpić może, co wynika z art.

77 § 9 u.s.p. tylko w szczególnych wypadkach, uzasadnionych względami

racjonalnego wykorzystania kadr oraz potrzebami wynikającymi z obciążenia

zadaniami poszczególnych sądów działających na obszarze apelacji. Ponadto

łączny okres takiego delegowania nie może przekroczyć 14 dni w roku.

Przepisy o charakterze wyjątkowym interpretowane być powinny w sposób

zawężający, ścisły. W tym stanie rzeczy nie można uznać, aby delegacja dla

5

sędziego sądu okręgowego na dzień 9 sierpnia 2012 r. była prawidłowa. Na tę

delegację, obejmującą drugi dzień orzekania w miesiącu, kolegium sądu nie

wyraziło zgody. W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie prezentowany

jest pogląd o zaistnieniu bezwzględnej przesłanki odwoławczej w postaci

nienależytej obsady sądu z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., jeżeli w składzie sądu orzekał

sędzia z sądu niższego rzędu, na którego delegowanie, prezes sądu nie uzyskał

zgody kolegium sądu (zob. m. in. wyrok z dnia 17 maja 2011 r., III KK 104/11, LEX

nr 795788 i wskazane w jego uzasadnieniu orzeczenia oraz uchwała 7 sędziów z

dnia 24 maja 2012 r., III CZP 77/11, OSNC z 2012 r., z. 11, poz. 123; wyrok z dnia

25 listopada 2010 r., V KK 177/10, LEX nr 653673).

W tej sytuacji niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów

oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia konieczne było uchylenie

zaskarżonego kasacją wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Wobec uwzględnienia z

urzędu bezwzględnej przesłanki odwoławczej bezprzedmiotowe stało się

rozpoznanie zarzutów kasacji obrońcy M. M. W toku ponownego rozpoznania

szczególnej uwagi sądu odwoławczego wymagać będzie kwestia prawidłowości

zaskarżonego wyroku w zakresie ustalenia postaci zamiaru, z którym działać miał

M. M.