III KK 47/13

Sygn. akt III KK 47/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Michał Laskowski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gierszon

SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)

Protokolant Teresa Jarosławska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie W. P.

dot. odszkodowania i zadośćuczynienia

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 20 czerwca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 11 października 2012 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w

G.

z dnia 22 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w postępowaniu

odwoławczym.

2

UZASADNIENIE

Postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 7 czerwca 2011 r. zaliczono

- na podstawie art. 420 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 417 k.p.k. - na poczet orzeczonej

wobec W. P. wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 14 stycznia 2009 r. sprawie

II K …/05 kary łącznej 3 lat pozbawienia wolności okres rzeczywistego pozbawienia

wolności w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w K. (sygn. akt II K

…/06) od dnia 10 listopada 1998 r. do dnia 3 grudnia 1998 r., w której to sprawie

został on prawomocnie uniewinniony. W piśmie z dnia 12 czerwca 2009 r. W. P.

złożył do Sądu Okręgowego w G. wniosek „o odszkodowanie za niesłuszne

skazanie” domagając się zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za

niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie II K …/06.

Wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 22 maja 2012 r. (sygn. akt XI Ko …/09-

O) oddalono wniosek W. P. o zasądzenie do Skarbu Państwa odszkodowania i

zadośćuczynienia z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania

w sprawie II K …/06. Wyrok ten został trzymany w mocy wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 11 października 2012 r.

Od tego wyroku kasację na korzyść W. P. wniósł jego pełnomocnik,

zarzucając temu orzeczeniu rażące naruszenie prawa, które mogło mieć istotny

wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie naruszenie przepisów prawa

procesowego art. 457 § 3 k.p.k. polegające na naruszeniu reguł prawidłowej

kontroli instancyjnej poprzez:

- niewłaściwe rozpoznanie zarzutu podniesionego w mowie końcowej

pełnomocnika dotyczącego naruszenia przepisu art. 22 § 1 k.p.k. wyrażające się

aprobatą bezpodstawnego zawieszenia przez Sąd Okręgowy postępowania

dotyczącego odszkodowania za niesłuszne aresztowanie, a tym samym

umożliwienie Sądowi Rejonowemu w S. dokonanie z urzędu zaliczenia oczywiście

niesłusznego aresztowania na poczet innej orzeczonej przez ten Sąd kary

pozbawienia wolności, wbrew treści złożonego przez W. P. wniosku o zasądzenie

odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie;

- niewłaściwe rozpoznanie zarzutu naruszenia »przepisu art. 199 par. 1 pkt 2

k.p.c. w związku z art. 558 k.p.k. wyrażające się w poglądzie, iż zarzut zawisłości

sporu mógłby ewentualnie dotyczyć postępowania przed Sądem Rejonowym w S.,

3

podczas gdy dotyczy właśnie sprawy o odszkodowanie na podstawie przepisów z

rozdz. 58 k.p.k. jako wszczętej wcześnie;

- niewłaściwe rozpoznanie zarzutu naruszenia przepisu art. 6 k.p.k. ,

będącego dyrektywą wynikającą z Konstytucji RP (art. 42 ust.2 ) oraz ze

zobowiązań prawnomiędzynarodowych ( art. 14 ust. 3 Międzynarodowego Paktu

Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 6 ust. 3 lit. C Europejskiej Konwencji

Praw Człowieka) wyrażające się w aprobującej ocenie nie zawiadomienia przez

Sąd Okręgowy Sądu Rejonowego w S., iż wnioskodawca (skazany) ma

ustanowionego z urzędu pełnomocnika, w toczącej się na podstawie przepisów

rozdz. 58 k.p.k. przed Sądem Okręgowym sprawie oraz nie pouczeniu

wnioskodawcy o prawie do korzystania z pomocy innego obrońcy z urzędu W

postępowaniu przed Sądem Rejonowym zwłaszcza, że w okresie tym

Wnioskodawca ( skazany) pozbawiony był wolności.

Prokurator w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zasadnym okazał się zarzut pełnomocnika wnioskodawcy dotyczący

nieprawidłowej kontroli odwoławczej dokonanej przez Sąd Apelacyjny. W

szczególności Sąd ten przyjął, że postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 7

czerwca 2011 r. o zaliczeniu na poczet kary łącznej pozbawienia wolności okresu

rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy

w K. (sygn. akt II K …/06) stało się prawomocne z dniem 1 lipca 2011 r., co miało

przesądzić o dezaktualizacji roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie za

niesłuszne pozbawienie wolności (s. 5 uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego).

Tymczasem prawomocność tego postanowienia nie jest oczywista. Wnioskodawca

w dniu 28 kwietnia 2011 r., został zatrzymany i osadzony w Areszcie Śledczym w

G. Z informacji o osobie z Krajowego Rejestru Karnego znajdującej się na k. 144-

145 wynika, że od dnia 28 kwietnia 2011 r. rozpoczął wykonywanie kary 3 lat

pozbawienia wolności w sprawie II K …/05, co oznaczało, że skuteczne doręczenie

mu orzeczenia mogło nastąpić od tego momentu wyłącznie w trybie określonym w

art. 134 § 2 k.p.k. Brak jest jednak informacji, że faktycznie zostały spełnione

warunki skutecznego doręczenia wnioskodawcy postanowienia Sądu Rejonowego

4

w S. za pośrednictwem administracji zakładu, w którym go osadzono. W aktach

sprawy znajdują się natomiast dwie sprzeczne informacje – na odpisie

postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 7 czerwca 2011 r. zaznaczono, że

postanowienie stało się prawomocne w dniu 1 lipca 2011 r. (k. 135), natomiast w

notatce urzędowej z dnia 2 sierpnia 2011 r. (k. 131) wskazano, że „(…)

postanowienie z dnia 7.06.2011 r. W. P. odebrał w dniu 26.06.2011 r. (…)”, co

wyklucza by postanowienie to stało się prawomocne w dniu 1 lipca 2011 r.

Okoliczności te powinny wzbudzić wątpliwości Sądu odwoławczego, który powinien

je wyjaśnić. Brak bowiem prawidłowego doręczenia odpisu postanowienia o

zaliczeniu okresu rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet kary orzeczonej w

innej sprawie podważałby tezę Sądu odwoławczego o prawomocnym charakterze

tego postanowienia. Kwestia ta wymaga więc dokonania stosownych ustaleń przez

Sąd odwoławczy, co powinno nastąpić w trakcie ponownego rozpoznania sprawy.

Niezależnie od powyższych okoliczności należy wskazać, że w trakcie tego

ponownego rozpoznania Sąd Apelacyjny powinien mieć także na względzie treść

wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (sprawa Włoch przeciwko Polsce,

skarga nr 33475/08), który zajął odmienne stanowisko od wyrażonego w treści

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2007 r. (I KZP, OSNKW

2007/10/70). W szczególności, z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że sąd

rozpoznając wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie, powinien rozważyć, czy

dokonane wcześniej zaliczenie pozbawienia wolności na poczet orzeczonej w

innym postępowaniu kary rzeczywiście w pełni kompensuje szkodę i krzywdę, jakiej

doznał wnioskodawca wskutek niesłusznego pozbawienia wolności (§§ 29-32

uzasadnienia). Szeroką analizę znaczenia tego wyroku dla wykładni i stosowania

przepisów rozdziału 58 k.p.k. przedstawiła Małgorzata Wąsek-Wiaderek w

opracowaniu „O odszkodowaniu za niewątpliwe niesłuszne tymczasowe

aresztowanie. Uwagi na tle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia

10 maja 2011 r. w sprawie Włoch nr 2 p. Polsce” (Palestra 2012, nr 1-2, s. 56 i n.).

Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku ogóle nie odniósł się do treści wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, tymczasem przyjęta przez Trybunał

wykładnia art. 5 ust. 5 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności musi zostać uwzględniona w procesie wykładni przepisów zawartych w

5

rozdziale 58 k.p.k. oraz stosowanych uregulowań Kodeksu cywilnego. Zgodnie

bowiem z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, umowa międzynarodowa ratyfikowana za

uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie, ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli

ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Wynika stąd wymóg takiej wykładni

ustawy, która w sposób najdalej idący pozwalałaby zapewnić zgodność z

ratyfikowaną konwencją międzynarodową. Brak możliwości osiągnięcia takiej

zgodności powinien zaś prowadzić do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego

ze stosownym pytaniem prawnym w trybie art. 193 Konstytucji RP.

Sąd, stosując regulacje zawarte w rozdziale 58 k.p.k. nie może więc obecnie

poprzestać na wykładni przepisów zawartych w tym rozdziale przyjętej

w postanowieniu SN 20 września 2007 r., I KZP 28/07, ale zobligowany jest do

odniesienia się do wykładni art. 5 ust. 5 Konwencji przyjętej przez Europejski

Trybunał Praw Człowieka we wskazanym wcześniej wyroku oraz argumentów

przytoczonych przez Trybunał w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, należało orzec jak w

sentencji.