I CSK 617/12

Sygn. akt I CSK 617/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

Protokolant Beata Rogalska

w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Autorów "ZAiKS" w W.

przeciwko Wydawnictwo B. Spółka z o.o. Spółce Komandytowej w W.

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej "B. F. Co" Spółki

z o.o. w W.

o udzielenie informacji i zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 kwietnia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach procesu za instancję odwoławczą.

2

Uzasadnienie

Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w W. domagało się zasądzenia od

Wydawnictwa B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w W.

kwoty 238.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu oraz

zobowiązania pozwanej do przedstawienia informacji o liczbie wyprodukowanych

egzemplarzy nośników z wyliczonymi filmami i całości nakładów (z filmem i bez

filmu) wskazanych w pozwie czasopism z określeniem numerów czasopisma, a także

nakładów innych numerów czasopism wydanych w innych latach bez insertów.

Pozwana oraz interwenient uboczny B. F. Co spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością w W. wnieśli o oddalenie roszczeń powoda, podnosząc, że nie

wykazał on legitymacji procesowej czynnej, a nadto - wysokości dochodzonego

wynagrodzenia.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 8 lipca 2011 r. oddalił powództwo i

orzekł o kosztach procesu, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące

ustalenia i wnioski.

Pozwana, mając zawarte z licencjodawcami, m.in. z interwenientem

ubocznym, umowy dotyczące udzielenia jej licencji na korzystanie z filmów,

wprowadzała do obrotu wydawane przez siebie czasopisma wraz

z reprodukowanymi filmami na płytach DVD, do własnego użytku nabywców.

Strona powodowa na podstawie decyzji Ministra Kultury i Sztuki

z dnia 23 października 1988 r., BP/WPA/041/Z/9/98, otrzymała zezwolenie na

zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów: słownych, muzycznych,

słowno-muzycznych, choreograficznych, pantomimicznych oraz słownych,

muzycznych, słowno-muzycznych i choreograficznych w utworze audiowizualnym

na następujących polach eksploatacji: utrwalanie, zwielokrotnianie i wprowadzanie

do obrotu, wprowadzanie do pamięci komputera, publiczne wykonanie, publiczne

odtwarzanie, wyświetlanie, wystawianie, najem, dzierżawa, nadanie za pomocą wizji

lub fonii przewodowej lub bezprzewodowej przez stacje naziemną, nadawanie za

pośrednictwem o raz równoczesne, integralne nadanie utworu nadawanego przez

inną organizacje radiową lub telewizyjną. Na tym samych polach eksploatacji działało

3

również Stowarzyszenie Filmowców Polskich, z którym ZAiKS zawarł w dniu

28 czerwca 2004 r. porozumienie ustalające, że będzie inkasował wynagrodzenie za

scenariusze polskich filmów zwielokrotnianych na nośnikach oraz wynagrodzenie za

wykorzystywanie utworów muzycznych i słowno-muzycznych w polskich

i zagranicznych filmach.

W ocenie Sądu Okręgowego, skoro na tym samym polu eksploatacji działa

więcej niż jedna organizacja zbiorowego zarządzania, strona powodowa nie może

skutecznie powołać się na domniemanie płynące z art. 105 ust. 1 ustawy z dnia

4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U.

z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm. - dalej: "u.p.a.p.p."), bowiem nie wykazała,

iż twórcy, których praw dochodzi w niniejszym procesie są jego członkami, bądź –

jeżeli nie należą do żadnej organizacji albo nie ujawnili swojego autorstwa – że

została wskazana przez Komisję Prawa Autorskiego. Porozumienie z dnia

28 czerwca 2004 r. nie może zastąpić tego wskazania, gdyż jest ono wyrazem

nadużycia pozycji dominującej na rynku zbiorowego zarzadzania prawami autorskimi

do utworów audiowizualnych (art. 9 w związku z art. 5 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; tekst jedn.: Dz. U.

z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.).

Powodowe Stowarzyszenie, nie mając legitymacji procesowej do

dochodzenia wynagrodzenia przewidzianego w art. 70 ust. 21

u.p.a.p.p., nie ma jej

również w zakresie roszczenia informacyjnego służącego uzyskaniu danych

niezbędnych określenia wysokości tego wynagrodzenia.

Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

Stowarzyszenia ZAiKS od wyroku Sądu Okręgowego. Uznał, że legitymację

procesową strony powodowej należy ocenić - na gruncie art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p. -

odmiennie w zakresie roszczeń odnoszących się do utworów twórców polskich oraz

twórców zagranicznych. Wprawdzie przepisy ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie

autorskim i prawach pokrewnych stosuje się do utworów, których twórca jest

obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państw członkowskich

Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim

Obszarze Gospodarczym, lub które są chronione na podstawie umów

4

międzynarodowych, w zakresie, w jakim ich ochrona wynika z tych umów, jednak

powodowe Stowarzyszenie nie wykazało, że utwory muzyczne twórców nie

będących obywatelami polskimi są objęte działaniem tej regulacji. W odniesieniu do

tych utworów zastosowanie domniemania z art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p. nie wchodziło w

rachubę również z tej przyczyny, że strona powodowa powołała się na umowy o

wzajemnej reprezentacji, zawarte z zagranicznym organizacjami uprawnionymi do

ochrony praw autorskich i zarządzania nimi, z czego wynika, że inne organizacje

roszczą sobie prawa do tego samego utworu; umowy te nie zostały przedstawione w

toku niniejszego procesu a ich istnienia nie można domniemywać.

Wbrew odmiennemu zapatrywaniu Sądu Okręgowego, nie ma podstaw

do uznania, że Stowarzyszenie Filmowców Polskich rości sobie prawa do - objętych

pozwem - utworów muzycznych i słowno-muzycznych twórców polskich, nawet przy

założeniu, że porozumienie zawarte przez to Stowarzyszenie z ZAiKS jest nieważne.

Nie ma dowodów na to, że strony nie przestrzegają tego porozumienia, zaś do

obalenia domniemania z art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p. nie wystarcza samo wskazanie,

że istnieje inna organizacja zbiorowego zarzadzania, działająca w tym samym

zakresie. Strona powodowa posiada zatem legitymację procesową do dochodzenia

wynagrodzenia w części dotyczącej utworów polskich. Żądanie zgłoszone w tym

zakresie podlegało jednak oddaleniu, gdyż strona powodowa nie wykazała, w jakiej

wysokości było ono usprawiedliwione. Nie byłaby przy tym w stanie tego wykazać

nawet przy uwzględnieniu roszczenia informacyjnego, gdyż za podstawę wyliczenia

wynagrodzenia przyjęła - bezzasadnie - stawkę ustaloną przez siebie w związku

z porozumieniem zawartym ze Stowarzyszeniem Filmowców Polskich.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c., strona powodowa, w ramach pierwszej podstawy, zarzuciła błędną

wykładnię a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie:

- art. 105 ust. 1 w związku z art. 5 pkt 11

i 4 u.p.a.p.p. wskutek przyjęcia,

iż domniemanie przewidziane w pierwszym z wymienionych przepisów nie

odnosi się do twórców zagranicznych oraz że jego zastosowanie do tych

twórców wymaga przedstawienia wykazu twórców i umów z organizacjami

zagranicznymi o wzajemnej reprezentacji;

5

- art. 3 porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności

intelektualnej (Dz. U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143; dalej: „porozumienie TRIPS") i

art. 5 aktu paryskiego konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich

i artystycznych (Dz. U. z 1990 r. Nr 82, poz. 247) w następstwie uznania,

że unormowana w tych przepisach zasada asymilacji nie obejmuje

domniemania z art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p.;

- art. 105 ust. 1 w związku z art. 104 ust. 2 u.p.a.p.p., polegające na uznaniu, że

domniemanie wynikające z tego pierwszego przepisu odnosi się do

zagranicznych organizacji, które nie uzyskały zezwolenia właściwego ministra

na podjęcie działalności określonej w ustawie;

- art. 70 ust. 2 pkt 4 (art. 70 ust. 2 pkt 4 obowiązującego od dnia 6 czerwca

2007 r.) w związku z art. 70 ust. 3 u.p.a.p.p. polegające na uznaniu,

że strona powodowa jest zobowiązana do wskazania, za jakie utwory

muzyczne wykorzystane w filmach domaga się wynagrodzenia oraz

- art. 70 ust. 2 pkt 4 (art. 70 ust. 21

pkt 4 obowiązującego od dnia 6 czerwca

2007 r.) w związku z art. 70 ust. 3 i art. 110 u.p.a.p.p. w wyniku

nieuwzględnienia, że stosowne wynagrodzenie to takie, które uprawniony

otrzymałby na podstawie umowy zawartej z naruszycielem autorskiego prawa

majątkowego na warunkach określonych w tabeli zatwierdzonej przez władze

strony powodowej i stosowanej wobec wszystkich użytkowników.

Drugą podstawę kasacyjną skarżący wypełnił zarzutami naruszenia:

- art. 6 k.c. w związku 228 § 1, art. 230 i art. 391 § 1 k.p.c. przez uznanie,

że strona powodowa nie wykazała, że utwory muzyczne w filmach

zagranicznych, za które domaga się zapłaty wynagrodzenia, są objęte

dyspozycja art. 5 u.p.a.p.p.;

- art. 233 w związku z art. 230 i art. 391 § 1 k.p.c. wskutek przyjęcia, że strona

powodowa nie wykazała faktu zarządzania prawami do utworów

zagranicznych mimo przedstawienia umów o wzajemnej reprezentacji;

6

- art. 233 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p. przez

uznanie, że w przedstawionych przez powoda metrykach filmów i fiszkach

utworowych brak jest informacji o twórcach utworów;

- art. 233 w związku z art. 391 k.p.c. przez niedokonanie oceny tabel

wynagrodzeń strony powodowej pod kątem stosowności dochodzonego

wynagrodzenia;

- art. 230 w związku z art. 391 k.p.c. przez pominiecie, że pozwana skutecznie

nie zakwestionowała wysokości stawek wynagrodzenia ,wskazanych przez

stronę powodową;

- art. 232 zdanie drugie k.p.c. w związku z art. 278 § 1, art. 233 § 1 k.p.c.

w związku z art. 6 k.c. i art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 70 ust. 2 (ust. 21

) pkt 4

w związku z art. 104 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 3 i ust. 4 u.p.a.p.p., art. 106 ust. 1,

art. 109 i art. 110 u.p.a.p.p. przez błędną ocenę określających wysokości

dochodzonego wynagrodzenia oraz niedopuszczenie z urzędu dowodu

z opinii biegłego na okoliczność ustalenia stosownego wynagrodzenia oraz

- art. 224 § 1 w związku z art. 391 § 1 wskutek zamknięcia rozprawy przed

dostatecznym wyjaśnieniem sprawy.

Powołując się na tak ujęte podstawy kasacyjne, strona powodowa wniosła

o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu

Okręgowego w W. i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postepowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o jej oddalenie

i zasądzenie na jej rzecz od strony powodowej kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 70 ust. 21

pkt 4 u.p.a.p.p., współtwórcy utworu

audiowizualnego oraz artyści wykonawcy są uprawnieni do stosownego

wynagrodzenia z tytułu reprodukowania utworu audiowizualnego na egzemplarzu

przeznaczonym do własnego użytku osobistego. Stosownie zaś do art. 70 ust. 3

u.p.a.p.p., korzystający z utworu audiowizualnego wypłaca wynagrodzenie,

o którym mowa w ust. 21

, za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego

7

zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi; pośrednictwo to jest

obowiązkowe.

Organizacjami zbiorowego zarządzania są stowarzyszenia zrzeszające

twórców, artystów, wykonawców, producentów lub organizacje radiowe

i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona

powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie

uprawnień wynikających z ustawy (art. 104 u.p.a.p.p.). Zakres zbiorowego

zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, powinien być określony

poprzez wskazanie kategorii dóbr (kategorii utworów, artystycznych wykonań,

nagrań lub nadań) oraz przez ścisłe określenie pól eksploatacji, w odniesieniu do

których zbiorowe zarządzanie ma miejsce. Organizacja zbiorowego zarządzania nie

ma obowiązku wykazywania praw do konkretnych utworów. Nie ulega wątpliwości,

że zakres zbiorowego zarządzania obejmuje pobieranie wynagrodzenia, które nie

mogą być wypłacane bez pośrednictwa organizacji zbiorowego zarządzania, a więc

również wynagrodzenia dochodzonego w niniejszej sprawie.

Na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania działa domniemanie -

przewidziane w art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p. - zgodnie z którym organizacja zbiorowego

zarządzania jest uprawniona do zarządzania i ochrony w odniesieniu do pól

eksploatacji objętych zbiorowym zarządzaniem oraz ma legitymację procesową

w tym zakresie. Istotą tego domniemania jest zwolnienie organizacji zbiorowego

zarządzania od obowiązku wykazywania upoważnienia do reprezentacji w procesie

o ochronę praw autorskich lub pokrewnych, jednakże jedynie na tych polach

eksploatacji, które objęte są zezwoleniem Ministra Kultury i Sztuki. (zob. wyrok SN

III CK 99/04). Podstawę domniemania stanowi objęcie przez daną organizację

zbiorowego zarządzania określonych praw na oznaczonym polu eksploatacji;

o okoliczności tej rozstrzyga treść zezwolenia Ministra Kultury i Sztuki (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1999 r., I CKN 1139/97, OSNC 2000, nr 1,

poz. 6 i z dnia 8 grudnia 2000 r., I CKN 971/98, OSNC 2001, nr 6, poz. 97).

Domniemanie przewidziane w art. w art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p. jest - jak

każde domniemania prawne - usuwalne. Nie można się na nie powołać, gdy do

tego samego utworu lub artystycznego wykonania rości sobie tytuł więcej niż jedna

8

organizacja zbiorowego zarządzania. Do uchylenia omawianego domniemania nie

wystarczy jednak samo wskazanie, że istnieje inna organizacja działająca w tym

samym zakresie. Kwestionujący legitymację danej organizacji w odniesieniu

do konkretnych praw musi ponadto wykazać, że inna organizacja działająca w tym

samym zakresie powołuje się wobec niego na swój tytuł do tych samych praw.

Gdyby bowiem do obalenia domniemania przewidzianego w art. 105 ust. 1

u.p.a.p.p. wystarczyło samo wskazanie działającej w tym samym zakresie innej

organizacji, to w sytuacji, w której Ministerstwo Kultury i Sztuki zezwala na działanie

wielu organizacji o pokrywającym się zakresie zarządzania, domniemanie to

mogłoby utracić swoje praktyczne znaczenie (por. wyroki Sąd Najwyższego: z dnia

20 maja 1999 r., I CKN 1139/97, OSNC 2000, nr 1, poz. 6 oraz z dnia 15 maja

2009 r., II CSK 701/08, niepubl.).

Przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stosuje się do

zagranicznych twórców i artystów wykonawców. Wynika to z zasady asymilacji

przyjętej w art. 5 pkt 11

i 4 u.p.a.p.p. i przepisach konwencji międzynarodowych

wiążących Polskę (zob. art. 3 ust. 1 porozumienia TRIPS", art. 5 aktu paryskiego

konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych, w związku z art. 9

porozumienia TRIPS, art. 2 ust. 2 międzynarodowej konwencji o ochronie

wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, Dz. U.

z 1997 r. Nr 125, poz. 800, a także art. 12 TWE). Zakresem działania tej zasady,

chroniącej jednakowo twórców utworów polskich oraz zagranicznych niezależnie

od zasady wzajemności, zostały objęte przytoczone wyżej unormowania,

przyznające współtwórcom utworu audiowizualnego i artystom wykonawcom

wynagrodzenie przewidziane w art. 70 ust. 21

pkt 4, zastrzegające obowiązkowe

pośrednictwo właściwej organizacji zbiorowego zarządzania przy dochodzeniu tych

należności (art. 70 ust. 3) oraz ustanawiające na rzecz tej organizacji domniemanie

określone w art. 105 ust. 1 (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia

16 września 2009 r., I CSK 35/09, OSNC 2010, nr 3, poz. 47).

Powodowe Stowarzyszenie niewątpliwie jest organizacją zbiorowego

zarządzania w rozumieniu art. 104 u.p.a.p.p. Z przyjętych za podstawę

zaskarżonego wyroku wiążących ustaleń faktycznych wynika, że otrzymało ono -

na podstawie decyzji Ministra Kultury i Sztuki - zezwolenie na zbiorowe

9

zarządzanie prawami autorskimi do utworów: słownych, muzycznych, słowno-

muzycznych, choreograficznych, pantomimicznych oraz słownych, muzycznych,

słowno-muzycznych i choreograficznych w utworze audiowizualnym, m.in. na

takich polach eksploatacji, jak zwielokrotnianie i wprowadzanie do obrotu.

Przeszkodę do uznania, że strona powodowa nie jest uprawniona do dochodzenia

objętych pozwem roszczeń o wynagrodzenie, mogłoby stanowić stwierdzenie,

że nie jest ona organizacją właściwą, o której mowa w art. 70 ust. 3 u.p.a.p.p.

Wbrew stanowisku strony skarżącej, Sąd Apelacyjny nie odrzucił

możliwości zastosowania w odniesieniu do twórców zagranicznych domniemania

z art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p., gdyż w rozważaniach dotyczących tej kwestii odwołał się

wyraźnie do zasady asymilacji wyrażonej w art. 5 u.p.a.p.p.(oznaczając ten przepis

omyłkowo jako art. 4), nakazującej objęcie twórców zagranicznych ochroną

przewidzianą dla twórców krajowych. Zarzut błędnej wykładni art. 105 ust. 1

u.p.a.p.p., oparty na niczym nieusprawiedliwionej próbie przypisania Sądowi

Apelacyjnemu odmiennego zapatrywania, należało uznać za bezzasadny.

Zasadniczą przesłanką uznania przez Sąd Apelacyjny, że stronie

powodowej nie przysługuje legitymacja czynna w zakresie wynagrodzenia

dochodzonego na rzecz współtwórców zagranicznych stanowiło stwierdzenie,

iż nie wykazała ona, że utwory współtwórców niebędących obywatelami polskimi

są objęte działaniem ustawy o prawie autorskim i oprawach pokrewnych.

Wniosek ten nasuwa jednak - co trafnie zarzuciła strona skarżąca - istotne

zastrzeżenia, gdyż pomija, dostrzegany w judykaturze i piśmiennictwie, szeroki

zakres oddziaływania aktu paryskiego konwencji berneńskiej o ochronie dzieł

literackich i artystycznych oraz porozumienia TRIPS; regulacje te – na co zwrócił

uwagę Sąd Najwyższy w powołanym wyżej wyroku z dnia 16 września 2009 r.,

I CSK 35/09 – ze względu na zasięg działania Światowej Organizacji Handlu, mają

w istocie charakter powszechny.

Z motywów zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny, rozważając

dopuszczalność stosowania przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach

pokrewnych, ograniczył się do badania wyłącznie łącznika obywatelstwa twórców

zagranicznych, podczas gdy strona powodowa w zakresie swojej legitymacji

10

powoływała się także na treść art. 4 konwencji berneńskiej, zapewniającego

ochronę autorom dzieł filmowych, których producent ma swoją siedzibę lub stałe

miejsce pobytu w jednym z państwa objętych jej działaniem. Brak odniesienia się

do tych kwestii nie pozwala skutecznie odeprzeć zarzutu naruszenia art. 3

porozumienie TRIPS i art. 5 aktu paryskiego konwencji berneńskiej o ochronie dzieł

literackich i artystycznych.

Sąd Apelacyjny uznał również, że - niezależnie od wskazanej zasadniczej

przyczyny - stronie powodowej nie przysługuje legitymacja procesowa do

dochodzenia wynagrodzenia należnego twórcom zagranicznym z uwagi na to,

że inne organizacje (zagraniczne) roszczą sobie tytuł do utworów objętych

żądaniem pozwu. Ten ostatni wniosek Sąd Apelacyjny wysnuł z faktu, że strona

powodowa powołała się na umowy o wzajemnej reprezentacji, które zawarła

z organizacjami zagranicznymi. Trafnie zarzuciła skarżąca, że ocena ta jest

wynikiem błędnej wykładni art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p.

Domniemanie przewidziane w tym przepisie obejmuje - na polach

eksploatacji określonych zezwoleniem - cały repertuar organizacji zbiorowego

zarządzania, w tym utwory zagranicznych twórców oraz artystów wykonawców.

Musi być ono - w myśl zasady asymilacji - rozumiane jednakowo w odniesieniu do

twórców krajowych oraz zagranicznych. Nie ma zatem podstaw do różnicowania

wyłączenia stosowania tego domniemania w zależności od przynależności twórcy

do jednej z wymienionych grup. Samo wskazanie, że na określonym polu

eksploatacji działa inna organizacja zbiorowego zarządzania nie może być

utożsamiane z wystąpieniem przesłanki, o której mowa w art. 105 ust. 1 zdanie

drugie u.p.a.p.p. Sąd Apelacyjny nie miał co do tego wątpliwości przy ocenie

legitymacji procesowej strony powodowej w zakresie wynagrodzenia

dochodzonego na rzecz współtwórców krajowych. Wadliwie zatem uznał,

że powołanie się przez stronę powodową na umowy o wzajemnej reprezentacji

stanowi wystarczającą podstawę do skutecznego zakwestionowania jej legitymacji

procesowej w odniesieniu do współtwórców zagranicznych. Ocena ta była

nieuzasadniona tym bardziej, że strona pozwana podważała fakt zawarcia umów

o wzajemnej reprezentacji, zaś Sąd Apelacyjny przyjął, że okoliczność ta nie

została przez stronę powodową wykazana. Niezrozumiałe jest więc dlaczego brak

11

legitymacji procesowej wywiedziony został ze zdarzenia, którego wystąpienie

zostało zanegowane oraz jakie w istocie przesłanki stanowiły podstawę do

uznania, że z domniemania przewidzianego w art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p. korzystają

inne organizacje. Prezentując takie zapatrywanie, Sąd Apelacyjny naruszył

zarówno wymieniony przepis, jak i art. 104 ust. 2 u.p.a.p.p.

Organizacja zbiorowego zarządzania realizująca uprawnienie współtwórców

do wynagrodzenia przewidzianego w art. 70 ust. 21

(poprzednio ust. 2) pkt 4

u.p.a.p.p. nie musi wykazywać praw do konkretnych utworów. Strona powodowa,

wskazując na swoją legitymację procesową w odniesieniu do współtwórców

zagranicznych, nie była więc zobowiązana do przedstawienia wykazu konkretnych

utworów muzycznych składające się na oznaczone utwory audiowizualne, objęte

żądaniem pozwu. Sąd Apelacyjny, prezentując w tej kwestii odmienne stanowisko,

dokonał błędnej wykładni wymienionego przepisu.

Niewątpliwie stosowne wynagrodzenie w rozumieniu art. 70 ust. 21

(poprzednio ust. 2) pkt 4 u.p.a.p.p. to takie wynagrodzenie, jakie współtwórca

otrzymałby, gdyby korzystający z utworu audiowizualnego czynił to na podstawie

umowy (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 marca 2004 r., II CK 90/03,

OSNC 2005, nr 4, poz. 66, z dnia 29 listopada 2006 r., II CSK 245/06, niepubl.

i z dnia 15 maja 2008 r., I CSK 540/07, niepubl.). W orzecznictwie zwrócono

uwagę, że przypadku, gdy organizacja zbiorowego zarzadzania nie dysponuje

zatwierdzoną tabelą wynagrodzeń i strony nie określiły wynagrodzenia w drodze

porozumienia, wynagrodzenie powinno być ustalone przez sąd zgodnie

ze wskazaniami zawartymi w art. 110 u.p.a.p.p., tj. z uwzględnieniem wpływów

osiąganych z korzystania z utworu oraz charakteru i zakresu korzystania. Sąd

powinien przy tym wziąć pod uwagę ceny wolnorynkowe stosowane na rynku

krajowym i zagranicznym, w tym także stawki stosowane przez inne organizacje

zbiorowego zarządzania za korzystanie z utworu na takim samym polu eksploatacji

i porównać je z proponowanymi przez strony. Jeżeli stawka proponowana przez

organizację zbiorowego zarządzania, w oparciu o przyjętą przez nią, ale nie

zatwierdzoną tabelę, nie odbiega od powszechnie stosowanych na danym polu

i odpowiada zasadom wskazanym w art. 110 u.p.a.p.p., może być przyjęta za

12

podstawę określenia wynagrodzenia należnego twórcy od korzystającego

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CSK 321/07, niepubl.).

Strona powodowa odwołała się do stawki określonej w niezatwierdzonej

tabeli, według której wyliczyła wysokość dochodzonej należności i przedstawiła

dowody wskazujące – jej zadaniem – na poprawność tego wyliczenia. W takiej

sytuacji Sąd Apelacyjny nie mógł ograniczyć się do stwierdzenia, że dochodzone

wynagrodzenie nie może być uznane za stosowne i na tej podstawie oddalić

żądanie jego zapłaty. Obowiązkiem Sądu było dokonanie oceny przedstawionych

dowodów i dokonanie wyboru odpowiedniej stawki wynagrodzenia. Dopiero w razie

stwierdzenia, że do dokonania tego wyboru wymaga wiadomości specjalnych,

należałoby rozważyć potrzebę zasięgnięcia dowodu z opinii biegłego, nie

wyłączając możliwości skorzystania w tym zakresie z uprawnienia przewidzianego

w art. 232 zdanie drugie k.p.c. Sąd Apelacyjny oceny takiej nie przeprowadził, co

usprawiedliwia zarzuty naruszenia art. 70 ust. 21

(poprzednio ust. 2) pkt 4 i art. 110

u.p.a.p.p., art. 230 i art. 233 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 232 zdanie

drugie k.p.c. w związku z art. 278 § 1 k.p.c.

Za bezzasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 6 k.c. w związku

228 § 1, art. 230 i art. 391 § 1 k.p.c. Uznanie przez Sąd Apelacyjny, iż strona

powodowa nie wykazała, że utwory muzyczne w filmach zagranicznych, za które

domaga się zapłaty wynagrodzenia, są objęte dyspozycja art. 5 u.p.a.p.p., nie było

wynikiem naruszenia przepisów prawa procesowego, lecz wadliwej wykładni

przepisów prawa materialnego.

Zamierzonego skutku nie mogły wywrzeć zarzuty naruszenia art. art. 233

w związku z art. 230 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 233 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

i art. 105 ust. 1 u.p.a.p.p., gdyż dokonana przez Sąd Apelacyjny analiza metryk,

fiszek oraz umów o wzajemnej reprezentacji nie miała istotnego dla oceny

zasadności dochodzonych roszczeń.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut naruszenia art. 224 § 1

w związku z art. 391 § 1 k.p.c., którego słuszności strona skarżąca upatrywała

w podjęciu rozstrzygnięcia o roszczeniach z tytułu wynagrodzenia przed

zobowiązaniem strony pozwanej do zadośćuczynienia roszczeniu informacyjnemu.

13

Żądanie organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub

prawami pokrewnymi udzielenia na podstawie art. 105 ust. 2 u.p.a.p.p. informacji

niezbędnych do określenia wysokości dochodzonych przez nią opłat podlega

rozpoznaniu - jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 września 2009 r.,

III CZP 57/09 (OSNC 2010, nr 4, poz. 49) - w postępowaniu procesowym.

Roszczenie to ma charakter pomocniczy w stosunku do roszczenia zasadniczego

z tytułu wynagrodzenia dochodzonego przez organizację zbiorowego zarządzania;

postępowanie wywołane jego zgłoszeniem nie musi być immanentnie związane

z innym postępowaniem rozpoznawczym, gdyż uzyskane w nim informacje mogą

posłużyć jedynie do kontroli danych, które zostały wcześniej dobrowolnie

przekazane lub do dokonania podziału świadczeń między uprawnionych.

Roszczenie informacyjne zmierzające do uzyskania danych

niezbędnych do określenia wysokości należnych współtwórcom

wynagrodzeń i opłat powinno poprzedzać zgłoszenie roszczenia o ich zapłatę,

gdyż każde żądanie zapłaty musi być określone w pozwie kwotowo (zob. art.

187 § 1 pkt 1 k.p.c. i art. 19 § 1 k.p.c.). Strona powodowa z obydwoma tymi

roszczeniami wystąpiła w jednym pozwie i Sąd Apelacyjny orzekł o nich

jednocześnie, pozostawiając poza zakresem swoich rozważań kwestie wzajemnej

relacji postępowań wywołanych ich zgłoszeniem. Rozstrzygnięcie to może

nasuwać zastrzeżenia, gdyż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie

wynika jednoznacznie, w jaki sposób Sąd Apelacyjny rozumiał istotę

zgłoszonego roszczenia informacyjnego. Ocena zasadności tego

roszczenia sprowadzona została do stwierdzenia, że jego uwzględnienie

nie mogłoby usprawiedliwić roszczenia o zapłatę wynagrodzenia w części

odnoszącej się do utworów wykorzystanych w filmach polskich, jako

że „strona powodowa nie wykazała w dostateczny sposób stawki,

w oparciu o którą domagała się wynagrodzenia”. Konstatacja ta

nie ma jednak znaczenia dla oceny zasadności poddanego osądowi

roszczenia informacyjnego, skoro wyboru właściwej podstawy

obliczenia wysokości dochodzonego wynagrodzenia powinien dokonać - jak już

wspomniano - sąd, stosując kryteria wskazane w art. 110 u.p.a.p.p.; wykazanie

przez organizację zbiorowego zarządzania zasadności stawki przyjętej do

14

obliczenia tego wynagrodzenia nie jest przesłanką uwzględnienia roszczenia

informacyjnego.

Właściwej podstawy do oceny prawidłowości jednoczesnego rozstrzygnięcia

o roszczeniu przewidzianym w art. 105 ust. 2 u.p.a.p.p. oraz roszczeniu

zasadniczym nie może stanowić art. 224 § 1 k.p.c. Zarzut naruszenia tego

przepisu nie mógł więc wywrzeć zamierzonego skutku.

Z tych względów Sąd Najwyższy - mając na uwadze okoliczność, że zarzuty

podważające ocenę braku legitymacji procesowej strony powodowej skierowane

zostały zarówno przeciwko rozstrzygnięciu o roszczeniu zasadniczym, jak

i pomocniczym - na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.