I UK 11/13

Sygn. akt I UK 11/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z odwołania E. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 24 sierpnia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 24 sierpnia 2012 r. oddalił apelację pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z 7 grudnia 2011 r., którym zmieniono decyzję

pozwanego z 11 października 2011 r. i przyznano ubezpieczonej E. N. emeryturę

nauczycielską od 1 lipca 2011 r. Pozwany odmówił jej emerytury na podstawie art.

88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (dalej – KN), gdyż do

rozwiązania nauczycielskiego zatrudnienia nie miała 30-letniego stażu

emerytalnego. Sąd ustalił, że ubezpieczona (urodzona w 1960 r.) jako nauczycielka

pracowała przez okres 21 lat, 10 miesięcy i 21 dni. Stosunek pracy rozwiązała na

swój wniosek (art. 23 ust. 1 pkt 1 KN) w dniu 14 marca 2008 r. Sąd doliczył

ubezpieczonej do stażu emerytalnego 2 lata i 2 dni z tytułu pracy w gospodarstwie

rolnym po ukończeniu 16 lat oraz okres prowadzenia działalności gospodarczej od

15 marca do 31 grudnia 2008 r. i stwierdził, że na koniec 2008 r. wykazała 28 lat, 4

miesiące i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych, co z okresem pracy w

gospodarstwie rolnym, składało się na ponad 30-letni staż emerytalny. Sąd uznał,

że ubezpieczona spełniała warunki prawa do emerytury nauczycielskiej z art. 88 KN

(w związku z art. 47 i art. 10 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

FUS). W uzasadnieniu stwierdzono, że przepis nie stawia wymogu pozostawania w

nauczycielskim stosunku pracy na koniec 2008 r. Na dzień 31 grudnia 2008 r.

powinny zostać jedynie spełnione warunki stażowe. Przeciwne stanowisko

pozwanego wykluczałoby prawo do wcześniejszej emerytury tych nauczycieli,

którzy rozwiązali stosunek pracy przed 31 grudnia 2008 r. W apelacji pozwany

zarzucił, że ubezpieczona nie nabyła prawa do emerytury nauczycielskiej, gdyż na

dzień rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy, tj. 14 marca 2008 r., nie

legitymowała się 30-letnim stażem pracy przy zaliczeniu pracy w gospodarstwie

rolnym. Staż ten osiągnęła dopiero 31 grudnia 2008 r., gdy nie była już

nauczycielem i nie spełniała podstawowej przesłanki do nabycia emerytury z art. 88

KN. Okres prowadzenia działalności gospodarczej przypada po rozwiązaniu

nauczycielskiego stosunku pracy i nie może być uwzględniony do ogólnego stażu

pracy w sytuacji ubiegania się o emeryturę na podstawie tego przepisu. Sąd

Apelacyjny w uzasadnieniu oddalenia apelacji za prawidłowe uznał stanowisko

Sądu pierwszej instancji, że „rozwiązanie stosunku pracy przez nauczyciela może

3

nastąpić w dowolnym czasie i przepis art. 88 KN nie zawiera wymogu

pozostawania w stosunku pracy nauczycielskiej na dzień 31 grudnia 2008 r., a

jedynie wymaga by na tę datę zostały spełnione warunki stażowe”. Sąd Apelacyjny

odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2008 r., I UK 141/08 i

reasumując wskazał, że dodanie okresu pracy w gospodarstwie rolnym zwiększa

staż emerytalny ubezpieczonej na datę rozwiązania stosunku pracy nauczycielskiej

do 29 lat, 7 miesięcy i 7 dni. Natomiast dodanie do tego stażu okresu prowadzenia

działalności gospodarczej od 15 marca do 31 grudnia 2008 r. daje łącznie 30 lat, 4

miesiące i 22 dni, co uprawnia do emerytury nauczycielskiej, gdyż przesłanka

stażowa powinna być spełniona na 31 grudnia 2008 r.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego i

procesowego. Doszło do naruszenia art. 88 ust. 1 KN w związku z art. 47 ustawy o

emeryturach i rentach przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

polegające na przyjęciu, że ubezpieczona do rozwiązania nauczycielskiego

stosunku pracy wykazała co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy i

nabyła prawo do emerytury nauczycielskiej. Przepis ten został naruszony także

przez uwzględnienie do 30-letniego stażu pracy okresu prowadzenia działalności

gospodarczej przypadającego po dniu rozwiązania stosunku pracy nauczycielskiej,

a przed 31 grudnia 2008 r. W podstawie procesowej pozwany zarzucił naruszenie: -

art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. przez

zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, przejawiające

się w braku merytorycznego rozstrzygnięcia istoty sporu, tj. kwestii zasadności

uwzględnienia do stażu pracy okresu przypadającego po dacie rozwiązania

nauczycielskiego stosunku pracy, przy jednoczesnym braku wskazania prawnego

uzasadnienia w tym zakresie, które to uchybienie miało przesądzający wpływ na

wynik sprawy, a w konsekwencji dowolne, bezpodstawne, nieuzasadnione

zaliczenie do stażu pracy okresu prowadzenia działalności gospodarczej, który

przypada po rozwiązaniu stosunku pracy nauczycielskiej; - art. 378 § 1 k.p.c. w

związku z art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez brak rozważenia

wszystkich podniesionych przez organ rentowy w apelacji zarzutów, w

szczególności tego, iż odwołująca na dzień rozwiązania stosunku pracy

nauczycielskiej nie wykazała spełnienia przesłanki 30-letniego ogólnego stażu

4

pracy; - art. 385 § 1 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez błędne uznanie apelacji jako

bezzasadnej i jej oddalenie pomimo braku merytorycznego uzasadnienia w

zakresie okoliczności mającej dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie z której

wynika wniosek, iż odwołująca się wykazała 30-letni staż pracy dopiero po

uwzględnieniu jej okresu prowadzenia działalności gospodarczej, który miał miejsce

po rozwiązaniu stosunku pracy nauczycielskiej; - art. 386 § 1 k.p.c. przez brak jego

zastosowania i oddalenie apelacji, gdyż z okoliczności sprawy oraz wskazywanych

naruszeń prawa materialnego wynika, że istniały uzasadnione podstawy do zmiany

wyroku i oddalenia odwołania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadne są zarzuty materialne skargi kasacyjnej i już tylko one uzasadniają

uchylenie zaskarżonego wyroku. Stan faktyczny w istocie nie jest sporny. Do

rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy doszło 14 marca 2008 r., kiedy

wnioskodawczyni miała 29 lat, 7 miesięcy i 7 dni ogólnego stażu emerytalnego

(uzasadnienie Sądu Apelacyjnego in fine). Choć miała wówczas co najmniej 20 lat

pracy nauczycielskiej, to jednak nie miała 30 lat stażu ogólnego wymaganego do

emerytury nauczycielskiej zgodnie z art. 88 KN. Spór dotyczył kwestii czy

wnioskodawczyni mogła doliczyć do ogólnego stażu emerytalnego okres

ubezpieczenia z działalności gospodarczej, podjętej po rozwiązaniu zatrudnienia

jako nauczyciel. Odpowiedź jest negatywna. Stażowy warunek prawa do emerytury

nauczycielskiej polega na tym, że do rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy

nauczyciel osiąga co najmniej 30 lat okresu emerytalnego ogólnego i 20 lat

szczególnego (nauczycielskiego). Potwierdza to zgodne orzecznictwo Sądu

Najwyższego (wyroki z 2 lutego 2011 r., II UK 232/10, LEX nr 794788 i z 20

listopada 2001 r., II UKN 626/00, OSNP 2003 nr 16, poz. 390). Natomiast regulacja

z art. 88 ust. 2a KN odpowiadała na określone zapotrzebowanie związane z

zatrzymaniem nauczycieli w zatrudnieniu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10

listopada 2009 r., II UK 109/09, LEX nr 577841), jednak nie zmieniła wskazanego

warunku. Tezy tej dowodzą zmiany art. 88 ust. 2a KN dotyczące przesuwania daty

5

końcowej jego obowiązywania, czyli daty do której nauczyciel mimo braku

rozwiązania stosunku pracy, lecz po spełnieniu warunku stażu ogólnego i

szczególnego, zachowywał prawo do przejścia w przyszłości na emeryturę

nauczycielską (pierwotnie koniec 2006 r., potem 2007 r. i 2008 r.). Trafnie zauważył

Sąd Apelacyjny, że chodziło o zatrzymanie nauczycieli w dalszym zatrudnieniu,

czyli aby nauczyciele spełniający warunki stażowe, nie rozwiązywali

nauczycielskich stosunków pracy. Już tylko z gramatycznej wykładni art. 88 ust. 2a

KN wynika, że również w tym przypadku obowiązują warunki określone w art. 88

ust. 1 KN, czyli co do stażu ogólnego i szczególnego, „z wyjątkiem rozwiązania

stosunku pracy”. Chodzi więc o sytuację, gdy nauczyciel pracuje i nie rozwiązuje

stosunku pracy. Innymi słowy z art. 88 ust. 2a KN wcale nie wynika norma

przeciwna do zasady z art. 88 ust. 1 KN, to znaczny, że emeryturę nauczycielską

nabywa również ten nauczyciel, który do chwili rozwiązania nauczycielskiego

zatrudnienia nie ma 30 lat stażu ogólnego, a brakujący staż może dopełnić po

rozwiązaniu nauczycielskiego zatrudnienia. Regulacja z art. 88 ust. 2a KN była

korzystna dla nauczycieli, jednak jeżeli nauczyciel podjął decyzję i rozwiązał

zatrudnienie w szkole przed osiągnięciem ogólnego stażu emerytalnego (30 lat), to

mimo posiadania stażu szczególnego (nauczycielskiego) tracił prawa do przejścia

na emeryturę nauczycielską, czyli nie mógł dopełnić brakującego okresu do

ogólnego stażu emerytalnego okresem ubezpieczenia po rozwiązaniu

nauczycielskiego zatrudnienia, gdyż wymagany staż ogólny nauczyciel musi

posiadać przed rozwiązaniem zatrudnienia. Wyrok Sądu Najwyższego z 17 grudnia

2008 r., I UK 141/08, do którego odwołał się Sąd Apelacyjny, nie jest sprzeczny z tą

wykładnią, a koncentruje się na kwestii rozwiązania stosunku pracy jako warunku

prawa do emerytury nauczycielskiej. Innymi słowy art. 88 ust. 2a KN nie miał

zastosowania do sytuacji wnioskodawczyni, gdyż regulacja ta ma na uwadze

spełnienie warunków stażowych najpóźniej do końca 2008 r., natomiast

rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić po tej dacie. Sytuacja wnioskodawczyni

jest inna, gdyż nauczycielski stosunek pracy rozwiązała 14 marca 2008 r. i

wówczas nie miała 30 lat ogólnego stażu emerytalnego. Sytuacja ta odpowiada

więc podstawowej regulacji z art. 88 ust. 1 KN, jednak przed rozwiązaniem

6

nauczycielskiego stosunku pracy wnioskodawczyni nie spełniała warunku 30 lat

ogólnego stażu emerytalnego.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39815

§ 1 k.p.c.