II KK 90/12

Sygn. akt II KK 90/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Grubba

SSA del. do SN Barbara du Château

Protokolant Ewa Oziębła

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika,

w sprawie J. M. S., K. S. G.

skazanych z art.13 § 1 kk w zw. z art.148 § 1 kk i innych

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 25 czerwca 2013 r.,

kasacji, wniesionych przez obrońców skazanych

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 1 grudnia 2011 r., sygn. akt

[…]zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W.

z dnia 15 grudnia 2010 r.

1) uchyla zaskarżony wyrok w części:

a) dotyczącej orzeczenia o karach łącznych,

b) w części utrzymującej wyrok Sądu Okręgowego co do

czynu z pkt. III (art. 13 § 1 kk w zw. z art. 148 § 1 kk) i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania w postępowaniu

2

odwoławczym,

2) w pozostałym częściach oddala obie kasacje jako

oczywiście bezzasadne,

3) na podstawie art. 537 § 2 kpk w zw. z art. 439 § 1 pkt. 9 kpk

i art. 17 § 1 pkt. 6 kpk oraz art. 632 pkt. 2 kpk uchyla

zaskarżony wyrok i zmieniony nim wyrok Sądu Okręgowego w

W. w części skazującej z art. 158 § 1 kk:

a) S. G. za czyn opisany w pkt. 2;

b) M. S. za czyn opisany w pkt. VI części

wstępnej i w pkt. 5 części dyspozytywnej wyroku Sądu

Okręgowego, i umarza postępowanie o te czyny wobec

oskarżonych, zaś kosztami procesu w tej części obciąża

Skarb Państwa;

4) przekazuje sprawę w zakresie kar łącznych Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania;

5) obciąża skazanych pozostałymi kosztami sądowymi

postępowania kasacyjnego w częściach na nich

przypadających.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 15 grudnia 2010 r. uznał J. M. S. i K. S. G.

za winnych:

1. tego, że w dniu 2 września 1996 r. w W. działając wspólnie i w porozumieniu

w celu osiągnięcia korzyści majątkowej grożąc użyciem przemocy w postaci

bicia oraz porwaniem dziecka i ponownym wywiezieniem do lasu i biciem,

stwarzając uprzednio sytuację świadczącą o zagrożeniu życia lub zdrowia, a

polegającej na wywiezieniu samochodem do lasu, nakazaniu rozebrania się

do naga i przełożenie przez żerdzie zmusili T. S. do podpisania weksla na

kwotę 12.600 zł plus odsetki w wysokości 25% w skali miesiąca, i na

podstawie art. 282 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. skazał oskarżonych na kary po

2 lata pozbawienia wolności,

3

2. tego, że w dniu 12 października 1996 5r. w Warszawie działając wspólnie i w

porozumieniu brali udział w pobiciu T. S. w ten sposób, że po porwaniu go

na ul. T. bili go i kopali po całym ciele, a potem po wywiezieniu nad Kanał

[…] – po założeniu pokrzywdzonemu na szyję pętli z linki – zaciskali ją, bili

kijem baseballowym po całym ciele, a następnie ciągnęli go za

samochodem, przez co narazili go na bezpośrednie niebezpieczeństwo

utraty życia lub ciężkiej rozstroju zdrowia, i na podstawie art. 159 k.k. z 1969

r. skazał ich na kary po 2 lata pozbawienia wolności,

3. czynu z pkt III aktu oskarżenia, opisanego ostatecznie w ten sposób, że w

nocy z 15 na 16 grudnia 1996 r. w W. i S., działając w zamiarze

bezpośrednim pozbawienia życia T. S., usiłowali powiesić go na drzewie w

ten sposób, że założyli mu pętlę na szyję zawierając jej koniec na gałąź,

nakazali pokrzywdzonemu klęcząc na ziemi, co powodowało uciskanie szyi,

lecz zamierzonego celu nie osiągnęli z uwagi na zerwanie kabla i ucieczkę

pokrzywdzonego, i na podstawie art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i 4 §

1 k.k. skazał oskarżonych na kary po 8 lat pozbawienia wolności,

4. czynu wypełniającego dyspozycję art. 282 k.k. i 159 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. i 4 § 1 k.k. popełnionego na szkodę P. M. i na podstawie art. 282 k.k. w

zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył oskarżonym kary po 2 lata pozbawienia

wolności,

5. czynu z pkt VI wyczerpującego dyspozycję art. 159 k.k., dokonanego na

szkodę W. K. i na podstawie tego przepisu skazał oskarżonych na kary po 2

lata pozbawienia wolności,

6. czynu z art. 282 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., opisanego w pkt VII, za który

wymierzył oskarżonym kary po roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

7. czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 282 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k., opisanego

w pkt VIII, za który wymierzył oskarżonym kary po roku pozbawienia

wolności,

8. na podstawie art. 85 i 86 § 1 k.k. wymierzył oskarżonym kary łączne po 10

lat pozbawienia wolności,

9. uniewinnił oskarżonych od dokonania czynu opisanego w pkt V,

4

oraz rozstrzygnął o zaliczeniu aresztu tymczasowego na poczet tych kar i o

kosztach sądowych.

Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji

obrońców oskarżonych, zamienił wyrok Sądu Okręgowego m.in. w ten sposób, że:

- uchylił orzeczenia o karach łącznych pozbawienia wolności,

- odnośnie czynu z pkt 2 wyroku przyjął, że K. G. nie używał kija baseballowego i

po zakwalifikowaniu tego czynu z art. 158 § 1 k.k. z 1969 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k.

wymierzył oskarżonemu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

- z pkt 3 wyroku z podstawy prawnej skazania wyeliminował art. 4 § 1 k.k., zaś do

podstawy prawnej wymiary kary powołał art. 60 § 2 i § 6 pkt 1 k.k., po czym za

przypisany czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. wymierzył oskarżonym

kary po 5 lat pozbawienia wolności,

- odnośnie pkt 5 wyroku przyjął, że M. S. nie używał kija baseballowego i po

zakwalifikowaniu tego czynu z art. 158 § 1 k.k. z 1969 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k.

wymierzył temu oskarżonemu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

- przyjął, że czyny z pkt 6 i 7 wyroku stanowią jedno przestępstwo, za które na

podstawie art. 282 k.k. wymierzył oskarżonym kary po roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności,

- utrzymał w mocy wyrok w pozostałej oskarżonej części,

- wymierzył oskarżonym nowe kary łączne pozbawienia wolności: J. S. w wysokości

6 lat, a K. G. w wysokości 6 lat i 6 miesięcy.

W kasacjach obrońców zarzucono rażące naruszenie m.in. art. 433 § 2 k.p.k.

i 457 § 3 k.p.k., przy czym zdaniem obrońcy K. G., w związku z art. 7 k.p.k. – przez

dowolną ocenę materiału dowodowego i analizę „zarzutów obrony w sposób

odbiegający od wymogu rzetelnej ich oceny oraz nierozważenie i

nieustosunkowanie się do zarzutów w sposób wyczerpujący i dostateczny”, co

miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku.

Obaj obrońcy wnosili o uniewinnienie oskarżonych od przypisanych im

czynów, zaś obrońca J. S. ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do

ponownego rozpoznania.

Prokurator w pisemnej odpowiedzi na kasacje wnosił o ich oddalenie jako

oczywiście bezzasadnych. Dodatkowo, w uzasadnieniu skargi zasygnalizował, że w

5

odniesieniu do czynów zakwalifikowanych przez Sąd odwoławczy z art. 158 § 1 k.k.

z 1969 r. (czyn z pkt 2 wyroku Sądu Okręgowego i czyn wskazany w pkt 5 tego

wyroku – czyn VI a/o i części wstępnej wyroku) doszło do przedawnienia ich

karalności, w chwili wyrokowania przez Sąd Apelacyjny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skargom kasacyjnym, a zwłaszcza kasacji obrońcy K. G., nie można

odmówić słuszności w części zarzucającej rażące naruszenie art. 457 § 3 k.p.k.

przez nienależyte odniesienie się do argumentów apelacji kwestionujących

wypełnienie przez oskarżonych znamion czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1

k.k. (czyn z pkt III (3) wyroku). Zrozumiałe jest zaniechanie przez obrońców

wysunięcia zarzutu obrazy prawa materialnego co do tego czynu, skoro

kwestionowane były ustalenia faktyczne o sprawstwie oskarżonych. Był to czyn o

najwyższym stopniu szkodliwości, za który Sąd I instancji wymierzył najsurowsze

kary – po 8 lat pozbawienia wolności. Miały one decydujący wpływ na wysokość

orzeczonych kar łącznych. Taki wpływ kar za to przestępstwo utrzymał się w

instancji odwoławczej, mimo nadzwyczajnego złagodzenia sankcji za usiłowanie

zabójstwa. Waga tej jedynej przypisanej zbrodni wymagała szczególnego

zwrócenia uwagi na jej okoliczności i udzielenie odpowiedzi na pytania, które

wprawdzie wprost nie zostały wyartykułowane w apelacjach, ale nie powinny

pozostać poza uwagą Sądu odwoławczego rozpoznającego kwestię sprawstwa i

winy, a zatem i kwalifikacji prawnej (art. 433 § 2 k.p.k. i art. 447 § 1 k.p.k.).

Decydujące znaczenie dla subsumpcji prawnej zachowania ma jego opis zawarty w

wyroku. Sąd Apelacyjny nie mógł przejść do porządku nad elementami tego opisu,

skoro są odzwierciedleniem ustawowych znamion przestępstwa (art. 413 § 2 pkt 1

k.p.k.). Powinno wywołać refleksję i właściwą reakcję choćby tylko w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku (jeżeli nie w jego treści) porównanie opisów czynów z pkt 2

wyroku Sądu Okręgowego z opisem czynu z pkt III (pkt 3 wyroku tego Sądu). Opis

czynu, który był tylko pobiciem, okazał się drastyczniejszy niż usiłowanie zabójstwa.

Nie zmienia tej wymowy rozwinięcie w uzasadnieniu wyroku opisu zachowania

oskarżonych (s. 7 – 9) i jego ocena (s. 116 – 117), skoro – jak wspomniano –

kluczowe znacznie mają ustalenia faktyczne zawarte w opisie przypisanego czynu

(w wyroku). Pytania, które nie doczekały się odpowiedzi, postanowione zostały

6

obecnie na s. 7 kasacji K. G. a także na s. 6 kasacji J. S. Brak uzasadnienia Sądu

odwoławczego w tej newralgicznej kwestii, to jest kwalifikacji zachowania

oskarżonych opisanego w pkt III powodował niemożność skontrolowania toku

rozumowania Sądu w tym zakresie, a w rezultacie, dokonanie oceny, czy

dochowane zostały wymogi z art. 433 § 2 k.p.k. co do tego czynu.

Dlatego w odniesieniu do przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1

k.k. zaskarżony wyrok został uchylony, zaś sprawa w tej części przekazana Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Rozstrzygnięcie kasatoryjne musiało również objąć, z urzędu (art. 536 in fine

k.p.k.), skazanie oskarżonych za czyny z art. 158 § 1 k.k. Były one i są zagrożone

karą do 3 lat pozbawienia wolności. Karalność za to przestępstwo ustaje, jeżeli od

czasu jego popełnienia upłynęło 5 lat (art. 101 § 1 pkt 4 k.k.), a jeśli w tym czasie

wszczęto postępowanie przeciwko osobie, jak było w tym wypadku, karalność

takiego przestępstwa ustaje z upływem 5 lat po zakończeniu okresu z art. 101 § 1

pkt 4 k.k. (patrz art. 102 k.k.), czyli po 10 latach od daty popełnienia czynu. W chwili

wyrokowania przez Sąd Apelacyjny okres ten już upłynął (czyny popełniono w 1996

r.). Dlatego uchylono w tej części zaskarżony wyrok i umorzono postępowanie o

czyny z art. 158 § 1 k.k.

Sąd Apelacyjny rozstrzygnie również o nowej karze łącznej.

Uznanie obu kasacji za oczywiście bezzasadnych w pozostałym zakresie, to

jest w części dotyczącej innych czynów niż z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1

k.k., zwalniało od obowiązku sporządzenia pisemnych motywów w tej oddalonej

części (art. 535 § 3 zd. pierwsze k.p.k.).