V KK 102/13

Sygn. akt V KK 102/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dorota Rysińska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Anna Kowal

w sprawie R. M.

w przedmiocie wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, odbytym w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,

w dniu 25 czerwca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Rejonowego w

M.

z dnia 23 marca 2011 r.,

uchyla wyrok w zaskarżonej części, tj. w zakresie orzeczenia o

karze łącznej wymierzonej R. M. w pkt I i w tym zakresie

przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w M.

UZASADNIENIE

Prokurator Generalny zaskarżył kasacją, wniesioną na korzyść R. M. w trybie

art. 521 § 1 k.p.k., pkt. I prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego w M. z

2

dnia 23 marca 2011 r. Wskazanemu orzeczeniu zarzucił „rażące i mające istotny

wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art.

4 § 1 k.k. w zw. z art. 89 § 1a k.k. polegające na wymierzeniu R. M. kary łącznej

pozbawienia wolności w wysokości 2 lat i 6 miesięcy za zbiegające się

przestępstwa, za które na mocy wyroków jednostkowych orzeczono karę

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, którą następnie

zarządzono do wykonania oraz karę pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania, pomimo iż w czasie popełniania przestępstw

obowiązywała ustawa względniejsza dla skazanego, wykluczająca możliwość

orzeczenia w opisanej sytuacji kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności”.

Na tej podstawie wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja kwalifikowała się do uwzględnienia w trybie określonym przepisem

art. 535 § 5 k.p.k., choć oczywistą zasadność postawionego w niej zarzutu należało

odnieść jednoznacznie tylko do wysuwanej w nim rażącej obrazy art. 4 § 1 k.k.,

wynikającej z nierozważenia przez orzekający Sąd, wprowadzonych z dniem 8

czerwca 2010 r., ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy Kodeks karny

… (Dz. U. Nr 206, poz. 1589), zmian normatywnych w zakresie reguł wymiaru kary

łącznej (zob. szerzej: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2013 r., II K

84/12, lex 1252705). Słuszność tak odczytanego zarzutu potwierdza poniższy stan

sprawy.

Otóż, w sprawie tej Sąd Rejonowy rozpatrywał kwestię połączenia kar

orzeczonych prawomocnymi wyrokami, opisanymi w kolejnych ośmiu punktach

części wstępnej wyroku łącznego. W punktach III, V i VII tejże części opisano

wyroki, odpowiednio, Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 kwietnia 2005r. w sprawie X

K 1620/04 (pkt. III), Sądu Rejonowego w M. z dnia 26 października 2007 r. w

sprawie II Ks 1/07 (pkt. V) oraz Sądu Rejonowego w M. z dnia 31 marca 2010 r. w

sprawie II Ks 64/09 (pkt. VII). Biorąc za podstawę kary jednostkowe wymierzone

tymi wyrokami, Sąd Rejonowy, w punkcie I swego rozstrzygnięcia, wymierzył

skazanemu łączną karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz łączną karę

grzywny w rozmiarze 700 stawek dziennych, przy ustaleniu 50 zł za jedną stawkę

3

(w przedmiocie połączenia pozostałych skazań, opisanych w punktach I, II, IV i VIII

części wstępnej, wydano orzeczenie o umorzeniu postępowania, które nie zostało

zaskarżone kasacją).

Opis prawomocnych wyroków skazujących, wziętych za podstawę

wymierzenia zaskarżonym wyrokiem kar łącznych, upoważnia do następujących

konstatacji. Po pierwsze do stwierdzenia, że prawidłowo zostały ustalone,

przewidziane przepisem art. 85 k.k., temporalne warunki objęcia wymierzonych kar

jednostkowych węzłem kary łącznej (kasacja ustalenia tego nie podważa). Po

wtóre, każe zauważyć, że do popełnienia przez R. M. kolejnych czynów, za które

wymierzono mu jednostkowe kary stanowiące podstawę wymiaru kar łącznych,

doszło w okresie przed dniem 8 czerwca 2010 r., tj. przed datą wejścia w życie

przywołanej na wstępie ustawy nowelizacyjnej. Po trzecie wreszcie, że w podstawie

orzeczonej zaskarżonym wyrokiem kary łącznej pozbawienia wolności –

wymierzonej w sposób bezwzględny – znalazły się kary pozbawienia wolności

orzeczone bez warunkowego zawieszenia (wyrok w sprawie II Ks 64/09, opisany w

pkt. VII) i z warunkowym zawieszeniem wykonania (wyrok w sprawie II Ks 1/07, z

pkt. V).

Na powyższym tle należy zatem przypomnieć, że stosownie do treści art. 89

§ 1 k.k. – w brzmieniu obowiązującym do dnia 7 czerwca 2010 r., w razie skazania

za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia wykonania, sąd nie mógł wymierzyć

kary łącznej w bezwzględnej postaci. Sąd był jedynie uprawniony do orzeczenia

kary łącznej z warunkowym zawieszeniem wykonania, o ile stwierdził istnienie

przesłanek określonych w art. 69 k.k. W przeciwnym wypadku, pomimo realnego

zbiegu przestępstw, sąd nie mógł orzec kary łącznej, ponieważ takiemu postąpieniu

– przy braku wyraźnej regulacji – sprzeciwiał się zakaz pogorszenia sytuacji

skazanego. Taka interpretacja omawianego unormowania (także przepisu art. 86 §

1 k.k.) nie budziła wątpliwości w judykaturze i poczynając od uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., I KZP 2/01 (OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 41)

była w pełni ugruntowana. Dopiero w myśl regulacji art. 89 § 1a k.k., wprowadzonej

przytaczaną na wstępie ustawą nowelizacyjną, obowiązującą od dnia 8 czerwca

2010 r., sąd – w razie łączenia za zbiegające się przestępstwa kar wymierzonych z

4

warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia wykonania – może

wymierzyć także bezwzględną karę pozbawienia wolności.

W tym świetle, w niniejszej spawie nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem

Sądu Rejonowego, wynikającym z treści art. 4 § 1 k.k., było przeprowadzenie

analizy, które unormowania – sprzed, czy po nowelizacji ustawą z dnia 5 listopada

2009 r. – były względniejsze dla sprawcy, wobec którego rozstrzygana była kwestia

połączenia skazań za przestępstwa popełnione pod rządami innej ustawy, niż

obowiązująca w czasie orzekania o karze łącznej. Wprawdzie wypada mieć na

uwadze, że znowelizowany przepis art. 89 § 1 k.k. oraz art. 89 § 1a k.k. odnoszą

się do procesowej instytucji wyroku łącznego, ale jednocześnie poza sporem

pozostaje, iż unormowania te mają charakter prawnomaterialny, co oznacza, że

także w wyroku łącznym (a nie tylko co do kary łącznej orzekanej za zbiegające się

przestępstwa w tym samym postępowaniu) wymiar kary łącznej powinien

następować z uwzględnieniem reguł opisanych w art. 4 § 1 k.k., i to odnoszonych

do daty popełnienia pozostających w zbiegu przestępstw. Dokonanie takiej analizy

musiałoby więc doprowadzić Sąd Rejonowy do wniosku, że skoro jednostkowe

skazania R. M. obejmowały przestępstwa popełnione pod rządem poprzednio

obowiązującego stanu prawnego, to właśnie przepisy wówczas obowiązujące były

względniejsze (odmienna interpretacja ówczesnej treści art. 89 § 1 k.k. stanowiłaby

niewątpliwą jego obrazę) i to one – na podstawie art. 4 § 1 k.k. – powinny wobec

niego mieć zastosowanie. Rację więc ma Prokurator Generalny, że rozstrzygnięcie

kwestii względności ustaw – ze wskazaniem na przepisy obowiązujące poprzednio

– nie nasuwało wątpliwości.

Pozostawienie wymienionego unormowania poza polem uwagi Sądu

oznacza, że doszło do rażącego jego naruszenia, i to takiego, które wywarło

istotny, niekorzystny dla skazanego wpływ na treść zapadłego wyroku. Niezależnie

bowiem od faktu, że łączną karę pozbawienia wolności wymierzono w sposób

bezwzględny, to wymiar tej kary znacznie wykracza poza rozmiar orzeczonej

bezwarunkowo jednostkowej kary 6 miesięcy, co oznacza, iż w sposób

niedopuszczony poprzednią ustawą doszło do pogorszenia sytuacji skazanego.

Wniosek kasacji o uchylenie wyroku w zaskarżonej części jest zatem w pełni

uzasadniony.

5

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy będzie związany

wyrażonymi zapatrywaniami prawnymi (art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k.).

W konsekwencji rozważy, czy jest możliwe wymierzenie skazanemu łącznej kary

pozbawienia wolności w rozmiarze nieprzekraczającym 2 lat, a w takim wypadku,

czy zachodzą określone w art. 69 k.k. przesłanki warunkowego zawieszenia jej

wykonania. Negatywne natomiast w tym przedmiocie oceny spowodują

konieczność ograniczenia orzekania o karze łącznej tylko w odniesieniu do

jednostkowych kar grzywny, wymierzonych za zbiegające się przestępstwa.