V KK 453/12

Sygn. akt V KK 453/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący)

SSN Przemysław Kalinowski

SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

Protokolant Joanna Sałachewicz

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Mieczysława Tabora

w sprawie P. M.

skazanego z art. 56 § 2 kks

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 24 czerwca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę

od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt […], utrzymującego w mocy wyrok Sądu

Rejonowego w T.

z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt […],

1. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy

wyrok Sądu Rejonowego w T. i na podstawie art. 113 § 1 kks w

zw. z art. 17 § 1 pkt 6 kpk postępowanie w sprawie umarza, a

kosztami procesu obciąża Skarb Państwa;

2. zarządza zwrot na rzecz P. M. uiszczonej przez niego opłaty

od kasacji w kwocie 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 marca 2012 r., Sąd Rejonowy w T. uznał oskarżonego

P. M. za winnego tego, że w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2003 r., złożonym

dnia 29 kwietnia 2004 r., w Urzędzie Skarbowym w T., podał nieprawdę, poprzez

zaniżenie przychodu z tytułu prowadzonej w 2003 r. działalności gospodarczej o

kwotę 60 992,82 zł. , przez co Skarb Państwa został uszczuplony w podatku

dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. na kwotę 37 459 zł., tj. popełnienia

przestępstwa z art. 56 § 2 k.k.s. i za to na podstawie powołanego przepisu

wymierzył mu karę 50 stawek dziennych grzywny po 40 zł każda. Nadto zasądził

od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty procesu, w tym opłatę w kwocie

200 zł.

W wywiedzionej apelacji oskarżony P. M. zarzucił orzeczeniu Sądu I instancji

obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść wyroku, a to art.

7 k.p.k., polegającą na błędnej interpretacji przedłożonej przez oskarżyciela

publicznego i oskarżonego obszernej dokumentacji finansowej, weryfikującej

wadliwie przeprowadzoną w firmie oskarżonego kontrolę skarbową, oraz

niezasadne zakwestionowanie wiarygodności dowodów odciążających w postaci

zeznań części świadków.

W związku z tym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2012 r., utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną oraz obciążył

oskarżonego kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją obrońca skazanego P. M., który zarzucił

orzeczeniu Sądu odwoławczego rażące naruszenie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w

postaci przedawnienia karalności czynu zarzucanego skazanemu , co stanowi

bezwzględną podstawę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

Powołując się na powyższe autor kasacji na podstawie art. 537 § 1 i 2 k.p.k.

wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku

Sądu Rejonowego z dnia 23 marca 2012 r. i umorzenie postępowania karnego

wobec P. M. z powodu przedawnienia.

3

Prokurator Prokuratury Generalnej na rozprawie kasacyjnej wniósł o

uwzględnienie wywiedzionej kasacji i uchylenie wyroków Sądów obu instancji oraz

umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja jest zasadna. P. M. został skazany za przestępstwo oszustwa

podatkowego, popełnione w dniu 29 kwietnia 2004 r., kwalifikowane z art. 56 § 2

k.k.s., które zagrożone jest karą grzywny. Zgodnie z treścią art. 44 § 1 ust. 1 i § 3

k.k.s. karalność tego rodzaju przestępstwa ustaje, gdy od czasu jego popełnienia

upłynęło 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin

płatności należności. Ponieważ skutkiem tego przestępstwa było uszczuplenie

należności publicznoprawnej, termin przedawnienia upływał z dniem 31 grudnia

2009 r., jednak mógł on ulec przedłużeniu o dalsze 5 lat, jeżeli przed upływem

podstawowego okresu przedawnienia karalności „wszczęto postępowanie

przeciwko sprawcy” ( art. 44 § 5 k.k.s.). W związku z tym dla stwierdzenia, czy w

sprawie niniejszej wystąpiła negatywna przesłanka procesowa w postaci

przedawnienia karalności przypisanego skazanemu przestępstwa z art. 56 § 2

k.k.s., należało rozstrzygnąć, czy w rozumieniu art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 71 §

1 i art. 313 § 1 k.p.k., prowadzone w tej sprawie postępowanie karno – skarbowe

zostało wszczęte przeciwko P. M. przed dniem 1 stycznia 2010 r.

Zgodnie z treścią art. 71 § 1 k.p.k. osoba podejrzewana uzyskuje status

podejrzanego z chwilą wydania wobec niej postanowienia o przedstawieniu

zarzutów albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w

związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Z kolei

przepis art. 313 § 1 k.p.k., odnoszący się do przedstawienia zarzutów, dla pełnej

skuteczności tej czynności procesowej, przewiduje sporządzenie postanowienia o

przedstawieniu zarzutów, jego niezwłoczne ogłoszenie podejrzanemu oraz

przesłuchanie podejrzanego, z wyłączeniem sytuacji, w których ogłoszenie

postanowienia lub przesłuchanie podejrzanego nie jest możliwe z powodu jego

ukrywania się lub nieobecności w kraju.

Z kolei art. 314 k.p.k. normując instytucję zmiany zarzutów, wyraźnie

odróżnia wydanie nowego postanowienia o przedstawieniu zarzutów od czynności

promulgacyjnych (zob. postanowienie SN z dnia 13 czerwca 2012 r., II KK 302/11,

4

Biul. PK 2012/7/18-19). Jednak dla rozstrzygnięcia analizowanego zagadnienia

dyspozycja art. 314 k.p.k. nie może być decydująca, ponieważ postanowienia w

trybie tego przepisu zapadają już w fazie in personam.

Precyzyjne zdefiniowanie użytego w art. 71 § 1 k.p.k. terminu „wydanie

postanowienia o przedstawieniu zarzutów w stosunku do określonej osoby” jest o

tyle istotne, w kontekście podniesionego zarzutu przedawnienia karalności, że

prawidłowe dokonanie tej czynności procesowej powoduje przekształcenie

postępowania przygotowawczego z fazy in rem w fazę in personam, a co za tym

idzie przerywa bieg terminu przedawnienia.

Trzeba przypomnieć, że osoba w stosunku do której wydano postanowienie

o przedstawieniu zarzutów uzyskuje status podejrzanego i staje się stroną tego

postępowania (art. 299 § 1 k.p.k. w zw. z art. 113 § 1 k.k.s.). Korzysta ona tym

samym z szeregu gwarancji procesowych, np. może ustanowić obrońcę, czy też

domagać się wyznaczenia obrońcy z urzędu, wpływać na kształt dowodów

zbieranych w tej fazie postępowania, przez składanie wniosków dowodowych i

osobiste uczestnictwo w niektórych czynnościach dowodowych, skarżyć

zapadające wobec niej decyzje procesowe, zapoznawać się z aktami sprawy.

Nadto ma ona szereg obowiązków, głównie determinowanych potrzebą

zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Wystarczy wspomnieć, że na

tym etapie postępowania można stosować środki zapobiegawcze tylko względem

osoby, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów (art. 249 § 2

k.p.k.). Niezależnie od tego jest to czynność procesowa, która rodzi konsekwencje

z zakresu prawa karnego materialnego. Dlatego też art. 313 § 1 k.p.k., z

wyłączeniem wyjątków wskazanych w tym przepisie, kładzie również nacisk na

potrzebę promulgacji sporządzonego postanowienia o przedstawieniu zarzutów,

albowiem czynność ta umożliwia podejrzanemu od początku fazy in personam

realizację jego prawa do obrony.

Zatem, zgodzić się należy z dominującym w orzecznictwie Sądu

Najwyższego poglądem, że pomiędzy terminami "wydanie" postanowienia z art. 71

§ 1 k.p.k. a "sporządzenie" postanowienia z art. 313 § 1 k.p.k., zachodzi istotna

różnica, jako że dla "wydania" niezbędne jest dopełnienie kolejnych czynności

procesowych wskazanych w tym drugim przepisie, określanych jako "promulgacja"

5

postanowienia, która jest z kolei niezbędna dla skuteczności tej czynności

procesowej. Tym samym dla przyjęcia, że nastąpiło przekształcenie postępowania

z fazy in rem w fazę in personam, niezbędne jest łączne spełnienie 3 warunków:

sporządzenie postanowienia o przedstawieniu zarzutów, jego niezwłoczne

ogłoszenie i przesłuchanie podejrzanego, oczywiście o ile nie skorzysta on z prawa

do odmowy składania wyjaśnień oraz gdy nie wystąpią sytuacje wskazane w art.

313 § 1 in fine k.p.k. Natomiast element niezwłoczności dokonania czynności

promulgacyjnych jest spełniony, gdy od momentu sporządzenia postanowienia o

przedstawieniu zarzutów, następują one w możliwie krótkich odstępach czasu bez

nieuzasadnionej zwłoki (zob. wyroki SN: z dnia 7 listopada 2006 r., IV KK 150/06,

OSNwSK 2006/1/2107, z dnia 2 czerwca 2010 r., V KK 376/09, LEX nr 590304,

postanowienia SN: z dnia 16 stycznia 2009 r., IV KK 256/08, OSNwSK 2009/1/124,

z dnia 24 kwietnia 2007 r., IV KK 31/07, LEX nr 262649).

W praktyce sporządzenie postanowienia o przedstawieniu zarzutów, jego

ogłoszenie i ewentualne przesłuchanie podejrzanego, powinno nastąpić w ciągu

jednego dnia, chyba że zachodzą okoliczności wskazane w art. 313 § 1 k.p.k. in

fine. Oczywistym jest również, że organ postępowania przygotowawczego powinien

tak zaplanować te czynności, aby wszystkie zostały przeprowadzone przed

upływem terminu przedawnienia, ponieważ w przeciwnym razie doprowadzi on do

wystąpienia negatywnej przesłanki procesowej z art. 17 § 1 pkt. 6 k.p.k.

Odnosząc te teoretyczne uwagi do sprawy niniejszej trzeba przypomnieć, że

Urząd Skarbowy w T. powziął informację o naruszeniu przepisów prawa

podatkowego przez P. M. w dniu 19 listopada 2009 r. (k.1-2). Natomiast w dniu 31

grudnia 2009 r., działając jako finansowy organ postępowania przygotowawczego

wszczął dochodzenie w sprawie o czyn z art. 56 § 2 k.k. s. i sporządził

postanowienie o przedstawieniu P. M. zarzutu popełnienia tego przestępstwa (k.

30-31). W następstwie tych czynności pismem z dnia 23 marca 2010 r. wezwał P.

M. do stawienia się w Urzędzie Skarbowym w T. w dniu 7 kwietnia 2010 r., celem

jego przesłuchania w charakterze podejrzanego, informując go jednocześnie o

treści zarzutu (k.34). Ostatecznie do przesłuchania P. M., z ogłoszeniem mu

zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 56 § 2 k.k. s., doszło w dniu 8 kwietnia

2010 r. (k.42-43).

6

Biorąc pod uwagę chronologię przedstawionych wyżej czynności należy

stwierdzić, że sporządzenia postanowienia o przedstawieniu P. M. zarzutu

popełnienia przestępstwa z art. 56 § 2 k.k.s., oraz wszczęcia dochodzenia in rem,

Urząd Skarbowy w T. dokonał ostatniego dnia przed upływem terminu

przedawnienia karalności. Natomiast czynności promulgacyjne w postaci

ogłoszenia zarzutu i przesłuchania podejrzanego zostały wykonane ponad trzy

miesiące później. Oznacza to, że finansowy organ postępowania

przygotowawczego wydał postanowienie o przedstawieniu zarzutu i dokonał

wszczęcia postępowania przeciwko P. M., już po upływie terminu przedawnienia

wskazanego w art. 44 § 1 ust. 1 k.k.s.

Warto zaznaczyć, że wyłącznie z przyczyn leżących po stronie Urzędu

Skarbowego nie doszło do procesowego wszczęcia postępowania przed upływem

terminu przedawnienia karalności przestępstwa z art. 56 § 2 k.k.s., skoro organ ten

ujawnił fakt popełnienia przestępstwa oraz jego sprawcę najpóźniej w dniu 19

listopada 2009 r., zaś przedawnienie nastąpiło z upływem dnia 31 grudnia 2009 r.

Z tych względów zgodzić się należy z autorem kasacji, że orzeczenia Sądów

obu instancji dotknięte były bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art.

439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Fakt ten obligował Sąd

Najwyższy do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sąd Rejonowego w T. i

umorzenia postępowania w sprawie na podstawie art. 113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 17

§ 1 pkt 6 k.p.k. oraz obciążenia Skarbu Państwa kosztami procesu w oparciu o art.

113 § 1 k.k.s. w zw. z art. 632 pkt 2 k.p.k.

Jednocześnie uwzględnienie kasacji skutkowało zwróceniem P.M.

uiszczonej opłaty od kasacji (art. 527 § 4 k.p.k.).