WA 13/13

Sygn. akt: WA 13/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący)

SSN Jan Bogdan Rychlicki

SWSO del. do SN płk Krzysztof Mastalerz (sprawozdawca)

Protokolant : Marcin Szlaga

przy udziale prokuratora Wojskowej Prokuratury Okręgowej del. do Naczelnej

Prokuratury Wojskowej ppłk. Anny Czapigo

w sprawie ppłk. rez. dr. n. med. K. C. oskarżonego z art. 231 § 2 k.k. - dwukrotnie,

po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 27 czerwca 2013 r.,

apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego od wyroku

Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt: [ …],

uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje

Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego

rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2013 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w W. uznał

[…] K. C. za winnego tego, że:

2

„1. w dniu 26 lipca 2010 r. na terenie Kliniki […] w W., jako funkcjonariusz publiczny

[…], pełniący służbę na stanowisku […], przekroczył swoje uprawnienia w celu

osiągnięcia korzyści majątkowej w kwocie 600 złotych, poprzez przeprowadzenie

prywatnego, odpłatnego zabiegu, wszczepienia pacjentowi S.G.[…] nie posiadając,

przy tym zgody Dyrektora wskazanego Instytutu na przeprowadzenie takiego

zabiegu oraz nie dopełnił obowiązku służbowego, wskazanego w treści art.41 ust.

1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. „o zawodach lekarza i lekarza dentysty" (Dz. U. z

2011 r., Nr 277, poz.1634 ze zm.) w zw. z art.25 pkt 3 ustawy z dnia 6 listopada

2008 r. „o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta" (Dz. U. z 2012 r., poz.159)

w zw. z § 3 ust. l pkt 6 lit. a i pkt 7 w zw. z § 13 ust.2 Rozporządzenia Ministra

Obrony Narodowej z dnia 18 grudnia 2009 r. „w sprawie rodzajów i zakresu

dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej, utworzonych przez

Ministra Obrony Narodowej oraz sposobu jej przetwarzania" (Dz. U. z 2009 r., Nr

222, poz.1765) w zw. z pkt 3 ppkt 3 „Zakresu obowiązków na stanowisku adiunkta

w Klinice […]” z dnia 1 lipca 2010 r., zobowiązujących wymienionego lekarza do

wskazania w dokumentacji medycznej pacjenta, opisu czynności wykonanych

przez lekarza oraz udzielonych mu świadczeń oraz do systematycznego

prowadzenia dokumentacji medycznej, zgodnie z aktualnymi zasadami,

określonymi w przepisach prawa, poprzez nie wskazanie w dokumentacji

medycznej, dotyczącej ww. pacjenta, faktu wszczepienia […], jako istotnej

informacji, dotyczącej procesu leczniczego i działania tym na szkodę interesu

publicznego oraz prywatnego S. G.,

tj. popełnienia przestępstwa określonego w art.231 § 2 k.k.,

2. w dniu 20 października 2010 r. na terenie Kliniki […], jako funkcjonariusz

publiczny […], pełniący służbę na stanowisku […], przekroczył swoje uprawnienia

w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w kwocie 900 złotych, poprzez

przeprowadzenie prywatnego, odpłatnego zabiegu, wszczepienia pacjentowi J. D.,

[…] nie posiadając przy tym zgody Dyrektora wskazanego Instytutu na

przeprowadzenie takiego zabiegu oraz nie dopełnił obowiązku służbowego,

wskazanego w treści art.41 ust. l ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. „o zawodach

lekarza i lekarza dentysty" (Dz. U. z 2011 r., Nr 277, poz.1634 ze zm.) w zw. z

3

art.25 pkt 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. „o prawach pacjenta i Rzeczniku

Praw Pacjenta" (Dz. U. z 2012 r., poz.159) w zw. z § 3 ust. l pkt. 6 lit. a i pkt.7 w zw.

z § 13 ust.2 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 18 grudnia 2009 r.

„w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki

zdrowotnej, utworzonych przez Ministra Obrony Narodowej oraz sposobu jej

przetwarzania" (Dz. U. z 2009 r., Nr 222, poz.1765) w zw. z pkt 3 ppkt 3 „Zakresu

obowiązków na stanowisku adiunkta w Klinice […]" z dnia 1 lipca 2010 r.,

zobowiązujących wymienionego lekarza do wskazania w dokumentacji medycznej

pacjenta, opisu czynności wykonanych przez lekarza oraz udzielonych mu

świadczeń oraz do systematycznego prowadzenia dokumentacji medycznej,

zgodnie z aktualnymi zasadami, określonymi w przepisach prawa, poprzez nie

wskazanie w dokumentacji medycznej, dotyczącej ww. pacjenta, faktu

wszczepienia […], jako istotnej informacji, dotyczącej procesu leczniczego i

działania tym na szkodę interesu publicznego oraz prywatnego J. D.,

tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 k.k.”

Za opisane przestępstwa, na mocy art. 231 § 2 k.k., przy zastosowaniu art.

91 § 1 k.k. i art. 60 § 2 k.k. w zw. z art. 60 § 6 pkt 3 k.k., K. C. został skazany na

karę grzywny w wysokości 250 stawek dziennych po 50 zł, a na podstawie art. 45 §

1 k.k. orzeczono środek karny przepadek korzyści majątkowej osiągniętej z

popełnienia wymienionych przestępstw w kwocie 1500 zł.

Oskarżony został także obciążony kosztami sądowymi w łącznej kwocie

4098,04 zł, w tym opłatą w wysokości 1250 zł.

Apelację złożył pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego J. D. Skarżący

zarzucił wyrokowi:

„ I. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na jego treść, tj.:

1. obrazę art. 387 § 2 kpk w zw. z art. 2 § 1 pkt 3 kpk i art. 410 kpk poprzez:

a) uwzględnienie wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego bez

przeprowadzenia rozprawy w sytuacji, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa

budzą wątpliwości w zakresie: 1) ilości implantów wszczepionych przez

oskarżonego oskarżycielowi posiłkowemu w świetle opinii biegłej lek. A. O. (k. 650-

4

651) i zeznań pokrzywdzonego J. D., 2) szkody majątkowej wyrządzonej

oskarżycielowi posiłkowemu J.D.,

b) nieosiągnięcie celów postępowania w postaci uwzględnienia prawnie

chronionych interesów pokrzywdzonego J. D. poprzez nieuwzględnienie w

treści wyroku wniosku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego z 20 września

2012 r., następnie popartego pismem oskarżyciela posiłkowego z 19 listopada

2012 r. o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody i zasądzenie kosztów

pomocy prawnej pełnionej na rzecz oskarżyciela posiłkowego, a także poprzez

oparcie wyroku na niepewnych ustaleniach faktycznych w zakresie ilości

wszczepionych implantów pokrzywdzonemu przez oskarżyciela posiłkowego;

2. obrazę art. 413 § 2 pkt 1 kpk poprzez wskazanie niepełnej kwalifikacji

prawnej na skutek braku wskazania w kwalifikacji prawnej czynu przypisanego

oskarżonemu § 1 art. 231 kk, w sytuacji gdy prawidłowo określona kwalifikacja

prawna czynu powinna oprócz § 2 zawierać również § 1 wymienionego art. 231

k.k.,

3. obrazę art. 616 § 1 pkt 2 kpk w zw. z art. 627 kpk poprzez brak zasądzenia

na rzecz oskarżyciela posiłkowego uzasadnionych wydatków z tytułu

ustanowienia pełnomocnika - w wysokości według norm przepisanych,

II. obrazę przepisów prawa materialnego w zakresie kary orzeczonej wobec

oskarżonego poprzez zastosowanie wobec oskarżonego nadzwyczajnego

złagodzenia kary na podstawie art. 60 § 2 k.k. pomimo braku spełnienia

ustawowych przesłanek zastosowania tego przepisu”.

W oparciu o przytoczone zarzuty skarżący wniósł o:

„ 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie czynu zarzuconego

oskarżonemu w punkcie 2 aktu oskarżenia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W.,

2. zasądzenie od oskarżonego kosztów pomocy prawnej pełnionej na rzecz

oskarżyciela posiłkowego w postępowaniu apelacyjnym według norm

przepisanych”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego w zakresie naruszenia

przepisu art. 387 § 2 k.p.k. jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 387 § 2 k.p.k.,

5

sąd może uwzględnić wniosek o wydanie wyroku skazującego, gdy okoliczności

popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości i cele postępowania zostaną

osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości. Uwzględnienie

wniosku jest możliwe jedynie wówczas, gdy nie sprzeciwia się temu prokurator

a także pokrzywdzony należycie powiadomiony o terminie rozprawy oraz

pouczony o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego takiego wniosku.

Powołany przepis ma wprawdzie upraszczać postępowanie karne, to jednak nie

zwalnia to sądu od obowiązku należytej kontroli i oceny zgromadzonego

materiału dowodowego służącego ustaleniu niebudzącego wątpliwości stanu

faktycznego i realizacji celów postępowania karnego określonych w art. 2 k.p.k.

Wymienione cele nie sprowadzają się jedynie do wykrycia sprawcy i

pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej ale także do trafnego

zastosowania środków karnych służących zapobieżeniu przestępstwom i

prawnej ochrony interesów pokrzywdzonego. Brak opisanych przesłanek może

skutkować koniecznością nieuwzględnienia wniosku i skierowania sprawy do

rozpoznania na zasadach ogólnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24

października 2007 r., sygn. IV KK 333/07, Lex nr 346223; z dnia 19 lutego 2013

r., sygn. II KK 221/13, Lex nr 1277706; z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. IV KK

67/12, Lex nr 1220432).

W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie ustalił w sposób

jednoznaczny ilości implantów wszczepionych J. D. Na temat wszczepienia trzech

implantów wyjaśnia jedynie oskarżony. W świetle opinii biegłej lek. A. O., […] K. C.

wszczepił J. D. dwa implanty. Ilość wszczepionych implantów ma decydujące

znaczenie dla stwierdzenia, że okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą

wątpliwości. Poczynione ustalenie określa także wysokość bezprawnie osiągniętej

korzyści materialnej, której przepadek jest obligatoryjny i ewentualnej szkody

materialnej J. D. Dodać przy tym należy, że w toku rozprawy w dniu 22 stycznia

2013 r. Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął wnioski oskarżyciela

posiłkowego i jego pełnomocnika w zakresie orzeczenia obowiązku naprawienia

szkody poprzez zapłatę kwoty 1600 zł na rzecz J. D. i zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego i uchylił się od ich rozstrzygnięcia. Treść powołanych dokumentów

wskazuje na brak sprzeciwu na skazanie bez przeprowadzania rozprawy jedynie w

6

wypadku uwzględnienia roszczenia pokrzywdzonego. Wystąpiły zatem wątpliwości

w zakresie rozmiaru wyrządzonej szkody, a więc prawidłowych ustaleń faktycznych,

nie uwzględniono interesów osoby, której prawa naruszono.

W świetle wymienionych okoliczności zastosowanie instytucji przewidzianej

w art. 387 § 2 k.p.k. i orzeczenie kary nadzwyczajnie złagodzonej uznać należy, na

obecnym etapie postępowania, za przedwczesne.

Bezspornym jest, że zgodnie z treścią art. 433 § 1 i § 2 k.p.k., sąd

odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach środka odwoławczego, a w zakresie

szerszym o tyle, o ile ustawa to przewiduje. W niniejszej sprawie wymierzono karę

przy zastosowaniu instytucji tzw. „ciągu przestępstw”, a wyrok zaskarżył tylko jeden

oskarżyciel posiłkowy, Ciąg przestępstw, będący odmianą tzw. realnego zbiegu

przestępstw, różni się jednak od niego zasadniczo konsekwencją prawną w postaci

wymierzenia jednej kary (art. 91 § 1 k.k.). Wymieniony ciąg z uwagi na więzi

poszczególnych przestępstw tworzy swoista całość, która podlega łącznej ocenie w

zakresie wymiaru kary i środków karnych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8

lipca 2008 r., sygn. III K 31/08; M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas. Czyn ciągły i

ciąg przestępstw. Komentarz do art. 12 k.k. i art. 91 Kodeksu Karnego, Zakamycze

1999, s.112). W realiach niniejszej sprawy uchylenie częściowe, tj. dotyczące

ostatniego zarzutu ciągu przestępstw, a to działania z chęci osiągnięcia korzyści

majątkowej i na szkodę interesu prywatnego J. D. oraz publicznego, byłoby

niemożliwe z powodów przeszkód procesowych. Hipotetyczne wymienione

rozstrzygniecie pociągałoby za sobą konieczność wymierzenia przez Sąd

Najwyższy kary i środka karnego za przestępstwo opisane w pkt. 1 wyroku.

Sprzeciwia się takiemu orzeczeniu zapis art. 452 § 1 k.p.k., zgodnie z którym

generalnie sąd odwoławczy nie może przeprowadzać postępowania dowodowego i

dokonywać własnych ustaleń faktycznych. Może je poczynić jedynie sąd pierwszej

instancji.

Zauważyć także trzeba, że sąd odwoławczy rozpatrując apelację wniesioną

na niekorzyść oskarżonego od orzeczenia wydanego w trybie konsensualnym nie

jest władny do wydania rozstrzygnięcia reformatoryjnego przez wymierzenie

kolejnej kary, gdyż stanowiłoby to wyjście poza granicą porozumienia zawartego

przez strony.

7

Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania nie pozbawia sądu pierwszej instancji możliwości procedowania w

trybie art. 343 § 1 k.p.k. czy też art. 387 § 2 k.p.k. Warunkiem jednak ewentualnego

rozstrzygnięcia na podstawie powołanych przepisów jest spełnienie wszystkich

przesłanek w nich określonych, z rozpatrzeniem przedstawionej woli stron, w tym

oskarżyciela posiłkowego. Poczynienie ustaleń faktycznych w tym zakresie musi

opierać się na całości materiału dowodowego, a w szczególności na zeznaniach

przesłuchanych świadków zatrudnionych w służbie zdrowia: […].

Brak rozstrzygnięcia wydanego w trybie konsensualnym spowoduje

konieczność rozpoznawania sprawy na zasadach ogólnych.

Z wymienionych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.