III KK 16/13

Sygn. akt III KK 16/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Skoczkowska

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Mieczysława Tabora

w sprawie K. W.

skazanego z art. 263 § 2 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 4 lipca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w S.

z dnia 11 października 2012 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w W.

z dnia 14 lutego 2012 r.

1) uchyla wyrok Sądu Odwoławczego w zaskarżonej części, tj.

w zakresie utrzymania w mocy skazania K. W. za czyn opisany w

pkt VII wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 14 lutego 2012r. i

sprawę w tej części przekazuje Sądowi Okręgowemu w S. do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;

2

2) zarządza zwrot opłaty od kasacji w kwocie 450 ( czterysta

pięćdziesiąt ) zł na rzecz osk. K. W.

UZASADNIENIE

W tej sprawie zakres kontroli kasacyjnej został wyznaczony granicami

zaskarżenia rozstrzygnięć wydanych przez Sąd I i II instancji, w odniesieniu do

których autor kasacji – na tym etapie – zakwestionował jedynie trafność orzeczeń

dotyczących czynu opisanego w pkt VII wyroku Sądu Rejonowego w W. Ten ostatni

Sąd, wyrokiem z dnia 14 lutego 2012 r. uznał K. W. za winnego tego, że w dniu 6

marca 2007 r. w domu przy ul. C. 9B w S., w mieszkaniu przy ul. S. 4/1 w W. oraz

w samochodzie m-ki Opel posiadał bez wymaganego zezwolenia broń palną w

postaci pistoletu „CZ” w. 1938 kal. 9 mm, pistoletu gazowego „IWG” mod. P 900

kal. 9 mm, rewolweru wykonanego samodziałowo kal. 5,6 mm, karabinu kal. 22

wyposażonego w celownik optyczny, rewolweru „Nagant” kal. 7,62 mm z 1944 r,

pistoletu sportowego kal. 22 z oznaczeniem „Erma-Werke” mod. EP 882S,

rewolweru sportowego Weihrauch mod. „HW3” kal. 22 Magnum, pistoletu

„Browning” mod. 1922 kal. 9 mm z tłumikiem huku, pistoletu maszynowego wz. 26

kal. 7,62 z 1952 r., pistoletu sportowego „Luger” kal. 22, strzelby z drewnianą

rękojeścią z napisem ROULUNDS FO 911, rewolweru ze składanym spustem,

pistoletu bębenkowego z plastikową okładziną z napisem ME38COMPACT kal. 9

mm Knall nr 062243, repliki rewolweru czarnoprochowego REMINGTON New

Model Army Target 1858 kal. 44 produkcji włoskiej „FLLI PIETTA”, repliki rewolweru

czarnoprochowego „COLT” mod. Navy 1861 kal. 36 produkcji włoskiej „FLLI

PIETTA”, repliki rewolweru czarnoprochowego „COLT” mod. Army 1860 kal. 44

produkcji włoskiej „FLLI PIETTA” oraz 687 sztuk amunicji kalibru: 5,6 mm, kal. 22

LR, kal. 7,62 mm oraz 12/70, tj. dokonania czynu wyczerpującego znamiona

przestępstwa z art. 263 § 2 k.k. i za to na podstawie powołanego przepisu skazał

go i wymierzył mu karę dwóch lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Kara ta

weszła w skład kary łącznej sześciu lat pozbawienia wolności orzeczonej tym

samym wyrokiem za inne przestępstwa przypisane K. W. Ponadto, na podstawie

art. 44 § 6 k.k., Sąd Rejonowy orzekł przepadek opisanych wyżej jednostek broni

palnej.

3

Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone w części dotyczącej osk. K. W.

przez jego obrońcę. Po rozpoznaniu wniesionej apelacji Sąd Okręgowy w S.

wyrokiem z dnia 11 października 2012 r. zmienił rozstrzygnięcie Sądu I instancji,

uchylając orzeczenie co do jednego z czynów przypisanych osk. K. W. i

przekazując sprawę w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego

rozpoznania oraz orzekł nową karę łączną pozbawienia wolności w rozmiarze 4 lat.

Obecnie, kasację na korzyść oskarżonego od powyższego wyroku – w

części dotyczącej czynu opisanego w pkt VII wyroku Sądu I instancji, dotyczącego

posiadania broni palnej bez zezwolenia – wniósł obrońca K. W., zarzucając rażące

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 § 1 k.k., polegające na nieuwzględnieniu

okoliczności, że skazany K. W. posiadając repliki rewolwerów czarnoprochowych:

REMINGTON New Model Army Target 1858 kal. 44 produkcji włoskiej „FLLI

PIETTA”, „COLT” mod. Navy 1861 kal. 36 produkcji włoskiej „FLLI PIETTA”,

„COLT” mod. Army 1860 kal. 44 produkcji włoskiej „FLLI PIETTA”, działał pod

wpływem błędu co do okoliczności rocznika z którego pochodziły repliki broni

czarnoprochowej, a tym samym nie miał świadomości bezprawności posiadania

tych egzemplarzy broni.

Na podstawie tak sformułowanego zarzutu autor kasacji wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w celu

ponownego rozpoznania. Na rozprawie kasacyjnej obrońca skazanego złożył

oświadczenie, że rozszerza podstawę nadzwyczajnego środka zaskarżenia

wskazując także na naruszony przepis art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 11 ustawy z dnia

21 maja 1999 r. o broni i amunicji (t. j.: Dz. U. 2012, poz. 576) w brzmieniu

ustalonym ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz

ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu

materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o

przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. Nr 38, poz. 35). Zarówno,

prokurator udzielający odpowiedzi na kasację, jak i prokurator występujący przed

Sądem Najwyższym wnieśli o oddalenie nadzwyczajnego środka zaskarżenia jako

oczywiście bezzasadnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

4

W pierwszej kolejności należało odnieść się do warunków formalnych kasacji

wniesionej przez obrońcę oskarżonego K. W., rozważając zwłaszcza zakres

zaskarżenia wyroku Sądu I instancji zwykłym środkiem odwoławczym, w którym

zasadnicze zarzuty odnoszone były do innych czynów przypisanych temu

oskarżonemu niż posiadanie broni palnej. Prokurator występujący na rozprawie

kasacyjnej zwracał przy tym uwagę na wątpliwość, czy wyrok Sądu I instancji – w

części dotyczącej czynu przypisanego w pkt VII tego orzeczenia – został w ogóle

zaskarżony. Zauważyć jednak należy, że apelacja obrońcy wniesiona od wyroku

Sądu Rejonowego w W. w tej sprawie, deklarowała zaskarżenie go w całości na

korzyść tego oskarżonego. Nie ulega też wątpliwości, że sąd odwoławczy objął

kontrolą instancyjną również czyn oskarżonego przypisany mu w pkt VII wyroku

Sądu I instancji. Zupełnie jednoznacznie przekonują o tym wywody zamieszczone

na str. 14 i 15 pisemnego uzasadnienia orzeczenia Sądu Okręgowego w S., w

których odrębne passusy poświęcone są właśnie zagadnieniu statusu

poszczególnych egzemplarzy broni czarnoprochowej, których posiadanie bez

zezwolenia wyspecyfikowano w czynie przypisanym osk. K. W. Stało się tak

zapewne w wyniku zaakcentowania prawnego znaczenia tej kwestii w toku

rozprawy odwoławczej, na co Sąd II instancji zareagował przedstawiając własną

argumentację i odnosząc się również do problematyki związanej ze stanem wiedzy

oskarżonego o uregulowaniach związanych z posiadaniem broni palnej. Oznacza

to, że przedmiotem kontroli odwoławczej przeprowadzonej przez Sąd Okręgowy w

S. był również czyn opisany w pkt VII wyroku Sądu I instancji, a w konsekwencji –

także ocena prawna wyrażona w wyroku sądu odwoławczego w odniesieniu do

tego czynu, mogła być kwestionowana w drodze nadzwyczajnego środka

zaskarżenia.

Po tych uwagach wstępnych należało przejść do istoty zagadnienia

postawionego w tej sprawie przed Sądem Najwyższym.

Kasacja wniesiona na korzyść osk. K. W. okazała się o tyle skuteczna, że

trafnie – choć z zupełnie innych powodów niż wskazał to skarżący w swym

pisemnym wystąpieniu – kwestionowała prawną ocenę zachowania oskarżonego,

polegającego na posiadaniu niektórych egzemplarzy broni palnej wymienionej w pkt

VII wyroku Sądu Rejonowego, którą to ocenę wyraził tenże Sąd w swoim

5

rozstrzygnięciu, a następnie zaakceptował ją sąd odwoławczy. Oczywiście

stwierdzenie to dotyczy jedynie egzemplarzy replik broni czarnoprochowej

wymienionych w tym punkcie rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Niewątpliwe jest

wprawdzie, że zagadnienie świadomości oskarżonego, co do tego z jakiego

rocznika wywodzą się poszczególne modele broni czarnoprochowej, których repliki

zostały zakwestionowane w wyniku przeszukania jego mieszkania i domu, a także

– hipotetycznie wiążący się z tym błąd co do konieczności uzyskania zezwolenia na

posiadanie tych jednostek broni palnej, trudno byłoby – w realiach tej sprawy –

uznać za argument podważający ustalenia faktyczne i oceny prawne wyrażone w

wyroku Sądu I instancji, które następnie w pełni zaaprobował Sąd Okręgowy w S.

W sytuacji bowiem, gdy nabywanie i posiadanie broni palnej jest – co do zasady –

ściśle reglamentowane oraz – z nielicznymi wyłączeniami – obarczone

obowiązkiem uzyskania zezwolenia właściwego organu, nie można – bez

uprzedniego zweryfikowania tej okoliczności – skutecznie powoływać się na błędne

przekonanie, że w konkretnej sytuacji zachodzi takie wyłączenie. Każdy bowiem,

kto zamierza skorzystać ze zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia na

posiadanie broni palnej, jest zobligowany wcześniej upewnić się, że mają do niego

zastosowanie ustawowe przesłanki uzasadniające zwolnienie go z tego obowiązku.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, w tej sprawie poczynienie stosownych ustaleń

nie nastręczało szczególnych trudności, skoro już z rocznika, jakim określany był

każdy z przedmiotowych rewolwerów czarnoprochowych wynikało, że są to modele

broni opracowane po 1850 r. (por. Remington New Model Army Target 1858, Colt

Model Army 1860, Colt Model Navy 1861). Nawet dla osób mało obeznanych z

bronią palną, informacje tego rodzaju są czytelne i prowadzą do jednoznacznych

wniosków. Tym bardziej oczywiste muszą być dla osoby będącej kolekcjonerem

takiej broni. Trudno zatem mówić o błędzie co do istnienia okoliczności decydującej

o braku obowiązku uzyskania wymaganego zezwolenia na posiadanie broni palnej.

Natomiast zupełnie zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialności karnej osk. K. W.

za posiadanie w/w jednostek broni palnej czarnoprochowej ma istotna zmiana

stanu prawnego, jak dokonała się w okresie między objęciem tej broni

postawionymi mu zarzutami aktu oskarżenia, a orzeczeniami sądów. Przepis art. 11

ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji w brzmieniu obowiązującym do

6

dnia 9 marca 2011 r., zwalniał z obowiązku uzyskania zezwolenia na posiadanie

broni palnej wytworzonej przed rokiem 1850 lub repliki tej broni. Zatem, posiadanie

broni palnej później wytworzonej (lub jej replik), tak jak to miało miejsce w wypadku

osk. K. W., w okresie 1858 – 1861, wiązało się z koniecznością uzyskania

wymaganego zezwolenia, bez którego było czynem prawnie zabronionym.

Natomiast od dnia 10 marca 2011 r. stan prawny w tej materii uległ istotnej zmianie.

Ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz ustawy o

wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu

materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o

przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. Nr 38, poz. 35) określono nową

granicę czasową wytworzenia broni palnej, decydującą o braku obowiązku

dysponowania stosownym zezwoleniem, ustalając ją na rok 1885. Jednocześnie,

wprowadzono również dodatkowe ograniczenie zastrzegając, że to ustawowe

zwolnienie z wymogu posiadania zezwolenia, dotyczy broni palnej rozdzielnego

ładowania (art. 11 pkt 10 ustawy). Oczywiście, nowa regulacja ma zastosowanie

także do replik tej kategorii broni palnej. Sądy orzekające w tej sprawie nie

dostrzegły w ogóle zmiany stanu prawnego w omawianym zakresie, choć sąd meriti

wyrokował niemal rok po wejściu w życie wspomnianej nowelizacji, a sąd

odwoławczy – odpowiednio później. Tymczasem, jak już wcześniej wspomniano, z

poczynionych ustaleń wynika, że trzy repliki rewolwerów czarnoprochowych, tj.

REMINGTON New Model Army Target 1858 kal. 44 produkcji włoskiej „FLLI

PIETTA”, „COLT” mod. Navy 1861 kal. 36 produkcji włoskiej „FLLI PIETTA”,

„COLT” mod. Army 1860 kal. 44 produkcji włoskiej „FLLI PIETTA”, dotyczą modeli

broni palnej wytwarzanych w latach 1858 – 1861, a więc przed 1885 r. W świetle

tych ustaleń, z wysokim prawdopodobieństwem można przyjąć, że został spełniony

jeden z warunków zwalniających z obowiązku uzyskania zezwolenia na posiadanie

takiej broni. Otwarta natomiast pozostaje kwestia, czy w odniesieniu do w/w

konkretnych egzemplarzy broni palnej zachodzi również druga z przesłanek

wymienionych w art. 11 pkt 10 ustawy o broni i amunicji, tj. czy są to rewolwery

rozdzielnego ładowania. Kwestia powinna zostać wyjaśniona w drodze

uzupełniającej opinii biegłego, który powinien wypowiedzieć się na ten temat. Sąd

Najwyższy podzielił zatem tę część wywodów skarżącego, w której wskazywał on

7

na naruszenie prawa materialnego, podnosząc na rozprawie kasacyjnej, że

polegała ona również na naruszeniu art. 4 § 1 k.k. w zw. z art. 11 ustawy z dnia 21

maja 1999 r. o broni i amunicji w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 5 stycznia

2011 r. o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz ustawy o wykonywaniu działalności

gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią,

amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym.

Rzeczywiście bowiem w czasie orzekania w tej sprawie obowiązywała nowa

ustawa określająca w inny sposób – po części niewątpliwie względniejszy z punktu

widzenia oskarżonego – wymagania decydujące o bezprawności zachowania

przypisanego osk. K. W. w ramach czynu określonego w pkt VII wyroku Sądu

Rejonowego. Obowiązkiem Sądu I instancji było zatem rozważenie możliwości

zastosowania nowej ustawy mającej znaczenie z punktu widzenia tego fragmentu

odpowiedzialności karnej oskarżonego. Także sąd odwoławczy, obejmując

zakresem swej kontroli również zagadnienie obowiązku dysponowania

zezwoleniem na posiadanie broni palnej czarnoprochowej, powinien uwzględnić w

swoich rozważaniach kwestie związane ze zwolnieniem z tego obowiązku o jakich

mowa w obecnie obowiązującej normie art. 11 pkt 10 ustawy o broni i amunicji.

Orzekanie w przedmiotowej sprawie z pominięciem nowej treści tego

przepisu przez sądy obu instancji należało ocenić jako rażące naruszenie prawa.

Dyrektywa wynikająca z treści art. 4 § 1 k.k. obejmuje nie tylko przepisy normujące

odpowiedzialność karną. Jeżeli bowiem przepisy ustawy karnej odwołują się do

innych norm wyznaczających zakres bezprawności zachowania człowieka, to także

modyfikacje dokonywane przez ustawodawcę w tym ostatnim zakresie muszą być

oceniane jako zmiana ustawy w rozumieniu art. 4 k.k. (por. A. Zoll [red.]: Kodeks

karny. Komentarz. Kraków 2004. T. I, s. 98). Jest bowiem oczywiste, że właśnie

zmiany przepisów spoza sfery prawa karnego mogą doprowadzić do innego niż

przyjęto wcześniej, ustalenia zakresu bezprawności zachowania ocenianego z

punktu widzenia wyczerpania znamion czynu zabronionego. Prowadzi to do

wniosku, że reguła wyrażona w art. 4 § 1 k.k., nakazująca – w wypadku konkurencji

– stosowanie ustawy względniejszej dla sprawcy, odnosi się do wszystkich

przepisów określających podstawy i granice odpowiedzialności karnej. W tej

sprawie, nowe przepisy administracyjne – w sposób korzystny dla osk. K. W. –

8

przesunęły granicę czasową wytworzenia broni palnej nie wymagającej posiadania

pozwolenia. Zakres reglamentacji miał istotne znaczenie dla kształtowania się

zakresu bezprawności zachowania, jak również zakresu ponoszenia

odpowiedzialności z art. 263 § 2 k.k.

Dlatego też potencjalny wpływ na treść podejmowanych rozstrzygnięć także

trzeba było uznać za istotny w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k. Zweryfikowanie w

istniejących realiach sprawy i ewentualne uwzględnienie obecnych przesłanek

zwalniających z obowiązku uzyskania pozwolenia na posiadanie broni palnej może

bowiem – z wysokim prawdopodobieństwem – doprowadzić do wyeliminowania

w/w rewolwerów czarnoprochowych z katalogu jednostek broni posiadanej bez

pozwolenia, przypisanego osk. K. W. Konsekwencją zastosowania nowych

przepisów modyfikujących zasady reglamentacji dostępu do broni palnej i

wyznaczających na nowo zakres bezprawności zachowań polegających na jej

posiadaniu bez zezwolenia oraz ograniczenia ilości posiadanych przez K. W.

jednostek broni palnej, może być także wymierzenie nowej kary jednostkowej za

czyn opisany w pkt VII wyroku Sądu I instancji oraz orzeczenie nowej kary łącznej.

Powyższe uzasadniało uwzględnienie skargi kasacyjnej. Zarazem, uznać

należało, że zadanie przeprowadzenia ewentualnej korekty, o jakim była wyżej

mowa, w pełni może wykonać sąd odwoławczy, co uzasadniało uchylenie wyroku

tylko tego sądu i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy powinien poddać

analizie obecną treść art. 11 pkt 10 ustawy o broni i amunicji oraz ustalić

ewentualny zakres jego zastosowania w odniesieniu do czynu opisanego w pkt VII

wyroku Sądu I instancji. Zapewne przydatne będzie też w tym zakresie

skorzystanie z uzupełniającej opinii biegłego ds. broni palnej, jako że zajdzie

potrzeba ustosunkowania się do nowej przesłanki wymaganej dla uchylenia

bezprawności zachowania polegającego na posiadaniu broni palnej bez

zezwolenia, tj. konieczności wykazania, że jest to broń nie tylko wytworzona przed

1885 r., ale również charakteryzująca się cechą rozdzielnego ładowania.

Odniesienie się do tej kwestii będzie wiązało się z dysponowaniem wiedzą

specjalistyczną.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

9