III KK 21/13

Sygn. akt III KK 21/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący)

SSN Barbara Skoczkowska (sprawozdawca)

SSN Włodzimierz Wróbel

Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Mieczysława Tabora

w sprawie T. K.,

skazanego z art. 222 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 31

§ 2 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 4 lipca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 16 lutego 2012 r.

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego

z dnia 17 sierpnia 2011 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy

wyrok Sądu Rejonowego z dnia 17 sierpnia 2011r., i sprawę

przekazuje temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania;

3. zarządza zwrot T.K. opłaty od kasacji w kwocie 450 (

czterysta pięćdziesiąt ) zł.

2

UZASADNIENIE

T. K. został oskarżony o to, że:

w dniu 17 kwietnia 1996 r. w G. działając wspólnie i w porozumieniu z M. M.

dopuścił się czynnej napaści na funkcjonariusza Służby Więziennej R. K., w

związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych, powodując u niego

uszkodzenie ciała w postaci urazu kręgosłupa w odcinku lędźwiowo-krzyżowym

oraz stłuczenia ręki lewej, które to uszkodzenia naruszyły czynności narządu ciała

na okres przekraczający siedem dni, przy czym czynu tego dopuścił się, mając w

znacznym stopniu ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem,

- to jest o przestępstwo z art. 233 § 1 d.k.k. w zb. z art. 156 § 1 d.k.k. w zw. z art.

10 § 2 d.k.k. w zw. z art. 25 § 2 d.k.k.

Wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2011 r., Sąd Rejonowy w G.:

I. uznał oskarżonego T. K. za winnego tego, że w dniu 17 kwietnia 1996 roku w

G. naruszył nietykalność cielesną funkcjonariusza Służby Więziennej R. K. w

związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych, powodując u

niego uszkodzenie ciała w postaci urazu kręgosłupa w odcinku lędźwiowo-

krzyżowym, co naruszyło czynności narządu ciała na okres przekraczający

siedem dni oraz stłuczenia lewej ręki, przy czym czynu tego dopuścił się,

mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność pokierowania swoim

postępowaniem i kwalifikując ten czyn z art. 222 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. skazał go na mocy tych

przepisów, a przy zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu na mocy art.

157 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. karę 7 miesięcy pozbawienia wolności,

II. na mocy art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności

zaliczył oskarżonemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie

od 18 stycznia 2005 r. do 13 maja 2005 r.,

III. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. K. S. kwotę brutto 1549,80 zł

tytułem wynagrodzenia za obronę z urzędu,

IV. na mocy art. 626 § 1 k.p.k., art. 627 k.p.k. i art. 1 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych zasądził od

oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty procesu w kwocie 1453,10 zł,

w tym opłatę sądową w kwocie 180 złotych.

3

Apelację od powyższego wyroku wywiódł obrońca oskarżonego T. K.,

zaskarżając go w całości i zarzucając:

1. obrazę przepisów postępowania, to jest art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17

§ 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k., poprzez procedowanie i

wyrokowanie w sprawie pomimo braku wymaganego zezwolenia na ściganie

oskarżonego oraz wbrew wyraźnemu zapatrywaniu prawnemu i wskazaniu

Sądu odwoławczego w tym zakresie,

2. obrazę przepisów postępowania, to jest art. 7 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1

k.p.k., poprzez odmówienie wiary konsekwentnym wyjaśnieniom oskarżonego i

uznanie za niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zeznań […] przy

jednoczesnym wskazaniu, że świadkowie ci wiedzieli, że T. K. był przez

funkcjonariuszy prześladowany, szykanowany, które to okoliczności powinny

mieć znaczenie dla oceny zeznań funkcjonariuszy, w szczególności

pokrzywdzonego K.,

3. obrazę przepisów postępowania, to jest art. 7 k.p.k., poprzez danie w całości

wiary zeznaniom pokrzywdzonego K., w szczególności w zakresie okoliczności

i mechanizmu powstania urazu kręgosłupa oraz dolegliwości z tym związanych

i czasu ich trwania, jak również w zakresie braku wcześniejszych (przed

urazem) dolegliwości kręgosłupa w sytuacji, gdy świadek ten na rozprawie

powiedział, że pomiędzy doznaniem urazu a przejściem na emeryturę wrócił na

służbę i pracował, podczas gdy z dokumentacji lekarskiej wynika, że

pokrzywdzony przebywał na zwolnieniu lekarskim w okresie od 19 kwietnia

1996 r. do 29 września 1996 r., a na emeryturę, jak sam zeznał, przeszedł od

dnia 01 października 1996 r.,

4. obrazę przepisów postępowania, to jest art. 7 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2 k.p.k.,

poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dowolne, nie

mające oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym oraz sprzeczne z

zasadą rozstrzygania nie dających się usunąć wątpliwości na korzyść

oskarżonego przyjęcie, że oskarżony wyrywając się, szarpiąc, napierając na R.

K., pchając i przyciskając go plecami do ramy łóżka chciał albo przewidując

taką możliwość godził się na to, że pokrzywdzony dozna urazu kręgosłupa w

okolicy lędźwiowo-krzyżowej oraz krwawych podbiegnięć, co naruszy czynności

4

narządów jego ciała na okres powyżej 7 dni, w sytuacji, gdy oskarżony nie

wiedział, ze pokrzywdzony z uwagi na guzek Schmorla mógł mieć kręgosłup o

mniejszej wartości niż normalny zdrowy człowiek i to mogło predestynować do

wystąpienia dolegliwości po urazie, zaś gdyby pokrzywdzony miał zdrowy

kręgosłup, to być może nie musiałby korzystać z leczenia ambulatoryjnego i

uraz nie naruszyłby czynności narządów jego ciała na okres powyżej 7 dni.

Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 16 lutego 2012 r.:

I. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście

bezzasadną;

II. zwolnił oskarżonego od zapłaty na rzecz Skarb Państwa kosztów sądowych za

postępowanie odwoławcze;

III. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. K. S. kwotę 516,60 zł brutto

tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu

z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

Kasację od prawomocnego orzeczenia Sądu odwoławczego wniósł obrońca

skazanego zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. rażące naruszenie przepisów postępowania – art. 6 k.p.k. i art. 451 k.p.k. –

poprzez nieuwzględnienie wniosku oskarżonego o jego doprowadzenie na

rozprawę odwoławczą w sytuacji, gdy przedmiotem kontroli odwoławczej nie

były wyłącznie kwestie stricte prawne, lecz przede wszystkim kwestie

dotyczące ustaleń faktycznych, co doprowadziło do naruszenia zasady

rzetelnego procesu oraz do pozbawienia oskarżonego prawa do obrony,

2. rażące naruszenie przepisów postępowania – art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art.

439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 607e § 3 pkt 4

k.p.k. – poprzez błędne ustosunkowanie się do zarzutu z punktu 1 apelacji (i w

konsekwencji jego niesłuszne nieuwzględnienie), w szczególności poprzez

przyjęcie, że zaktualizowanie się przesłanki z art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k. wynikało

z faktu, że „W trakcie postępowania toczącego się przed Sądem I instancji pod

sygn. akt II K …/10, względem T. K. nie stosowano środków o charakterze

izolacyjnym…”, podczas gdy w art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k. mowa jest o

„postępowaniu karnym”, a nie o postępowaniu sądowym, przy czym z punktu II

wyroku Sądu z dnia 17.8.2011 r., sygn. akt II K …/10, wyraźnie wynika, że w

5

toku postępowania karnego stosowane było tymczasowe aresztowanie wobec

T. K., zaliczone na poczet kary w trybie art. 63 § 1 k.k.,

3. rażące naruszenie przepisów postępowania – art. 7 k.p.k. w zw. z art. 5 § 2

k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. – poprzez błędne merytorycznie

ustosunkowanie się do zarzutu z punktu 4 apelacji (skutkujące jego

nieuwzględnieniem) polegające na pominięciu przy ocenie zamiaru skazanego

bardzo istotnej okoliczności polegającej na tym, że pokrzywdzony mógł mieć

kręgosłup o mniejszej wartości niż zdrowy człowiek z uwagi na guzek Schmorla

i to mogło predestynować go do dolegliwości jak po urazie, co zgodnie z treścią

art. 5 § 2 k.p.k. należało przyjąć na korzyść skazanego, a konsekwencją czego

winno być negatywne ustalenie co do zamiaru ewentualnego skazanego w

zakresie spowodowania u pokrzywdzonego naruszenia czynności narządu ciała

na okres powyżej 7 dni, szczególnie że takie naruszenie u pokrzywdzonego, z

uwagi na wskazany guzek, było rezultatem atypowego przebiegu związku

przyczynowego.

Skarżący w konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie

postępowania z uwagi na przedawnienie karalności, ewentualnie o uchylenie

skarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego z dnia 17 sierpnia 2011 r. i

przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Prokurator Prokuratury Okręgowej w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł

o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Na rozprawie kasacyjnej prokurator

Prokuratury Generalnej wniósł również o oddalenie kasacji obrońcy jako oczywiście

bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego T. K. jest zasadna w zakresie

zarzutu rażącego naruszenia art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k., który to przepis określa

wyjątki od zasady specjalności wyrażonej w art. 607e § 1 k.p.k. Zasada ta oznacza

zakaz ścigania, karania oraz pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności w

celu wykonania kar za wszystkie inne przestępstwa niż te, które stanowiły

podstawę przekazania. Ogranicza więc ona możliwość pociągnięcia do

odpowiedzialności za przestępstwa inne niż te, w związku z którymi nastąpiło

przekazanie. Zakaz ten nie ma jednak charakteru absolutnego, gdyż w przepisie

6

art. 607e § 3 k.p.k. określone są wyjątki od zasady specjalności, a więc wskazane

sytuacje, kiedy osoba przekazana może zostać pociągnięta do odpowiedzialności

lub odbyć karę również za przestępstwa, które nie były podstawą przekazania.

Związane są one z uzyskaniem zgody państwa, które przekazało osobę ściganą

(pkt 1 i 8), domniemaną lub wyraźną zgodą osoby przekazanej (pkt 2, 6 i 7) albo

brakiem zagrożenia stosowaniem środków związanych z pozbawieniem wolności

względem osoby przekazanej zarówno w toku postępowania, jak i po wydaniu

wyroku skazującego (pkt 3, 4 i 5).

W ramach wyjątku przewidzianego w art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k., którego to

przepisu obrazę zarzuca obrońca w kasacji, dana osoba może być ścigana lub

skazana za inne przestępstwo niż to, które stanowiło podstawę przekazania, bez

potrzeby wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia zgody państwa wykonania

ENA, o ile żaden środek ograniczenia wolności nie jest stosowany na etapie

ścigania lub w toku postępowania karnego zmierzającego do wydania wyroku w

odniesieniu do tego przestępstwa. Stosowanie tymczasowego aresztowania w toku

postępowania karnego o inne przestępstwo niż te, które stanowiło podstawę

przekazania osoby na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, stanowi więc

przeszkodę prawną w jej ściganiu za ten czyn (por. postanowienie SN z dnia 6

maja 2010 r., V KK 222/09, LEX nr 603810; uchwała SN 7 sędziów z dnia 24

listopada 2010 r., I KZP 19/10, OSNKW 2010, z. 12, poz. 103; wyrok Europejskiego

Trybunału Sprawiedliwości z dnia 1 grudnia 2008 r., C-388/08 PPU, LEX nr

477941).

Z uwagi na powyższe, odnosząc się do podniesionego w kasacji w punkcie

2. zarzutu rażącego naruszenia przepisów art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1

pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k.,

konieczne jest przypomnienie istotnych okoliczności związanych z przebiegiem

postępowania w niniejszej sprawie. Z akt sprawy wynika, że T. K. został oskarżony

o popełnienie przestępstwa z art. 233 § 1 d.k.k. w zb. art. 156 § 1 d.k.k. w zw. z art.

10 § 2 d.k.k. w zw. z art. 25 § 2 d.k.k. Sąd Rejonowy w G. uznając, że oskarżony

nie stawiając się na rozprawy utrudnia prowadzenie postępowania, postanowieniem

z dnia 24 lutego 1998 r., w sprawie o sygn. IV K …/97, zastosował wobec

oskarżonego areszt tymczasowy na okres 2 miesięcy, a następnie w dniu 23

7

kwietnia 1998 r. zawiesił postępowanie w sprawie. Po uzyskaniu informacji, że

oskarżony został osadzony, pismem z dnia 11 stycznia 2005 r. tenże Sąd

Rejonowy przekazał Zakładowi Karnemu w S. odpis postanowienia z dnia 24 lutego

1998 r., w odpowiedzi na co otrzymał informację, że z dniem 18 stycznia 2005 r.

zostało wprowadzone do wykonania postanowienie o zastosowaniu tymczasowego

aresztowania w sprawie IV K …/97. W dniu 28 stycznia 2005 r. Sąd Rejonowy w

G. podjął zawieszone postępowanie, a w dniu 18 marca 2005 r., w sprawie o nowej

sygn. akt IV K …/05, przedłużył stosowanie wobec T. K. tymczasowego

aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 18 czerwca 2005 r. Na rozprawie w

dniu 11 maja 2005 r. oskarżony wskazał, że europejski nakaz aresztowania

stanowiący podstawę jego przekazania z RFN do Polski, nie obejmował będącego

przedmiotem rozpoznania zarzutu z art. 233 § 1 d.k.k., równocześnie oskarżony

oświadczył, iż nie wyraża zgody na prowadzenie tej sprawy. Z pisma Prokuratury

Generalnej w Berlinie wynika, że oskarżony w trakcie prowadzonego postępowania

o wydanie go do Polski na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, nie

zrezygnował z uwzględnienia zasady specjalności. W takiej sytuacji Sąd Rejonowy

w G. uchylił wobec oskarżonego tymczasowe aresztowanie, a w dniu 28 czerwca

2005 r. ponownie zawiesił postepowanie w sprawie, które po podjęciu przez Sąd

Rejonowy w dniu 26 lipca 2006 r. otrzymało sygn. II K ../05.

Z dołączonych dokumentów do niniejszej sprawy wiadomo natomiast, że T.

K. został zatrzymany na terytorium Republiki Federalnej Niemiec i w dniu 13

grudnia 2004 r. osadzony w Zakładzie Karnym w S. Był on poszukiwany w związku

z wydanym europejskim nakazem aresztowania przez Sąd Okręgowy w G. w dniu

16 września 2004 r., sygn. IV Kop …/04. Wniosek o jego wydanie złożyła

Prokuratura Okręgowa w G., która zarzuciła T. K. popełnienie pięciu przestępstw

polegających na udziale w zorganizowanej grupie przestępczej o charakterze

zbrojnym, która w celu osiągnięcia korzyści majątkowej uprowadzała osoby i

pozbawiała je wolności. Akta sprawy wskazują również, że wydanie T. K. przez

niemiecki organ sądowy nastąpiło tylko i wyłącznie w wykonaniu tego ENA, a w

trakcie prowadzonego postępowania w niniejszej sprawie nie uzyskano dodatkowej

zgody strony niemieckiej na ściganie oskarżonego za zarzucane mu w tym

postępowaniu przestępstwo.

8

W tym miejscu wskazać należy na wyjątkową niekonsekwencję w

postępowaniu Sądu Okręgowego w G., która spowodował, iż postępowanie karne

w niniejszej sprawie nie zostało dotychczas zakończone. W dniu 19 grudnia 2007

r. Sąd ten nie uwzględnił wniosku Prokuratora Okręgowego w G. o wystąpienie do

niemieckich organów sądowych o wyrażenie zgody na rozszerzenie ścigania T. K.

o czyn stanowiący przedmiot rozpoznania w niniejszym postępowaniu. Sąd ten

przyjmując błędną wykładnię art. 607 § 3 pkt 4 k.p.k. zauważył, że skoro

postępowanie karne prowadzone przeciwko oskarżonemu w tej sprawie nie wiąże

się ze stosowaniem w danej chwili środka polegającego na pozbawieniu wolności,

to można ścigać oskarżonego za przestępstwo inne, niż te, które stanowiły

podstawę przekazania. Innego zdania był Sąd Okręgowy w G., który wyrokiem z

dnia 17 marca 2010 r., sygn. V Ka …/09, uchylił skazujący wyrok Sądu

Rejonowego w G. z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. II K …/05, wskazując w

uzasadnieniu wyroku, że oskarżony był w trakcie postępowania sądowego

tymczasowo aresztowany, a przyjęcie takiej interpretacji przepisu, jak powyżej

wskazano, jest obejściem zasady specjalności. Podkreślił Sąd również, iż istnieje

możliwość wdrożenia prawidłowego trybu ENA. Jednakże Sąd Okręgowy w G., w

innym składzie, postanowieniem z dnia 2 lutego 2011 r. nie uwzględnił wniosku

Sądu Rejonowego w sprawie o sygn. II K …/10, który w wykonaniu zaleceń Sądu

Odwoławczego, zwrócił się do sądu właściwego o wydanie ENA w tej sprawie. Po

ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy wydał wyrok w dniu 17 sierpnia

2011 r.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że skoro europejski nakaz

aresztowania nie obejmował zgody na ściganie za czyn objęty niniejszym

postępowaniem, oskarżony nie wyraził zgody o jakiej mowa w art. 607e § 3 pkt 7

k.p.k., a w trakcie postępowania toczącego się po sprowadzeniu T. K. do Polski

wprowadzono wobec niego do wykonania tymczasowe aresztowanie, to zawarty w

kasacji obrońcy zarzut naruszenia art. 607e § 3 pkt 4 k.p.k. jest trafny. Z uwagi na

to, że stwierdzone uchybienie jest nie tylko rażące, a jego wpływ na treść wyroku

oczywisty, ale również na to, że dotknięte jest nim także orzeczenie Sądu I

instancji, zasadne jest uchylenie zarówno zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego

9

w G. jak i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w G. i przekazanie

sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy nie podzielił natomiast stanowiska obrońcy, że w sprawie

wystąpiła negatywna przesłanka procesowa stanowiąca bezwzględną przyczynę

odwoławczą, co skutkować winno nie tylko uchyleniem wyżej wskazanych

wyroków, ale również umorzeniem postępowania w sprawie. Zauważyć bowiem

należy, że przesłanka procesowa w postaci zgody państwa wydania ma charakter

usuwalny, a więc konieczne jest wdrożenie prawidłowego trybu i podjęcie próby

uzyskania zgody właściwego organu sądowego RFN na objęcie oskarżonego

ściganiem za czyn zarzucany mu aktem oskarżenia w ramach tego postepowania.

Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.

ograniczył rozpoznanie kasacji tylko do tego właśnie uchybienia, bowiem jest to

wystarczające do wydania merytorycznego orzeczenia, a rozpoznanie w takiej

sytuacji pozostałych zarzutów jest bezprzedmiotowe.

Zgodnie z treścią art. 527 § 4 k.p.k. wobec uwzględnienia kasacji, nakazano

zwrot T. K. wniesionej przez niego opłaty sądowej w kwocie 450 złotych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej

wyroku.