V KK 456/12

Sygn. akt V KK 456/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSN Roman Sądej

Protokolant Barbara Kobrzyńska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie B. P. oskarżonego z art. 157 § 2 kk

i J. P. oskarżonego z art. 217 § 1 kk,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 2 lipca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego

od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 3 lipca 2012 r., sygn. akt […],

uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Ś.

z dnia 21 lutego 2011 r., […],

I. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Z.;

II. zarządza zwrot opłaty kasacyjnej na rzecz oskarżyciela

posiłkowego W. P.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Ś. wyrokiem z dnia 21 lutego 2012 r. uznał:

1. oskarżonego B. P. za winnego tego, że w dniu 5 lipca 2011 r. w W.,

uderzył pięścią w twarz oraz kopnął w lewą stronę klatki piersiowej, złapał kończyną

górną za szyję W. P., czym spowodował u niego obrażenia ciała pod postacią

zażółcenia grzbietu nosa, delikatnych otarć naskórka w okolicy szyjnej przedniej i

bocznej, zażółcone i nieregularne podbiegnięcia krwawe w okolicy piersiowo -

podobojczykowej prawej o wymiarach 10,0 cm x 7,5 cm x 5,5 cm, bolesności

uciskowej i oddechowej żeber w okolicy lewego łuku żebrowego, przy czym

obrażenia te nie naruszyły czynności narządów ciała i nie spowodowały rozstroju

zdrowia na czas przekraczający siedem dni, tj. przestępstwa wyczerpującego

znamiona art. 157 § 2 k.k.;

2. oskarżonego J. P. za winnego tego, że w dniu 5 lipca 2011 r. w R.,

złapał za rękę i szarpał W. P., czym naruszył jego nietykalność cielesną, tj.

przestępstwa wyczerpującego znamiona art. 217 § 1 k.k.

W oparciu o art. 66 § 1 i § 2 k.k. oraz art. 67 § 1 k.k. Sąd warunkowo umorzył

postępowanie karne wobec obu oskarżonych na okres próby 1 roku i jednocześnie

na podstawie art. 67 § 3 k.k. i art. 47 § 1 k.k., tytułem nawiązki, zasądził na rzecz

pokrzywdzonego W. P. :

- od oskarżonego B. P. kwotę 400 zł;

- od J. P. kwotę 200 zł.

Nadto na podstawie art. 230 § 2 k.p.k. Sąd zarządził zwrot pokrzywdzonemu

W. P. dowodu rzeczowego w postaci koszulki oraz na zasadzie art. 629 k.p.k. w zw.

z art. 627 k.p.k. zasądził od oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa wydatki

postępowania w kwocie 144,20 zł, zaś na podstawie art. 7 ustawy z dnia

23.06.1973 r. o opłatach w sprawach karnych wymierzył im opłaty w kwocie po 100

zł.

Powyższy wyrok, zaskarżony został przez obrońcę obu oskarżonych oraz

przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego.

Obrońca zaskarżył wyrok w całości na korzyść oskarżonych, zarzucając iż

wydany został z obrazą art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. z uwagi na to, że Sąd, mając na

uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny, zaniechał umorzenia postępowania

3

karnego wobec obu oskarżonych z powodu znikomej szkodliwości społecznej

czynów przez nich popełnionych i wniósł o zmianę wyroku poprzez umorzenie

postępowania karnego na zasadzie art. 17 § 1 pkt. 3 k.p.k.

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego zaskarżył wyrok na niekorzyść obu

oskarżonych, ale jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o karze i środkach karnych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść orzeczenia,

polegający na bezzasadnym uznaniu, że wina oraz stopień społecznej

szkodliwości popełnionych przez oskarżonych czynów nie są znaczne, co tym

samym umożliwiło zastosowanie względem nich instytucji warunkowego

umorzenia postępowania karnego;

2. błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść orzeczenia,

polegający na wadliwym przyjęciu, że wysokość orzeczonego na rzecz

pokrzywdzonego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jest adekwatna do

stopnia doznanej przez niego krzywdy, jak również dochodów i warunków

majątkowych i osobistych sprawców czynów;

3. obrazę prawa procesowego, tj. art. 424 k.p.k., poprzez wadliwe uzasadnienie

wydanego wyroku, w szczególności przez zaniechanie szczegółowego

wykazania przesłanek, którymi kierował się Sąd przy dokonywaniu wymiaru

wysokości środka karnego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik oskarżyciela

posiłkowego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Po rozpoznaniu apelacji, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 3 lipca 2012 r.,

uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 1 § 2 k.k. i art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k.

postępowanie karne wobec B. P. oraz J. P. umorzył, a kosztami procesu obciążył

Skarb Państwa.

Od wyroku Sądu odwoławczego kasację wywiodła pełnomocnik oskarżyciela

posiłkowego W. P., która zaskarżyła orzeczenie w całości na niekorzyść

oskarżonych.

Na podstawie art. 523 k.p.k. wyrokowi zarzuciła:

4

„1. rażące naruszenie prawa procesowego, art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3

k.p.k., poprzez niewłaściwe przeprowadzenie kontroli apelacyjnej i zaniechanie

rozpatrzenia zarzutów apelacji oskarżyciela posiłkowego, co miało istotny wpływ na

treść orzeczenia,

2. rażące naruszenie prawa procesowego, art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k. w zw.

z art. 437 § 2 k.p.k., poprzez przeprowadzenie przez Sąd odwoławczy dowolnej

oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem istotnych

okoliczności, ujawnionych w toku rozprawy przed Sądem I instancji, co w

konsekwencji doprowadziło do odmiennych ustaleń stanu faktycznego sprawy, a

tym samym ma istotny wpływ na treść orzeczenia,

3. rażące naruszenie prawa procesowego, art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art.

115 § 2 k.k. i w zw. z art. 433 § 1 i 2 k.p.k., poprzez wadliwe uznanie, że stopień

społecznej szkodliwości zachowań, których dopuścili się oskarżeni B. P. oraz J. P.,

powinien zostać oceniony przez pryzmat zachowania pokrzywdzonego”.

Autorka kasacji wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego w całości oraz przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja zasługuje na uwzględnienie.

Ma rację skarżąca, kiedy wywodzi, że strony nie kwestionowały

poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych w sprawie, natomiast

zarzuciły błędną ocenę stopnia społecznej szkodliwości przestępstw, jakich

dopuścili się oskarżeni na szkodę oskarżyciela posiłkowego W. P., oraz wymiar

orzeczonych środków karnych.

Zauważył też to Sąd odwoławczy, który na wstępie swoich rozważań trafnie

stwierdził, że „ustalenia faktyczne poczynione zostały w tej sprawie w zasadzie

prawidłowo … . Kwestią sporną pozostała … ocena stopnia społecznej

szkodliwości czynów…, a więc również konsekwencji prawnych, jakie powinny

spotkać oskarżonych za przypisane im czyny” (k. 177).

Po przedstawionej deklaracji, Sąd Okręgowy, stosownie do treści art. 433 §

2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. powinien przystąpić do oceny zarzutów apelacji oraz

uzasadnienia, dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za zasadne lub niezasadne.

5

Tymczasem z rażącą obrazą wspomnianych przepisów zupełnie odstąpił od oceny

apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, kwitując to

stwierdzeniem „z obu wywiedzionych apelacji za zasadną uznać należało jedynie

apelację obrońcy oskarżonych” (k. 176). Sąd odwoławczy pozbawił w ten sposób

oskarżyciela posiłkowego możliwości poznania przyczyn negatywnej oceny jego

apelacji. Z dyspozycji art. 457 § 3 k.p.k. odczytywanej w powiązaniu z art. 433 § 2

k.p.k., wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że obowiązkiem Sądu

odwoławczego jest przedstawienie , w pisemnych motywach wyroku, powodów

uwzględnienia lub nieuwzględnienia zarzutów apelacji, przy czym prezentowane

rozważania powinny odnosić się do wszystkich zarzutów. Uchybienia w zakresie

wymogów jakie powinno spełniać uzasadnienie Sądu II instancji mogą świadczyć o

niedokładnej kontroli instancyjnej oraz uniemożliwić przeprowadzenie kontroli

kasacyjnej.

Następnie z niezrozumiałych względów, wbrew wcześniej zajętemu

stanowisku, iż ustalenia faktyczne poczynione w sprawie są prawidłowe i

niekwestionowane przez strony, Sąd II instancji przeprowadził ponowną ocenę

materiału dowodowego. Przypomnieć należy, iż Sąd Rejonowy ustalenie stanu

faktycznego oparł głównie na podstawie zeznań pokrzywdzonego W. P. oraz opinii

sądowo – lekarskiej, natomiast odmówił wiary wyjaśnieniom oskarżonych.

Uzasadnienie przyjętej przez Sąd I instancji oceny materiału dowodowego spełnia

wymogi art. 424 § 1 k.p.k. Natomiast Sąd odwoławczy głównie w oparciu o

wyjaśnienia oskarżonych stwierdził, że nie można w sposób pewny i kategoryczny

ustalić jak zachowywali się B. P. i W. P. podczas manewru wyprzedzania

oskarżonego przez pokrzywdzonego. Jednak bezspornym jest, iż w znaczącej

mierze pokrzywdzony przyczynił się do powstania konfliktu i jego eskalacji, gdyż

doprowadził do bardzo poważnego zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu

drogowego, a w konsekwencji do silnego wzburzenia emocjonalnego oskarżonego.

Dalej odmiennie niż Sąd Rejonowy – Sąd odwoławczy wywiódł – nie można

wykluczyć, że do eskalacji konfliktu doszło na skutek lekceważącego czy wręcz

wyzywającego zachowania pokrzywdzonego. Ponadto ustalił, że oskarżony B. P.

samoistnie zaniechał stosowania przemocy wobec pokrzywdzonego, zaś J. P.

6

„działał pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami”

(k.178).

Deklarując, że ocenia jedynie stopień społecznej szkodliwości czynów, z

obrazą zasad: bezpośredniości, swobodnej oceny dowodów, dwuinstancyjności i

art. 424 § 1 k.p.k. Sąd odwoławczy dokonał własnej, odmiennej oceny dowodów

oraz poczynił nowe ustalenia faktyczne.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, w razie zmiany

oceny dowodów oraz ustaleń faktycznych, Sąd odwoławczy powinien stosować się

do ogólnych zasad uzasadnienia wyroku określonych w art. 424 § 1 k.p.k.

Uzasadnienie takie powinno więc zawierać szczegółową analizę materiałów

dowodowych, w szczególności zaś wskazywać zarówno to, dlaczego sąd uznał

ustalenia Sądu I instancji za błędne, jak i to jakie fakty uznał za udowodnione lub

nieudowodnione, na jakich w tej mierze oparł się dowodach oraz dlaczego nie uznał

dowodów przeciwnych (por. T. Grzegorczyk. Kodeks postępowania karnego.

Komentarz, Warszawa 2008, s. 891 - 892). Opisanych wymogów uzasadnienie

Sądu II instancji nie spełnia.

Rażąca obraza art. 433 § 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410

k.p.k. i art. 424 § 1 k.p.k. mogła mieć istotny wpływ na treść wyroku, w związku z

czym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu, który w toku ponownej oceny wniesionych

apelacji winien uniknąć uchybień, które stały się przyczyną niniejszego

rozstrzygnięcia.

Na podstawie art. 527 § 4 k.p.k. zarządzono zwrot opłaty kasacyjnej na

rzecz oskarżyciela posiłkowego.

Podsumowując, orzeczono jak w wyroku.