V KK 99/13

Sygn. akt V KK 99/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca)

SSN Roman Sądej

Protokolant Barbara Kobrzyńska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie B. T.

skazanego z art. 163 kk z 1932 r.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 2 lipca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z.

z dnia 16 grudnia 1960 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Z.

z dnia 2 lipca 1960 r.

1. uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok

Sądu Powiatowego w Z. i uniewinnia B. T. od popełnienia

zarzucanego mu czynu;

2. kosztami procesu obciąża Skarb Państwa.

2

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Z. postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r. (Ko …/11)

odtworzył zniszczone akta Sądu Powiatowego w Z. o sygnaturze 1 Kp …/60 w

części niezbędnej do przeprowadzenia postępowania w trybie kasacji, ustalając

m.in., że:

- Prokurator Powiatowy w Z. przesłał do wymienionego Sądu akt oskarżenia

przeciwko R. G. i B. T., przy czym B. T. oskarżył o to, że w dniu 30 maja 1960 r. w

Z. nawołując do nierozchodzenia się, brał udział w zbiegowisku publicznym,

którego uczestnicy wspólnymi siłami dopuścili się gwałtownego zamachu na

funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej interweniujących celem przywrócenia ładu i

porządku, tj. o czyn z art. 163 k.k. z 1932 r.;

- Sąd Powiatowy w Z. wyrokiem z dnia 2 lipca 1960 r. w sprawie o

sygnaturze 1 Kp …/60 skazał B. T. na karę 9 miesięcy więzienia, zaliczając mu na

poczet kary okres tymczasowego aresztu od 31 maja do 2 lipca 1960 r.;

- czyn, za który skazano B. T. dotyczył jego udziału w dniu 30 maja 1960 r. w

zbiegowisku publicznym i zamachu na funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej;

- po wniesieniu przez obrońcę rewizji od wyroku Sądu pierwszej instancji, w

instancji odwoławczej w sprawie B. T. orzekał Sąd Wojewódzki w Z., który

wyrokiem z dnia 16 grudnia 1960 r. o sygnaturze Kr …/60 utrzymał zaskarżony

wyrok w mocy.

Sąd Rejonowy nadmienił, że „m.in. co do pełnej treści części wstępnej i

dyspozytywnej zapadłego wobec B. T. wyroku, nie było możliwe odtworzenie

zniszczonych akt (…)”.

Po uprawomocnieniu się powyższego postanowienia kasację od

prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z. z dnia 16 grudnia 1960 r., sygn.

akt Kr 2334/60, zaskarżając go w całości na korzyść skazanego B. T., wniósł

Rzecznik Praw Obywatelskich. Zarzucił wyrokowi „rażące naruszenie prawa

materialnego, a mianowicie art. 163 k.k. z 1932 r., polegające na przypisaniu B. T.

popełnienia zarzucanego mu czynu, pomimo braku w jego działaniu znamion

przestępstwa określonego w tym przepisie, co miało istotny wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia” i zwrócił się o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Powiatowego w Z. i uniewinnienie B. T. od

popełnienia przypisanego mu czynu.

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Rozpatrywana kasacja dotyczy wyroku wydanego w sprawie osoby

oskarżonej o udział w tzw. wydarzeniach zielonogórskich i jest kolejną kasacją, w

której Rzecznik Praw Obywatelskich podważa zasadność skazania za udział w tych

wydarzeniach. Gdyby wiedzę o czynie przypisanym B. T. czerpać wyłącznie z treści

postanowienia o odtworzeniu akt jego sprawy, które nie przytacza precyzyjnie

zwłaszcza treści wyroku Sądu pierwszej instancji, a w żadnej mierze nie daje

obrazu uzasadnień zapadłych wyroków, zajęcie stanowiska co do zasadności

kasacji byłoby niemożliwe, jest jednak istotne, że materiały zebrane w aktach spraw

innych osób skazanych za udział we wspomnianych wydarzeniach zielonogórskich,

jak też naukowe opracowania historyczne (np. publikacja pod red. T.

Dzwonkowskiego „Wydarzenia zielonogórskie w 1960 r.”, Zielona Góra 1995, także

C. Osękowskiego, Konflikt o Dom Katolicki w Zielonej Górze, Studia Zielonogórskie,

t. 1, s. 66 i n.), pozwalają całkiem dokładnie odtworzyć tło i przebieg tych wydarzeń.

Wiadomo więc, że wobec grupy kobiet zebranych w Domu Katolickim,

przeciwstawiających się odebraniu (decyzją Komisji Lokalowej Miejskiej Rady

Narodowej w Z.) miejscowej parafii św. Jadwigi tego budynku zajmowanego przez

nią od 1945 r., władze użyły sił milicyjnych. Spowodowało to gromadzenie się

licznych osób protestujących przeciwko takiemu postępowaniu. Do siłowego

rozproszenia tłumu skierowano oddziały ZOMO, co spotkało się z reakcją

zebranych osób, które odmówiły rozejścia się oraz nie tylko werbalnie, ale i czynnie

wystąpiły przeciwko funkcjonariuszom. Ostatecznie doszło do spacyfikowania tłumu

i zatrzymania wielu osób, wobec których wszczęto postępowania karne,

zakończone wyrokami skazującymi za czyny z art. 133 § 1, względnie z art. 163

k.k. z 1932 r. We wcześniej wydanych orzeczeniach uchylających zaskarżone

wyroki i uniewinniających skazane nimi osoby, Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że

zajścia, jakie miały miejsce w dniu 30 maja 1960 r. w Z., były wyrazem społecznego

protestu przeciwko bezprawnej i brutalnej ingerencji władz państwowych, dążących

do ograniczenia wpływów społecznych Kościoła i okazania własnej siły, w sferę

życia religijnego społeczeństwa, a zachowanie osób protestujących w sposób, który

sądy orzekające uznały za wyczerpujące znamiona przestępstwa, było

motywowane szczególną sytuacją, wykluczającą przypisanie im winy. W

4

konsekwencji, skazanie tych osób było skazaniem rażąco naruszającym

zastosowane przepisy prawa materialnego, zatem oczywiście niesłusznym w

rozumieniu art. 537 § 2 k.p.k. (zob. np. wyroki: z dnia 4 czerwca 1998 r., V KKN

187/97, Lex nr 156470; z dnia 14 grudnia 2005 r., V KK 331/05, Lex 200699; z dnia

7 lutego 2007 r., V KK 413/06, LEX nr 445801; z dnia 23 kwietnia 2008 r., V KK

70/08, Lex nr 388615; z dnia 14 stycznia 2010 r., V KK 260/09, Lex nr 553761; z

dnia 1 września 2010 r., Lex nr 603955). Sąd Najwyższy orzekający w sprawie B.

T. podzielił to stanowisko, wobec czego w uwzględnieniu kasacji wniesionej na jego

korzyść przez Rzecznika Praw Obywatelskich, uchylił zaskarżony wyrok oraz

utrzymany nim w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji i uniewinnił B. T. od

popełnienia zarzucanego mu czynu. Przytoczone wyżej okoliczności kazały uznać,

że takiemu rozstrzygnięciu nie sprzeciwia się okoliczność, iż treść skazującego go

wyroku nie została precyzyjnie ustalona.

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu znajduje oparcie w treści art. 632

pkt 2 k.p.k.