II PK 316/12

Sygn. akt II PK 316/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa J. J.

przeciwko Spółce Restrukturyzacji Kopalń S.A. w B. […] o zadośćuczynienie za

utracone zdrowie w związku z chorobą zawodową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 lipca 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ś.

z dnia 28 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego -

Sądu Pracy w K. z dnia 13 marca 2012 r., i przekazuje sprawę

temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania oraz

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego i

apelacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r., Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w K. oddalił

powództwo J. J. przeciwko Spółce Restrukturyzacji Kopalń Spółce Akcyjnej w B. […]

o zadośćuczynienie za utracone zdrowie w związku z chorobą zawodową.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód był zatrudniony w kopalni KWK "N. "

w okresie od dnia 30 maja 1972 r. do dnia 2 lutego 1998 r. na różnych

stanowiskach, przy czym od dnia 2 czerwca 1975 r. do dnia 1 sierpnia 1976 r.

świadczył pracę jako ładowacz pod ziemią, a od 2 sierpnia 1976 r. do 30 grudnia

1996 r. zajmował stanowisko ślusarza pod ziemią. Orzeczeniem lekarskim z dnia

27 listopada 2008 r. wystawionym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w W.

rozpoznano u powoda chorobę zawodową (pylicę płuc) i wskazano, że miejscem

zatrudnienia, w którym nastąpiło narażenie zawodowe stanowiące przyczynę

zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej była kopalnia "N." (poprzedniczka

prawna strony pozwanej). Decyzją Nr 4/09 z dnia 19 stycznia 2009 r. Państwowy

Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. stwierdził u powoda wystąpienie choroby

zawodowej - pylicy płuc górników kopalń węgla. Z kolei orzeczeniem lekarza

orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 kwietnia 2009 r. ustalono u

powoda 20% uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami choroby

zawodowej (pylicy płuc). Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23

marca 1999 r. przyznano powodowi od dnia 13 marca 1999 r. rentę z tytułu

częściowej niezdolności do pracy w związku z zawodowym uszkodzeniem słuchu.

Kolejną decyzją z dnia 23 marca 1999 r. organ rentowy przyznał powodowi

emeryturę górniczą.

Przy takich ustaleniach Sąd Rejonowy przyjął, że roszczenie powoda o

zapłatę kwoty 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za skutki wywołane chorobą

zawodową uległo przedawnieniu i skuteczny w tym zakresie jest zarzut pozwanej.

Sąd Rejonowy podkreślił, że powód zaprzestał wykonywania pracy w kopalni węgla

kamiennego w dniu 31 grudnia 1996 r., kiedy to przeszedł na urlop górniczy. Z tą

datą przestały na organizm powoda oddziaływać szkodliwe czynniki związane z

ruchem kopalni. Zdaniem Sądu, do sytuacji prawnej powoda miał zastosowanie

przepis art. 442 § 1 k.c. (aktualnie uchylony), zgodnie z którym roszczenie o

naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulegało przedawnieniu z

upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o

3

osobie obowiązanej do jej naprawienia, przy czym w każdym wypadku roszczenie

to przedawniało się z upływem 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie

wyrządzające szkodę. Sąd Rejonowy miał na uwadze treść wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 1 września 2006 r., SK 14/05 (Dz.U. Nr 164, poz. 1166),

stwierdzającego niekonstytucyjność art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., jak również

wprowadzenie do Kodeksu cywilnego w miejsce uchylonego art. 442 k.c. nowego

przepisu art. 4421

k.c. Wskazując na treść art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o

zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 80, poz. 538), Sąd Rejonowy doszedł

do przekonania, że w sprawie ma zastosowanie art. 442 k.c. (obowiązujący w dacie

zakończenia wykonywania przez powoda pracy górniczej) i dlatego wszelkie

roszczenia deliktowe przysługujące powodowi przeciwko byłemu pracodawcy uległy

przedawnieniu po upływie 10 lat od ustania zatrudnienia (31 grudnia 1996 r.).

Według Sądu pierwszej instancji, wykładnia art. 2 ustawy nowelizującej Kodeks

cywilny a contrario prowadzi do wniosku, że nowy przepis art. 4421

k.c. nie ma

zastosowania do roszczeń deliktowych, które w dniu wejścia w życie ustawy

nowelizującej uległy już przedawnieniu. Zdaniem Sądu Rejonowego skoro

roszczenie powoda uległo już przedawnieniu, to powództwo podlegało oddaleniu

bez konieczności badania, czy ujawniona szkoda na osobie pozostaje w związku

przyczynowym z pracą świadczoną przez powoda w kopalni.

Wyrokiem z dnia 28 maja 2012 r., Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił apelację powoda od wyroku Sądu pierwszej instancji i orzekł o

kosztach postępowania odwoławczego. Sąd drugiej instancji w pełni zaakceptował

ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, wnioski wysnute na ich podstawie oraz

przedstawioną argumentację prawną. Wobec tego Sąd odwoławczy nie znalazł

podstaw do zmiany orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Według Sądu

Okręgowego, skoro powód zaprzestał wykonywania pracy w kopalni "N." z końcem

grudnia 1996 r. (w momencie przejścia na urlop górniczy), to wszelkie roszczenia

deliktowe przysługujące mu w związku z zatrudnieniem w tej kopalni uległy

przedawnieniu po upływie 10 lat od tej daty, a więc z dniem 31 grudnia 2006 r. (czyli

przed dniem wejścia w życie ustawy wprowadzającej do Kodeksu cywilnego w

miejsce art. 442 nowego art. 4421

, co nastąpiło w dniu 10 sierpnia 2007 r.). Sąd

Okręgowy nie uwzględnił powołanego w apelacji powoda zarzutu naruszenia art. 5

4

k.c. w związku z art. 300 k.p., przyjmując że "każdy przypadek przedawnienia

należy ocenić indywidualnie", zaś stan faktyczny ustalony w sprawie jest inny niż w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2009 r., I PK 6/07 (OSNP 2008 nr 15-

16, poz. 213).

Od wyroku Sądu Okręgowego powód wniósł skargę kasacyjną, w której

zarzucił naruszenie: 1) art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy -

Kodeks cywilny przez przyjęcie, że zarzut przedawnienia roszczenia o

zadośćuczynienie za krzywdę, jakiej doznał powód, powinien być oceniony w

oparciu o art. 442 § 2 zdanie drugie k.c. w sytuacji, gdy roszczenie powstało w dniu

27 listopada 2008 r., zaś art. 2 ustawy nowelizującej Kodeks cywilny dotyczy

wyłączne roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (10 sierpnia

2007 r.), co z kolei oznacza, że do oceny przedawnienia roszczeń o naprawienie

szkody na osobie powstałych po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej należy

stosować art. 4421

§ 3 k.c.; 2) art. 291 § 1 k.p. w związku z art. 120 § 1 k.c. w

związku z art. 300 k.p. przez pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy przepisów

prawa pracy w sytuacji, gdy dochodzone przez powoda roszczenie jest

roszczeniem ze stosunku pracy, ulegającym przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia,

w którym stało się wymagalne, zaś roszczenie powoda o zadośćuczynienie za

krzywdę spowodowaną powstaniem choroby zawodowej stało się wymagalne

dopiero z dniem 27 listopada 2008 r.; 3) art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. wskutek

przyjęcia, że roszczenie powoda uległo przedawnieniu z upływem okresu

dziesięcioletniego liczonego od dnia, w którym ustało narażenie na działanie

czynników powodujących powstanie choroby zawodowej, podczas gdy ten przepis

jest niezgodny z art. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, a zatem nie powinien być

stosowany przy ocenie przedawnienia roszczenia zgłoszonego w pozwie. W

uzasadnieniu podstaw kasacyjnych powód wywiódł w szczególności, że

przedawnienie, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r.

nowelizującej Kodeks cywilny może dotyczyć wyłącznie tych roszczeń, które w dniu

wejścia w życie tej ustawy (10 sierpnia 2007 r.) już powstały; nie obejmuje

natomiast tych roszczeń o naprawienie szkody na osobie, która się nie ujawniła

przed wejściem w życie ustawy nowelizującej. W konsekwencji do roszczeń, które

nie powstały (nie ujawniły się) przed dniem 10 sierpnia 2007 r., ale dopiero po tej

5

dacie, powinien mieć zastosowanie art. 4421

k.c. Z tej przyczyny przyjęta przez

Sądy obu instancji wykładnia art. 2 ustawy nowelizującej jest niedopuszczalną

wykładnią contra legem. W ocenie skarżącego, w zaskarżonym wyroku przy ocenie

prawnej roszczenia całkowicie pominięto także art. 291 § 1 k.p. a dochodzone

roszczenie jest roszczeniem ze stosunku pracy, którego termin przedawnienia

rozpoczyna bieg z dniem wymagalności. Roszczenie powoda o zadośćuczynienie

stało się wymagalne najwcześniej w dniu 27 listopada 2008 r., kiedy z treści

orzeczenia wystawionego przez Ośrodek Medycyny Pracy w W. dowiedział się o

rozpoznaniu u niego choroby zawodowej pylicy płuc. W takim razie roszczenie to

nie uległo trzyletniemu przedawnieniu, o którym mowa w art. 291 § 1 k.p., bo

powód wniósł pozew w dniu 12 października 2011 r.

Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w całości i

orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie od strony pozwanej kwoty 30.000

zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów

procesu za wszystkie instancje.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Z bezspornych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego

wyroku wynika, że pylicę płuc u powoda (chorobę; uszczerbek na zdrowiu)

ujawniono w dniu 27 listopada 2008 r. a w dniu 19 stycznia 2009 r. wydano decyzję

stwierdzającą, że jest to choroba zawodowa wywołana pracą górniczą pod ziemią.

Nastąpiło to po upływie 10 lat od zaprzestania wykonywania przez powoda pracy

pod ziemią (30 grudnia 1996 r.). Powództwo zostało wytoczone w dniu 14

października 2011 r., więc przed upływem trzech lat od ujawnienia choroby i

zakwalifikowania jej jako choroby zawodowej. Sądy obu instancji zgodnie przyjęły,

że roszczenie powoda nie podlegało uwzględnieniu, gdyż strona pozwana

skutecznie podniosła zarzut 10-letniego przedawnienia na zasadach

przewidzianych w art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. w związku z art. 2 ustawy z dnia

6

16 lutego 2007 r. o zmianie Kodeksu cywilnego (nie miał zastosowania art. 4421

§ 1

k.c.).

Uchylony art. 442 § 1 k.c. stanowił, że roszczenie o naprawienie szkody

wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od

dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do

jej naprawienia (zdanie pierwsze), jednakże w każdym wypadku roszczenie

przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie

wyrządzające szkodę (zdanie drugie). Według uchwały całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05 (OSNC 2006 nr 7-8, poz. 114;

Przegląd Sądowy 2006 nr 11-12, s. 277, z glosą M.S. Tofela), roszczenie o

naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z

upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę

(art. 442 § 1 zdanie drugie k.c.), bez względu na to, kiedy szkoda powstała lub się

ujawniła. Tak rozumiany art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. w wyroku z dnia 1 września

2006 r., SK 14/05 (OTK-A 2006 nr 8, poz. 97; PiP 2007 nr 3, s. 134, z glosą P.

Sobolewskiego; Monitor Prawniczy 2007 nr 15, s. 851, z glosą A. Pęczyk-Tofel i

M.S. Tofela; Przegląd Sądowy 2008 nr 4, s. 161, z glosą M. Kolasińskiego) został

uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 2 i art. 77 ust. 1

Konstytucji RP "przez to, że pozbawia pokrzywdzonego dochodzenia

odszkodowania za szkodę na osobie, która ujawniła się po upływie lat dziesięciu od

wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę". Jednocześnie Trybunał

Konstytucyjny postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej art. 442 § 1 zdanie

drugie k.c. do dnia 31 grudnia 2007 r. Przed nadejściem tego terminu, bo w dniu 10

sierpnia 2007 r., cały art. 442 k.c. został uchylony na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy

z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie Kodeksu cywilnego. Ustawą nowelizującą (w

miejsce uchylonego art. 442 k.c.) wprowadzono do Kodeksu cywilnego nowy

przepis art. 4421

, który stanowi, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej

czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w

którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej

naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w

którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (§ 1). Jeżeli szkoda wynikła ze

zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z

7

upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy

poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia

(§ 2). W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć

się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział

się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (§ 3), zaś przedawnienie

roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się

wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności (§ 4).

Jednocześnie w art. 2 ustawy nowelizującej przyjęto, że do roszczeń o naprawienie

szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, powstałych przed dniem wejścia w

życie tej ustawy (czyli przed dniem 10 sierpnia 2007 r.), ale według przepisów

dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się art. 4421

k.c.

Skrótowo rzecz ujmując (bo nie jest to istotą rozstrzygnięcia o zasadności

zarzutów skargi kasacyjnej powoda), Sąd Najwyższy uważał, że w okresie po

wydaniu (opublikowaniu) wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 września

2006 r., SK 14/05 (a przed uchyleniem art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. i wejściem w

życie art. 4421

k.c.), odroczenie utraty mocy art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. nie

stanowiło przeszkody do odmowy jego stosowania od dnia wejścia w życie wyroku

Trybunału, przyjmując że roszczenia z tytułu tych szkód ulegają przedawnieniu z

upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i

osobie obowiązanej do jej naprawienia na podstawie art. 442 § 1 zdanie pierwsze

k.c. (wyroki z dnia 23 stycznia 2007 r., III PK 96/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 61

oraz z dnia 5 czerwca 2007 r., I PK 6/07, OSNP 2008 nr 15-16, poz. 213). W

związku z nowelizacją Kodeksu cywilnego poglądy te straciły na znaczeniu.

Zauważyć też należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie wskazuje

się na konieczność oceny przez sąd zarzutu przedawnienia roszczeń deliktowych z

tytułu szkody na osobie - zwłaszcza kierowanych przez byłych pracowników w

związku z ujawnionymi dopiero po wielu latach skutkami warunków pracy (choroby

zawodowej, czy tak zwanej choroby pracowniczej) z zasadami współżycia

społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (por. przykładowo

uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 29 listopada 1996 r., II PZP 3/96,

OSNAPiUS 1997 nr 14, poz. 249; uchwały z dnia 10 marca 1993 r., III CZP 8/93,

OSNCP 1993 nr 9, poz. 153 i z dnia 11 października 1996 r., III CZP 76/96, OSNC

8

1997 nr 2, poz. 16 oraz uzasadnienie wyroku z dnia 7 stycznia 2011 r., I PK 142/10,

OSNP 2012 nr 5-6, poz. 61; a także uzasadnienie powołanej uchwały całej Izby

Cywilnej z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05). W kontekście związania Sądu

Najwyższego podstawami skargi kasacyjnej (art. 39813

§ 1 k.p.c.), również te

poglądy nie mają znaczenia przy rozpoznaniu skargi.

W rozpoznawanej sprawie - w świetle zarzutów skargi kasacyjnej

odniesionych do podstawy faktycznej i prawnej zaskarżonego wyroku - decydujące

znaczenie ma wykładnia art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. nowelizującej

Kodeks cywilny. Przepis ten (w ogólności) korzysta z domniemania zgodności z

Konstytucją (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 stycznia 2013 r.,

P 46/09, Dz.U. 2013 r., poz. 140; OTK-A 2013 nr 1, poz. 3 oraz postanowienia

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 września 2011 r. i z dnia 10 stycznia 2012 r.,

Ts 286/09, OTK-B 2012 nr 1, poz. 46 i 47). Sądy obu instancji zgodnie przyjęły, że

roszczenie powoda uległo przedawnieniu na podstawie przepisów obowiązujących

do dnia 10 sierpnia 2007 r., czyli konkretnie na podstawie art. 442 § 1 zdanie drugie

k.c., gdyż określony tym przepisem termin 10-ciu lat liczony od ustania narażenia

na chorobę zawodową (30 grudnia 1996 r.) upłynął przed wejściem w życie ustawy

nowelizującej (do dnia 10 sierpnia 2007 r.). Wobec tego - mimo, że szkoda na

osobie ujawniła się po wejściu w życie zmiany Kodeksu cywilnego - do roszczenia

powoda nie stosuje się nowego art. 4421

§ 3 k.c., co wynika a contrario z art. 2

ustawy nowelizującej. Nie jest to trafny pogląd.

Zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, do roszczeń powstałych przed dniem

wejścia w życie tej ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu

jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 4421

Kodeksu cywilnego. W

rozpoznawanej sprawie art. 2 ustawy nowelizującej wprost nie miał więc

zastosowania, gdyż roszczenie powoda powstało po wejściu w życie tej ustawy.

Sądy obu instancji trafnie wyinterpretowały a contrario z art. 2 zasadę

bezpośredniego działania ustawy nowej, a więc, że przedawnienie (jego początek,

bieg, upływ) do dnia 10 sierpnia 2007 r. należy oceniać według przepisów

dotychczasowych (konkretnie według art. 442 § 1 zdanie drugie k.c.) a po tym dniu

według nowych przepisów (konkretnie przy szkodzie na osobie według art. 4421

§ 3

k.c.). Problem polega jednak na tym, jak rozumieć art. 2 ustawy nowelizującej w

9

zakresie stwierdzającym, że przepisy dotychczasowe stosuje się do roszczeń w

dniu 10 sierpnia 2007 r. "jeszcze nieprzedawnionych" (inaczej, jakie muszą być

spełnione warunki, że roszczenie z tytułu szkody na osobie do dnia 10 sierpnia

2007 r. jest przedawnione), a konkretnie, czy w rozumieniu art. 2 ustawy

nowelizującej do przyjęcia, że roszczenie z tytułu szkody na osobie jest

"przedawnione" wystarczy sam upływ terminu 10-ciu lat, o którym była mowa w

art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., czy też konieczne jest jeszcze, aby do tej daty

ujawniła się szkoda. Zdaniem Sądu Najwyższego, niezbędne jest spełnienie obu

tych warunków, a więc roszczenie jest przedawnione w rozumieniu art. 2 ustawy

nowelizującej, jeżeli do dnia 10 sierpnia 2007 r. nie tylko upłynął termin 10-ciu lat

określony w art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., ale również przed tą datą ujawniła się

szkoda (roszczenie stało się wymagalne). Wówczas mają w pełni zastosowanie

przepisy dotychczasowe, a nie ma zastosowania art. 4421

k.c. Natomiast, jeżeli do

dnia 10 sierpnia 2007 r. upłynie tylko termin z art. 442 § 1 zdanie drugie k.c., a nie

ujawni się jeszcze szkoda, to w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej roszczenie

jest jeszcze nieprzedawnione według przepisów dotychczasowych, a więc ma

zastosowanie art. 4421

k.c. (przy szkodzie na osobie art. 4421

§ 3 k.c.). Wynika to z

uwzględnienia, że sam upływ terminu przedawnienia nie wywołuje skutku prawnego.

Stwarza on tylko możliwość podniesienia przez dłużnika zarzutu przedawnienia

(art. 117 § 2 k.c.). Zarzut taki może być zaś postawiony tylko wobec istniejącego

(wymagalnego) roszczenia. Dopóki nie istnieje roszczenie (nie jest ono wymagalne,

gdyż nie ujawnił się uszczerbek na zdrowiu oznaczający powstanie szkody na

osobie), dopóty dłużnik nie może podnieść zarzutu przedawnienia (por. P.

Sobolewski [w:] Przedawnienie roszczeń deliktowych, Warszawa 2007, w

szczególności Rozdział VII, pkt 7.4.1.; A. Józefiak: Przedawnienie roszczeń

deliktowych w świetle art. 4421

k.c., Przegląd Sądowy 2008 nr 4, s. 65). Oznacza to,

że przepis art. 4421

§ 3 k.c. ma zastosowanie do roszczenia o naprawienie szkody

na osobie, jeżeli uszczerbek na zdrowiu ujawnił się po dniu 9 sierpnia 2007 r. W

odniesieniu do okoliczności sprawy należy więc przyjąć, że roszczenie o

zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę z tytułu choroby zawodowej

(art. 445 § 1 k.c.) przedawnia się na zasadach określonych w art. 4421

§ 3 k.c.,

jeżeli choroba ta ujawniła się po dniu 9 sierpnia 2007 r., mimo że do wejścia w życie

10

ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. nowelizującej Kodeks cywilny upłynął termin, o

którym była mowa w uchylonym art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. liczony od ustania

narażenia na tę chorobę. Taka wykładnia art. 2 ustawy nowelizującej Kodeks

cywilny - zastosowana do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych - nie

budzi wątpliwości co do zgodności z Konstytucją (wykładnią przedstawioną w

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 września 2006 r., SK 14/05). Wobec

tego roszczenie powoda nie jest przedawnione, gdyż pozew został wniesiony przed

upływem trzech lat od dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej

naprawienia (art. 4421

§ 3 k.c.).

W rozpoznawanej sprawie nie jest tym samym niezbędne rozważenie

zarzutu naruszenia art. 291 § 1 k.p., choć w przyszłości może to okazać się

potrzebne (por. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19

stycznia 2011 r., I PZP 5/10, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 199 oraz z dnia 21

listopada 2012 r., I PZP 1/12, OSNP 2013 nr 11-12, poz. 124).

Ponieważ Sądy orzekające nie rozpoznały istoty sprawy, błędnie

uwzględniając zarzut przedawnienia roszczenia, Sąd Najwyższy na podstawie

art. 39815

§ 1 i art. 108 § 2 k.p.c., uchylił nie tylko zaskarżony wyrok, ale również

wyrok Sądu pierwszej instancji i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego

rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.