III KK 93/13

Sygn. akt III KK 93/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Dołhy (przewodniczący)

SSN Michał Laskowski

SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca)

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz-Śliwy,

w sprawie J. W. M.

skazanego z art. 63 ust. 1 i 3 ustawy z 29.05.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii

w zw. z art. 64 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 18 lipca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w S.

z dnia 6 listopada 2012 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S.

z dnia 29 maja 2012 r.,

1.uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w S. w

postępowaniu odwoławczym;

2.zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. K. Kancelaria

Adwokacka kwotę 442,80 (czterysta czterdzieści dwa i 80/100), w

2

tym 23% należnego podatku VAT za sporządzenie i wniesienie

kasacji.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 29 maja 2012 r., uznał oskarżonego J.

W. M. za winnego tego, że w okresie od dnia 29 marca 2008 r. do dnia 19

czerwca 2008 r. w miejscowości Z., będąc uprzednio skazanym wyrokiem Sądu

Okręgowego w P. z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt

III K …/00, za przestępstwo podobne z art. 42 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 24

lipca 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 k.k. na karę 4 lat

pozbawienia wolności i po odbyciu tej kary w części, w okresie od 2 października

2003 r. do dnia 23 maja 2005 r., działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną w

sprawie osobą, zorganizował uprawę konopi indyjskich, innych niż włókniste w ten

sposób, iż nabył sprzęt i urządzenia służące do uprawy, nasiona konopi indyjskich

innych niż włókniste, po czym je uprawiał, przy czym uprawa ta miała dostarczyć

znacznej ilości ziela konopi innych niż włókniste, tj. przestępstwa z art. 63 ust. 3 w

zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii

oraz art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 63 ust. 3 cyt. ustawy wymierzył mu

karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, na poczet której w oparciu o art. 63 §

1 k.k. zaliczył oskarżonemu okres jego rzeczywistego pozbawienia wolności w

sprawie od dnia 2 lutego 2009 r. do dnia 2 marca 2009 r. Jednocześnie na

podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów

sądowych w sprawie, obciążając nimi w całości Skarb Państwa.

Od powyższego wyroku apelację osobistą wniósł oskarżony J. W. M., który

zaskarżył wyrok w całości zarzucając orzeczeniu Sądu I instancji:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, który mógł

mieć wpływ na jego treść przez niesłuszne uznanie, że oskarżony jest

winny przypisanego mu przestępstwa w oparciu o zeznania świadka L. Z.,

w sytuacji gdy jego pomówienia nie były konsekwentne;

2. obrazę przepisów postępowania, która mogła ona mieć wpływ na treść

wyroku, a to art. 5 § 2 i 7 k.p.k., przy ocenie sprzecznych zeznań świadka

3

L. Z., którego wiarygodność w części w której obciążył on oskarżonego,

winna być negatywnie zweryfikowania zeznaniami świadków P. Z. i W. F.

oraz wynikami oględzin pomieszczenia gospodarczego usytuowanego na

nieruchomości w Z. w trakcie których nie stwierdzono żadnych śladów

łączących oskarżonego z przypisanym mu przestępstwem, a w

szczególności jego odzieży, odcisków palców czy, śladów DNA,

3. obrazy art. 391 § 1 k.p.k. poprzez odczytanie zeznań świadka L. Z.

przebywającego za granicą, bez dostatecznego ustalenia miejsca pobytu

świadka oraz przy braku zgody oskarżonego.

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i

uniewinnienie go od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 5 listopada 2012 r., utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok, uznając apelację oskarżonego za oczywiście bezzasadną.

Od tego wyroku kasację wniósł obrońca oskarżonego, który na podstawie

art. 523 § 1 k.p.k., zarzucił:

1. rażące naruszenie prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na

treść zaskarżonego wyroku, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3

k.p.k. przez zaniechanie rozważenia zarzutu apelacyjnego naruszenia art.

391 § 1 k.p.k. wskazanego w apelacji sporządzonej przez oskarżonego,

polegającego na nie wykorzystaniu przez Sąd I instancji wszystkich

możliwości mających na celu bezpośrednie przesłuchanie na rozprawie

świadka L. Z. oraz poprzestaniu na odczytaniu protokołów zeznań złożonych

przez tego świadka w trybie powołanego przepisu (por. wywody apelującego

na k. 1136 verte), podczas gdy art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.

obligowały Sąd odwoławczy do rozważenia wszystkich zarzutów

wskazanych w apelacji oraz do wyjaśnienia, dlaczego dany zarzut został

uznany za zasadny albo niezasadny;

2. rażące naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 63 ust. 3 w zw. z

art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii,

poprzez błędna ich subsumpcję, polegające na uznaniu J. M. za winnego

przestępstwa określonego w powołanych przepisach przy jednoczesnym

pominięciu wskazania w opisie przypisanego mu przestępstwa, iż

4

zachowanie skazanego podjęte zostało „wbrew przepisom ustawy”, podczas

gdy określenie to stanowi jedno ze znamion strony przedmiotowej tegoż

przestępstwa.

Stawiając powyższe zarzuty, na podstawie art. 537 § 1 i 2 k.p.k., autor

kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego oraz

utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w z dnia 29 maja 2012 r.,

oraz przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Prokurator Okręgowy w odpowiedzi na kasację wnosił o jej oddalenie,

podobnie jak występujący na rozprawie kasacyjnej Prokurator Prokuratury

Generalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja obrońcy skazanego okazała się częściowo zasadna.

W pierwszej kolejności należało się odnieść do zarzutu rażącego

naruszenia prawa materialnego - art. 63 ust. 3 w zw. z art. 63 ust.1 ustawy z dnia

29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r. poz.124, j. t.),

albowiem jego uwzględnienie, przy kierunku wywiedzionej kasacji, czyniłoby

zbędnym rozpoznanie podniesionego w pkt. 1 petitum kasacji zarzutu rażącego

naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).

Obrońca podnosząc zarzut obrazy przepisu prawa materialnego wyraził

pogląd, iż opis przypisanego J. W. M. przestępstwa z art. 63 ust. 3 w zw. z art.

63 ust.1cyt. ustawy nie zawiera wszystkich jego znamion, ponieważ pominięto w

nim, że zachowanie oskarżonego zostało podjęte „wbrew przepisom ustawy”. W

istocie treść tego zarzutu oraz jego uzasadnienie sugeruje, że autor kasacji

dopatruje się wad redakcji wyroku Sądu I instancji w zakresie opisu czynu, a

zatem naruszenia art. 413 § 1 pkt. 2 k.p.k., które to uchybienie miało zdaniem

skarżącego wpływ na treść wyroku Sądu odwoławczego, ponieważ przy braku

apelacji na niekorzyść oskarżonego, skutkującym obowiązywaniem zakazu

reformationis in peius, winno doprowadzić do jego uniewinnienia.

Sądy obu instancji w opisie czynu przypisanego oskarżonemu przyjęły, iż w

określonym przedziale czasowym, działając wspólnie i w porozumieniu z ustaloną

osobą, zorganizował on uprawę konopi indyjskich innych niż włókniste w ten

sposób, że nabył sprzęt i urządzenia służące do uprawy nasion konopi indyjskich

5

innych niż włókniste, po czym je uprawiał z perspektywą uzyskania znacznej ilości

ziela konopi innych niż włókniste.

Warto podkreślić, że użyte w art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.

o przeciwdziałaniu narkomanii znamię „wbrew przepisom ustawy” oznacza, iż

uprawa lub zbiór prowadzone są z naruszeniem warunków określonych w art. 36,

45 i 46 cyt. ustawy (zob. Katarzyna Łucarz, Anna Muszyńska - Ustawa o

przeciwdziałaniu narkomanii. Komentarz. Oficyna 2008, str. 549). Należy

podkreślić, że art. 45 ust. 4 cyt. ustawy przewiduje generalny zakaz uprawy

konopi innych niż włókniste. Jedynie zbiór żywicy konopi innych niż włókniste jest

dozwolony w celu prowadzenia badań naukowych za zezwoleniem Głównego

Inspektora Farmaceutycznego w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra

Zdrowia z dnia 28 października 2008 r. w sprawie wydawania i cofania zezwoleń

na zbiór mleczka makowego i opium z maku oraz ziela lub żywicy konopi innych

niż włókniste w celu prowadzenia badań naukowych oraz na sporządzanie

wyciągów ze słomy makowej (Dz. U. z 2008 r. Nr 197, poz. 1225). Jednocześnie z

treści tego rozporządzenia wynika, że do ubiegania się o tego rodzaju zezwolenie

uprawniona jest jedynie szkoła wyższa, jednostka badawczo-rozwojowa lub inna

placówka prowadząca badania naukowe (§ 2 i 3 cyt. rozporządzenia).

W związku z tym użyte w opisie czynu sformułowanie, że oskarżony

zorganizował uprawę konopi indyjskich innych niż włókniste jednoznacznie

wskazuje, że w ten sposób postąpił on wbrew art. 45 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca

2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Przytoczony fragment opisu czynu

przyjętego przez Sąd I instancji, zaakceptowany przez Sąd odwoławczy, jest

zatem równoważny znaczeniowo z zawartym w art. 63 ust.1 ustawy z dnia 29

lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii znamieniem strony przedmiotowej

tego przestępstwa – prowadzenia uprawy „wbrew przepisom ustawy”. W związku

z tym, nie można uznać, że opis przypisanego oskarżonemu przestępstwa jest

zdekompletowany i narusza dyspozycję art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. Wprawdzie

przepis ten nakazuje przy wydaniu wyroku skazującego dokładne określenie

czynu przypisanego, co oznacza, że redakcja tego rodzaju wyroku we wskazanej

części powinna obejmować wskazanie czasu i miejsca popełnienia czynu

zabronionego oraz uwzględniać wszystkie elementy zachowania sprawcy

6

wypełniające ustawowe znamiona tego czynu (zob. wyroki SN: z dnia 26 stycznia

2012 r., IV KK 326/11, Prok.i Pr.-wkł. 2012/7-8/11; z dnia 23 czerwca 2010 r., III

KK 373/09, LEX nr 598844; postanowienie SN z dnia 4 lutego 2008 r., V KK

245/07, Biul.PK 2008/7/32,) jednak jak słusznie zauważa Sąd Najwyższy „…przy

orzekaniu Sąd korzysta z pewnej swobody w redagowaniu opisu przestępstwa,

pozwalającej na zastąpienie słów ustawy określających znamię przestępstwa

ustaleniami faktycznymi, które swą treścią adekwatnie wypełniają znaczenie tego

znamienia…” (zob. wyrok SN z dnia 22 października 2009 r., IV KK 111/09, LEX

nr 559462).

W konsekwencji należy uznać, że przyjęty przez Sądy obu instancji opis

czynu przypisanego J. W. M. w pełni odzwierciedla znamiona przedmiotowe i

podmiotowe przestępstwa z art. art. 63 ust.1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o

przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r. poz.124, j. t.), o czym przekonuje

uzasadnienie Sądu I instancji, który dostrzega wskazane wyżej uwarunkowania

prawne (str. 25 – 26 uzasadnienia Sądu I instancji). Dlatego też odmienne

stanowisko skarżącego należy uznać za oczywiście bezzasadne.

Natomiast zgodzić się trzeba z autorem kasacji, że Sąd I instancji w sposób

rażący naruszył art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.

Osobistą apelację w tej sprawie wywiódł oskarżony. Apelacja ta spełnia

wymogi środka odwoławczego przewidziane w art. 427 § 1 k.p.k., bowiem

wskazuje zaskarżone rozstrzygnięcie oraz zawiera wniosek odwoławczy o

zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego. Niezależnie od tego

skarżący w formie opisowej, przedstawia swoje zastrzeżenia co do wyroku Sądu I

instancji. Wprawdzie uzasadnienie apelacji jest chaotyczne, a wynikające z niego

zarzuty odwoławcze nie są sformułowane we właściwym porządku logicznym,

jednak te mankamenty środka odwoławczego, które są pochodną braku

wykształcenia prawniczego autora skargi , nie uniemożliwiały Sądowi

odwoławczemu analizy całości apelacji w celu odtworzenia rzeczywistego zakresu

zaskarżenia wyroku przez oskarżonego i treści poszczególnych zarzutów, a tym

samym realizacji obowiązku, który nakłada na każdy organ procesowy dyspozycja

art. 118 § 1 i 2 k.p.k. Przepis ten dotyczy oceny znaczenia każdej czynności

7

procesowej, obejmując swoim zakresem także apelację strony (zob.

postanowienie SN z dnia 23 kwietnia 2009 r., II KZ 17/09, LEX nr 507952).

Należy podkreślić, że odkodowanie zarzutów apelacji oskarżonego nie

nastręcza większych trudności. W tym kontekście treść uzasadnienia Sądu

odwoławczego pozwala twierdzić, że Sąd ten nie rozpoznał podniesionego w

środku odwoławczym zarzutu obrazy art. 391 § 1 k.p.k., na co wskazuje całkowity

brak argumentacji tyczącej tego zagadnienia, a przecież zastosowanie przez Sąd

I instancji wskazanego przepisu doprowadziło do ujawnienia na rozprawie głównej

najważniejszego dowodu obciążającego oskarżonego jakim były wyjaśnienia i

zeznania świadka L. Z. Wprawdzie Sąd I instancji starał się wykazać, że istniały

podstawy faktyczne i prawne do odczytania zeznania tego świadka (str. 12

uzasadnienia Sądu I instancji), jednak nie zwalniało to Sądu odwoławczego od

analizy czynności procesowych, które doprowadziły do zastosowania art. 391 § 1

k.p.k., w tym prawidłowości doręczenia świadkowi kolejnych wezwań na rozprawę

(k.1095), skoro bezwzględny obowiązek rozpoznania tego zarzutu wynika wprost

z dyspozycji art. 433 § 2 k.p.k.

Natomiast pozostałe wywody uzasadnienia Sądu odwoławczego

odnoszące się głównie do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych oraz obrazy

art. 7 k.p.k. sprowadzają się jedynie do akceptacji stanowiska Sądu I instancji i są

tak lakoniczne, że praktycznie nie dopowiadają na żaden z konkretnych

argumentów podniesionych w apelacji oskarżonego, w tym na zarzut braku

pozytywnej weryfikacji prawdziwości tej części relacji świadka . Formułując ten

zarzut skarżący wyraźnie nawiązywał do wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia

11 marca 2010 r., rozpoznającego tę sprawę po raz pierwszy na etapie

postępowania odwoławczego, którym uchylono poprzedni wyrok skazujący J. M.

za przestępstwo z art. 63 ust. 3 w zw. z art. 63 ust.1 ustawy z dnia 29 lipca 2005

r. o przeciwdziałaniu narkomanii m. innymi z powodu niepełnej oceny wyjaśnień i

zeznań świadka L. Z., a w szczególności faktu, że te relacje w których obciążył

on oskarżonego nie zostały zweryfikowane innymi dowodami.

Treść uzasadnienia Sądu odwoławczego determinowana jest wieloma

czynnikami, w tym rodzajem czynności procesowych przeprowadzonych na

rozprawie apelacyjnej w trybie art. 452 § 2 k.p.k., poziomem uzasadnienia Sądu I

8

instancji, stopniem jego szczegółowości oraz zakresem zaskarżenia i treścią

zarzutów podniesionych w środku odwoławczym. Nie oznacza to jednak, że

sporządzenie przez Sąd I instancji uzasadnienia realizującego standardy

określone w art. 424 k.p.k. zwalnia Sąd odwoławczy od wynikającego z

dyspozycji art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. obowiązku rzetelnego

ustosunkowania się do wszystkich zarzutów podniesionych w środku

odwoławczym, który może być ograniczony jedynie w wypadkach wskazanych w

art. 436 k.p.k. Oczywiście nie chodzi tu o powtarzanie tej samej argumentacji,

którą przedstawił Sąd I instancji, ponieważ ta jest stronom znana, lecz o

syntetyczne ustosunkowanie się do zarzutów apelacji, chociażby przez odwołanie

się do konkretnych fragmentów uzasadnienia Sądu meriti, ewentualnie treści

niektórych dowodów, lub przeprowadzenie analizy prawnej zagadnień z zakresu

prawa karnego materialnego i procesowego podanych pod rozwagę sądu

odwoławczego. Odnosząc te ogólne spostrzeżenia do sprawy niniejszej trzeba

przyznać, że Sąd I instancji miał na uwadze problematykę poruszaną w apelacji

oskarżonego. Mimo tego Sąd odwoławczy w ramach zarzutu błędu w ustaleniach

faktycznych nie mógł poprzestać na bezrefleksyjnej akceptacji ustaleń Sądu meriti

, lecz przez użycie konkretnych argumentów odwołujących się do podstawy

dowodowej tych ustaleń, czy też racji natury logicznej, powinien wykazać

słuszność stanowiska Sądu I instancji (por. wyrok SN z dnia3 kwietnia 2007 r., II

KK 81/06, OSNwSK 2007/1/758). Natomiast przy rozpoznaniu zarzutu naruszenia

zasady swobodnej oceny dowodów obowiązany był przeanalizować poprawność

sposobu oceny materiału dowodowego w kontekście kryteriów przewidzianych w

art. 7 k.p.k., zaś odnosząc się do zarzutu naruszenie zasady in dubio pro reo

powinien wykazać dlaczego w tej sprawie nie doszło do obrazy art. 5 § 2 k.p.k.

przez wskazanie jak w sposób poprawny należy interpretować ten przepis i do

kogo jest on adresowany. Z pewnością tych standardów nie realizują lakoniczne

uwagi zamieszczone w uzasadnieniu Sądu Okręgowego. Poziom tej argumentacji

w sposób rażący narusza dyspozycję art. 457 § 3 k.p.k. albowiem nie pozwala on

na odtworzenie czym kierował się Sąd odwoławczy uznając apelację oskarżonego

za oczywiście bezzasadną oraz dlaczego zarzuty i wnioski apelacji uznał za

niezasadne. Dlatego też należało uznać że w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k.

9

kontrola odwoławcza wyroku Sądu I instancji była niepełna i została dokonana z

rażącym uchybieniem art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. To uchybienie

mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, skoro poza obszarem

zainteresowania Sądu odwoławczego znalazło się szereg zagadnień, istotnych

dla rozstrzygnięcia sprawy (zob. wyrok SN z dnia 6 grudnia 2012 r., IV KK 153/12,

LEX nr 1232839).

Należy podkreślić, że uzasadnienie orzeczenia ma również charakter

gwarancyjny, ponieważ pozwala wykazać stronie skarżącej, że doszło do

merytorycznej kontroli orzeczenia Sądu I instancji w kontekście wszystkich

zarzutów podniesionych w środku odwoławczym, przy właściwym poziomie

znajomości akt sprawy przez członków składu orzekającego, a tym samym pełnej

realizacji konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności i standardów rzetelnego

procesu (art. 45 ust. 1, art 176 Konstytucji RP, art. 6 Europejskiej Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności). Uzasadnienie Sądu

Okręgowego w S. nie daje pewności czy te gwarancje zostały w sprawie niniejszej

zrealizowane.

Z tych względów należało uwzględnić kasację i uchylić zaskarżony wyrok z

przekazaniem sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd odwoławczy w

sposób rzetelny rozpozna wszystkie zarzuty podniesione w apelacji oskarżonego.

Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

skazanemu z urzędu w zakresie sporządzenia i wniesienia kasacji oparto na

podstawie art. 16 ust. 2 i 3 w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. –

Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) w zw. z § 2 ust.

3 i § 14 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013

r., poz. 461, j. t.).

10