I PK 16/13

Sygn. akt I PK 16/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Józef Iwulski

w sprawie z powództwa W.S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 lipca 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt […]

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 120

(sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Z. po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z 24

kwietnia 2012 r., w pkt 1. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. na

rzecz W.S. kwotę 32.250 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 11 maja 2010 r. do

dnia zapłaty, tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o

pracę; w pkt. 2 zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. na rzecz W.S.

kwotę 2.417 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Rejonowy ustalił, że W.S., z dniem 1 stycznia 2005 r., został powołany

na stanowisko Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Aktem powołania z

23 grudnia 2004 r. został nawiązany stosunek pracowniczy łączący strony

niniejszego procesu od 1 stycznia 2005 r. W maju 2008 r. Agencja Bezpieczeństwa

Wewnętrznego Delegatura w S. wszczęła śledztwo w sprawie przestępstw

urzędniczych i korupcyjnych popełnionych przez osoby zajmujące kierownicze

stanowiska w strukturach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Śledztwo, pod

sygnaturą […] nadzorowała Prokuratura Okręgowa w S. W dniu 29 marca 2010 r.

zarzuty w powyższej sprawie zostały postawione powodowi. Prokuratura zarzuciła

powodowi, że wspólnie z czterema innymi Dyrektorami Oddziałów ZUS w Polsce

wręczył Prezesowi ZUS S.R. korzyść majątkową w postaci telewizora. Ponadto

wspólnie z wymienionymi osobami zakupił dla niego bilet na prom ze Ś. do Y.

Trzeci zarzut dotyczył przedstawienia przez powoda do rozliczenia w ZUS Z.

delegacji za wyjazd służbowy do Oddziału w S. Zarzucane powodowi czyny miały

wyczerpywać dyspozycję art. 229 § 1 k.k. i art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k.

w zw. z art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. O fakcie postawienia tych zarzutów,

bez bliższego ich opisania i uzasadnienia, pismem z dnia 29 marca 2010 r.

Prokurator Okręgowy w S. powiadomił Z.D. - Prezesa Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych. Pismo to wpłynęło do sekretariatu prezesa w dniu 7 kwietnia 2010 r.

Wcześniej jednak o zaistniałej sytuacji Prezes ZUS został powiadomiony

telefonicznie. Informacja o postawieniu powodowi - Dyrektorowi Oddziału II ZUS w

[…] zarzutów wręczenia korzyści majątkowych oraz zarzutu przekroczenia

uprawnień w celu osiągnięcia korzyści majątkowej została w dniu 30 marca 2010 r.

3

umieszczona na stronie internetowej Prokuratury Okręgowej w S.. Ponadto,

informacje na ten temat pojawiły się w prasie.

Zaistniała sytuacja stała się przedmiotem narady w gabinecie Prezesa ZUS

do której doszło w dniu 2 kwietnia 2010 r. Tego samego dnia Prezes ZUS

sporządził na piśmie jednostronne oświadczenie woli o odwołaniu powoda z dniem

doręczenia pisma, ze stanowiska Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II

Oddział w […]. Rozwiązanie stosunku pracy miało nastąpić, bez zachowania

okresu wypowiedzenia - w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., w związku z ciężkim

naruszeniem podstawowego obowiązku pracowniczego dbania o dobro zakładu

pracy. Oświadczenie pracodawcy miało być doręczone pracownikowi w dniu 3

kwietnia, pocztą kurierską.

W dniu 3 kwietnia 2010 r. około godziny 12.00 powód przebywał w gabinecie

lekarskim. Po zbadaniu, zmierzeniu ciśnienia krwi powodowi zostały zaaplikowane

doraźne leki, po czym powrócił do domu około godziny 12.30. Od tego dnia

przebywał na zwolnieniu lekarskim.

W dniu 6 kwietnia 2010 r. pracodawca otrzymał od firmy kurierskiej drogą

elektroniczną informację, że kurierzy w dniu 3 kwietnia 2010 r. próbowali doręczyć

przesyłki jednakże odbiorcy, w tym powód, odmówili ich przyjęcia. Pozwany

otrzymał zwrot koperty, która miała być doręczona W.S. Na kopercie tej, pismem

ręcznym, kurier uczynił adnotację „odmowa przyjęcia”.

W dniu 15 kwietnia 2010 r. pozwany sporządził i przesłał powodowi Pocztą

Polską świadectwo pracy, w którym, stwierdził ustanie zatrudnienia z dniem 3

kwietnia 2010 r. W.S. otrzymał świadectwo pracy w dniu 20 kwietnia 2010 r.

Wysokość jednomiesięcznego wynagrodzenia powoda w dacie ustania stosunku

pracy liczonego jak ekwiwalent za urlop wynosiła 10.750 zł.

Sąd Rejonowy stwierdził, że odwołanie pracownika zatrudnionego na

podstawie powołania (a tym samym rozwiązanie z nim stosunku pracy) należy

zasadniczo do sfery swobodnego uznania organu, który go powołał. Podejmowanie

swobodnych decyzji z tego zakresu może być wyłączone jedynie mocą przepisów

szczególnych. W ocenie Sądu Rejonowego, pozostawanie na zasiłku chorobowym

nie stanowi przeszkody do odwołania ze stanowiska, jest natomiast przeszkodą w

rozwiązaniu umowy o pracę w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Jak

4

zaznaczył Sąd Rejonowy, z wiążących w tej sprawie ustaleń Sądu Okręgowego w

S. oświadczenie woli pozwanego o rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia

w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. zostało powodowi skutecznie doręczone za

pośrednictwem poczty kurierskiej z dniem 3 kwietnia 2010 r. Oświadczenie to

dotarło jednak do niego w taki sposób, że nie mógł się zapoznać z zarzutami

pracodawcy dotyczącymi jego osoby. Powód nie poznał zatem przyczyn złożenia

mu przez Prezesa ZUS oświadczenia, przy czym stały mu się one wiadome dopiero

w momencie otrzymania świadectwa pracy w dniu 20 kwietnia 2010 r.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Rejonowy

stwierdził, że podana w oświadczeniu pozwanego z dnia 2 kwietnia 2010 r.

przyczyna rozwiązania z powodem stosunku pracy w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

została sformułowana w sposób ogólny i niekonkretny. Jeżeli bowiem, zdaniem

Sądu, pracodawca zarzucił pracownikowi naruszenie „obowiązku dbałości o dobro

zakładu pracy” powinien sprecyzować jakie działania lub zaniechania ze strony

pracownika o naruszeniu tegoż obowiązku świadczą. Tylko wtedy powód miałby

możliwość zweryfikowania otrzymanego od pracodawcy oświadczenia, pod kątem

jego zasadności i tylko wtedy podana w oświadczeniu przyczyna spełniała by

kryterium „konkretności”. Tymczasem z oświadczenia Prezesa ZUS złożonego

powodowi nie sposób, zdaniem Sądu, ustalić jakie konkretnie działania lub

zaniechania pracownika zostały przez pracodawcę zakwalifikowane jako

naruszenie obowiązku dbałości o jego dobro. Co więcej, z treści oświadczenia nie

sposób ustalić o jakie dobro chodzi. Nie wiadomo zatem, w ocenie Sądu, czy

pracodawca miał a myśli dobro majątkowe, niemajątkowe (np. wizerunek ZUS) czy

też obydwa jednocześnie. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że konkretyzacja

przyczyn wypowiedzenie nastąpiła dopiero na etapie postępowania sądowego,

gdyż z odpowiedzi na pozew wynika, że przyczyną rozwiązania z powodem

stosunku pracy było postawienie mu przez prokuraturę zarzutów korupcyjnych. Sąd

Rejonowy podkreślił, że postępowanie karne jest w toku, zaś oskarżony – powód

do czasu uznania prawomocnym, skazującym wyrokiem sądu karnego, jego

ewentualnego sprawstwa i winy, jest w świetle prawa uznawany za niewinnego.

Ponadto, pracodawca składając w dniu 3 kwietnia 2010 r. oświadczenie o

rozwiązaniu z powodem stosunku pracy nie miał żadnej konkretniej wiedzy na

5

temat opisu zarzuconych pracownikowi czynów, dat ich popełnienia, nie

dysponował żadnymi dowodami. Tezę tę potwierdza fakt, że w oświadczeniu

pozwanego przyczyna rozwiązania z powodem stosunku pracy została podana

ogólnikowo.

W ocenie Sądu, pomimo tego, że rzeczywistą i konkretną przyczyną

rozwiązania z powodem stosunku pracy, było postawienie mu zarzutów w

postępowaniu karnym okoliczność ta, choć powinna, nie została wprost wskazana

w oświadczeniu z dnia 2 kwietnia 2010 r. Skoro do odwołania doszło z naruszeniem

przepisów prawa, powód może skutecznie dochodzić roszczenia

odszkodowawczego z art. 56 k.p.

Jako nieudowodniony Sąd Rejonowy uznał zarzut pozwanego dotyczący

sprzeczności żądania pozwu z zasadami współżycia społecznego, gdyż strona

pozwana nie wskazała jaka zindywidualizowana i konkretna zasada współżycia

społecznego (zasada moralna, norma społeczna) została żądaniem pozwu

naruszona i dlaczego.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. wyrokiem z 27

września 2012 r., w pkt. 1 zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.

Sąd Okręgowy stwierdził, że generalną zasadą jest, aby oświadczenie

dotarło do adresata w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią, a

kwestia ta w przedmiotowej sprawie została już prawomocnie przesądzona przez

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 19 września 2011 r., w którym przyjęto, że

doręczenie pisma z oświadczeniem woli nie było na tyle skuteczne, by umożliwiało

zapoznanie się powoda z zarzutami wobec jego osoby.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w okolicznościach faktycznych sprawy, chociaż

przyczyna odwołania została podana w sposób zbyt ogólnikowy, powodowi była

znana i nie musiał się jej domyślać. Przebieg zdarzeń poprzedzających decyzję

pracodawcy o odwołaniu ze stanowiska dyrektora wskazuje iż powód nie mógł

przypuszczać innej przyczyny rozwiązania stosunku pracy i doskonale zdawał

sobie sprawę, w czym naruszył podstawowe obowiązki pracownicze. Powodowi

przedstawiono zarzuty 29 marca 2010 r. Informację o tym przedstawiono w

internecie i w mediach. Powód przyznał się częściowo do zarzucanych czynów.

6

Sąd Okręgowy podkreślił, że powód świadom negatywnej dla niego decyzji

przygotowywał się na nią, wyprzedzając działania pracodawcy. Świadczą o tym

okoliczności dotyczące wystawionych mu zwolnień lekarskich. Powód posiadał

zwolnienie lekarskie już od dnia 25 marca 2010 r., z którego jednak nie korzystał, a

w czasie wizyty w dniu 3 kwietnia 2010 r. lekarz anulowała to zwolnienie,

wystawiając nowe od dnia 30 marca 2010 r. do 13 kwietnia 2010 r., następnie

przedłużane na kilka miesięcy.

W ocenie Sądu Okręgowego naganność zachowania powoda nie przejawia

się w popełnieniu przestępstwa, gdyż o tym zadecyduje sąd w procesie karnym.

Natomiast prowadzenie przeciwko powodowi (zajmującemu kierownicze

stanowisko w strukturach ZUS) śledztwa w związku zarzutami korupcyjnymi,

zasadnie zostało uznane jako negatywnie wpływające na wizerunek ZUS, dobre

jego imię, a w konsekwencji za naruszające dobro zakładu pracy. W tym stanie

faktycznym pozwany miał w pełni uzasadnione podstawy postawienia powodowi

zarzutu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych- dbałości

o dobro zakładu (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.) i zastosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

Sąd Okręgowy uznał za nieuprawniony pogląd Sądu Rejonowego o

nieskonkretyzowaniu przez pozwanego zasad współżycia społecznego. Ocena

zgodności zachowania pracodawcy lub pracownika z zasadami współżycia

społecznego zależy od konkretnych okoliczności każdego indywidualnego

przypadku. W rozpoznawanej sprawie pracodawca nie dopełnił należytej

staranności i nie upewnił się czy oświadczenie z dnia 3 kwietnia 2010 r. dotarło do

powoda w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią (art. 61 § 1 k.c. w

związku z art. 300 k.p.). W ocenie Sądu Okręgowego to niedopatrzenie w

okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, nie czyni powoda uprawnionym do

żądania odszkodowania na podstawie art. 56 k.p. jako sprzeczne z zasadami

współżycia społecznego (art. 8 k.p.). Zasądzenie odszkodowania byłoby

niesprawiedliwe zważywszy na naganne zachowanie powoda, uzasadniające jego

dyscyplinarne zwolnienie.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną wniesioną

przez powoda, w której zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj. „1.

Art. 8 kodeksu pracy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż żądanie

7

powoda z art. 56 kp, mimo naruszenia przez pozwanego przepisów o

rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia sprzeciwia się zasadom

współżycia społecznego,

2. Art. 52 § 1 pkt 1 kp w zw. z art. 30 § 4 kp w zw. z art. 100 § 2 pkt 4 kp

poprzez niewłaściwe zastosowania tych przepisów i przyjęcie, że:

powód dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych,

- znana mu była przyczyna uzasadniająca rozwiązanie stosunku pracy bez

wypowiedzenia mimo ogólnego i niekonkretnego sformułowania zawartego w

oświadczeniu pozwanego z dnia 2 kwietnia 2010 r. o rozwiązaniu z powodem

umowy o pracę,

c) Art. 52 § 1 pkt 1 kp w zw. z art. 70 § 3 kp poprzez błędną wykładnię polegającą

na uznaniu, iż ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych może polegać na

postawieniu pracownikowi zarzutów popełnienia przestępstwa, które to działanie

nie jest działaniem samego pracownika, a w związku z tym nieprawidłowe

przyjęcie, iż ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych dopuszcza się

powód nie poprzez własne działanie, ponieważ takie nie jest opisane jako podstawa

rozwiązania umowy o pracę ale ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych może polegać na działaniu innych organów. Powód nie miał bowiem

wpływu na to, czy w danym stanie faktycznym Prokuratura postawi mu zarzuty czy

też nie.”.

Wskazując na powyższe wniesiono „o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego w S. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września

2012 r. sygn. akt: […] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

ewentualnie o jego zmianę i oddalenie apelacji pozwanego oraz zasądzenie na

rzecz powoda od pozwanego kosztów za postępowanie I i II instancyjne oraz za

postępowanie kasacyjne”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pozwany wniósł o „1) odmowę przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na brak ustawowych przesłanek

zawartych w art. 3989

§ 1 pkt 2 k.p.c. oraz w art. 89 § 1 k.p.c. w związku z art. 3984

§ 1 k.p.c., tj. przekazanie pełnomocnikowi pozwanego skargi kasacyjnej bez odpisu

pełnomocnictwa udzielonego przez powoda radcy prawnemu, mimo takiego

8

obowiązku; 2) obciążenie powoda kosztami postępowania sądowego, w tym

kosztami zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych”. W przypadku przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wniesiono o „1) oddalenie w całości skargi

kasacyjnej jako bezzasadnej, 2) obciążenie powoda kosztami postępowania

sądowego, w tym kosztami zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych”.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Podstawy skargi kasacyjnej odnoszą się do naruszenia prawa materialnego;

skarga nie została oparta na zarzucie naruszenia przepisów postępowania. W tej

sytuacji dla oceny zasadności podstaw skargi kasacyjnej miarodajny i wiążący jest

stan faktyczny ustalony w zaskarżonym wyroku (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Sąd

Okręgowy ustalił, że aczkolwiek przyczyna rozwiązania stosunku pracy z powodem

została przez pracodawcę sformułowana zbyt ogólnikowo, to powodowi była ona

znana. Sąd Okręgowy ustalił też, że powód przyznał się częściowo do zarzutów

postawionych mu przez prokuratora w postępowaniu karnym. W ocenie Sądu

Okręgowego doszło do naruszenia dobrego imienia pracodawcy i pogorszenia jego

wizerunku jako instytucji zaufania publicznego. W skardze kasacyjnej zostały

postawione zarzuty naruszenia art. 52 § 1 pkt 1 w związku z art. 30 § 4 i art. 100 §

2 pkt 4 k.p. Konstrukcja zarzutów skargi jest o tyle wadliwa, że nie uwzględnia

okoliczności zatrudnienia powoda na podstawie powołania (oddział I rozdziału III

Kodeksu pracy). Wymienione w postawach skargi przepisy Kodeksu pracy miały

zastosowanie w sprawie przez odesłanie z art. 69 k.p. a tego przepisu w

podstawach skargi zabrakło. Niezależnie od tego trzeba stwierdzić, że powód swym

zachowaniem stanowiącym podstawę postawienia mu zarzutów w postępowaniu

karnym (przy uwzględnieniu częściowego przyznania się) naruszył podstawowy

obowiązek pracowniczy dbania o dobro zakładu pracy (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.). W

tym wyraża się przypisane mu ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p., co uzasadnia odwołanie

równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie

art. 70 § 3 k.p.

9

W zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy przyjął, że pracodawca rozwiązując z

powodem stosunek pracy dopuścił się uchybień jednakże uwzględnieniu roszczenia

odszkodowawczego sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego. Zarzut skargi

kasacyjnej odnoszący się do naruszenia art. 8 k.p. nie może być uznany za

słuszny. Przede wszystkim należy podkreślić, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego dopuszczono możliwość oddalenia - na podstawie art. 8 k.p. -

roszczenia pracownika o odszkodowanie z powodu naruszenia przez pracodawcę

przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę. Sąd Najwyższy uznawał, że takie

rozstrzygnięcie może mieć miejsce wówczas, gdy pracownik dopuścił się

szczególnie rażącego naruszenia obowiązków pracowniczych albo przepisów

prawa. W tej kwestii orzecznictwo jest utrwalone i jednolite. Tytułem przykładu

można wymienić wyroki: z 6 kwietnia 2006 r. (III PK 12/06 OSNP 2007 nr 7-8, poz.

90) i z 8 stycznia 2008 r. (II PK 112/07, LEX nr 448139). W wyroku z 4 kwietnia

2012 r. (I PK 123/11, LEX nr 1227961) zapadłym w analogicznym stanie

faktycznym, Sąd Najwyższy przypomniał, że ocena, czy w danej sprawie ma

zastosowanie art. 8 k.p. mieści się w granicach swobodnego uznania

sędziowskiego, wobec czego ta sfera w ramach postępowania kasacyjnego może

podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego

naruszenia prawa. Pogląd taki wypowiedział Sąd Najwyższy już wcześniej, w

wyrokach z dnia 22 lipca 2009 r. (I PK 48/09, LEX nr 529757) i z 24 listopada

2010 r. (I PK 78/10, LEX nr 725005). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym

skargę kasacyjną powoda w tej sprawie, w pełni podziela te poglądy. W tej sprawie

nie zostały przekroczone granice swobodnego uznania sędziowskiego w

stosowaniu klauzuli generalnej z art. 8 k.p.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na

podstawie art. 39814

k.p.c.

/tp/