II CSK 191/13

Sygn. akt II CSK 191/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości K. Spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w R.

następcy prawnego K. K . Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w R.

przeciwko Bankowi M. Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 lipca 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 marca 2012 r.,

1) oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza na rzecz pozwanego od powoda kwotę 3 600,- (trzy

tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki od wyroku

Sądu Okręgowego w P., którym zostało oddalone powództwo o pozbawienie

wykonalności tytułu wykonawczego - bankowego tytułu egzekucyjnego z dnia 7

października 2009 r. nr […], któremu Sąd Rejonowy w B. postanowieniem nadał

klauzulę wykonalności do kwoty 2.2250.000 zł.

Ustalił, że w dniu 30 stycznia 2006 r. strony zawarły umowę o kredyt

w rachunku bieżącym, czterokrotnie aneksowaną, w której postanowiły,

że w zakresie nie uregulowanym umową stosuje się postanowienia obowiązującego

Regulaminu kredytowania przedsiębiorców i innych jednostek organizacyjnych,

stanowiącego integralną część umowy oraz Regulaminu otwierania i prowadzenia

rachunków bankowych w pozwanym Banku dla przedsiębiorców. W umowie

powódka zobowiązała się do przestrzegania dołączonych Regulaminów

i potwierdziła ich otrzymanie oraz zapoznanie się z ich treścią, a nadto złożyła

odrębne oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Zgodnie z § 15 Regulaminu

kredytowania przedsiębiorców po zawarciu umowy kredytu klientowi nie przysługuje,

określone w art. 498 § 1 k.c., prawo potrącenia wierzytelności własnej z

wierzytelności Banku z tytułu kredytu. Strony w dniu 3 kwietnia 2006 r. zawarły

umowę dodatkową, umowę ramową i umowę zabezpieczającą wraz z suplementem.

Umowa zabezpieczająca została zawarta w celu określenia zasad zabezpieczenia

należności wynikających z transakcji zawartych na podstawie umowy ramowej.

Zabezpieczenie miało być ustanowione w formie pieniężnej w kwocie wyrażonej

w walucie bazowej, przez przeniesienie własności środków pieniężnych na stronę

zabezpieczaną (Bank), przy czym środki te stanowiły kaucję w rozumieniu art. 102

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Prawo bankowe (Dz. U. z 2005 r., nr 5, poz. 727;

dalej Pr. bank.) i podlegały oprocentowaniu w sposób uzgodniony w umowie.

Powódka wpłaciła do depozytu łącznie kwotę 2.558.997,83 zł, lecz następnie nie

wykonywała tego obowiązku, w związku z czym pozwany w piśmie z dnia

9 kwietnia 2009 r. złożył oświadczenie o rozwiązaniu przed terminem umowy

ramowej i zabezpieczającej oraz transakcji zawartych na podstawie umowy

ramowej. Ostatecznie jako zadłużenie powódki z tytułu tych umów wskazał

3

kwotę 8.690.858,61 zł. W pismach z dnia 31 grudnia 2008 r. i z dnia 31 marca

2009 r. pozwany potwierdził oprocentowanie lokaty negocjowanej, wskazując

w informacjach dodatkowych, że stanowi ona depozyt zabezpieczający.

W dniu 31 sierpnia 2009 r. powódka złożyła oświadczenie o potrąceniu

z wierzytelności Banku z tytułu umowy kredytowej w kwocie 1.479.620,01 zł

wierzytelności własnej w kwocie 2.558.997,93 zł z tytułu zwrotu depozytu

wniesionego tytułem kaucji w wykonaniu umowy ramowej i umów wykonawczych.

Pozwany uznał, że powódce nie przysługuje roszczenie o zwrot depozytu

zabezpieczającego wobec nie wpłacenia żadnej kwoty na poczet rozliczenia kwoty

8.690.858,61 zł, a nadto zakwestionował prawo do potrącenia z uwagi na umowne

wyłączenie takiej możliwości. Wystawił bankowy tytuł egzekucyjny na kwotę

1.561.363,20 zł należności głównej oraz kwotę 30.794,79 zł odsetek z tytułu

zadłużenia kredytu w rachunku bieżącym i po uzyskaniu klauzuli wykonalności

wszczął postępowanie egzekucyjne.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenie Sądu pierwszej instancji, że kwota

2.558.997,83 zł nie stanowiła lokaty, ale była depozytem zabezpieczającym

wykonanie zobowiązań z umowy ramowej i wskazał na postanowienia umowy

zabezpieczającej nadające taki charakter kwotom wpłaconym przez powoda.

W jego ocenie uregulowanie w tej umowie oprocentowania kaucji pozostaje

w granicach swobody umów. Stwierdził, że tytuł dokumentu z dnia 31 marca 2009 r.

- potwierdzenie stawki oprocentowania lokaty negocjowanej – nie ma decydującego

znaczenia wobec zamieszczenia w nim zapisu informującego, że wpłacona suma

stanowi depozyt zabezpieczający. Z uwagi na doniosłość prawną oświadczenia

o potrąceniu uznał za niewiarygodne wyjaśnienie powódki, że określenie w nim

wpłaconej kwoty jako depozytu, stanowiło mechaniczne powtórzenie

sformułowania użytego przez Bank. Sąd drugiej instancji nie dostrzegł również

naruszenia art. 102 Pr. bank., bowiem zostały spełnione wszystkie elementy

właściwe dla powstania zabezpieczenia wierzytelności pozwanego - zawarto

umowę zabezpieczającą celem zabezpieczenia zobowiązań wynikających

z transakcji opcji walutowych zawieranych na podstawie umowy ramowej i powódka

wpłaciła należność oprocentowaną zgodnie z tą umową. Charakterowi lokaty

przeczy treść umowy zabezpieczającej, treść oświadczenia o potrąceniu i treść

4

potwierdzenia oprocentowania. Nie doszło tym samym do naruszenia art. 52

Pr. bank., gdyż istotą kaucji jest przeniesienie oznaczonych środków pieniężnych

na rzecz banku. W konsekwencji podzielił stanowisko, że skoro kwota ta stanowiła

zabezpieczenie o charakterze kaucyjnym w rozumieniu art. 102 Pr. Bank., to wobec

rozwiązania umowy i nie uiszczenia kwoty wynikającej z rozliczenia, obowiązek

zwrotu depozytu zabezpieczającego wygasł.

Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowy pogląd o dopuszczalności umownego

wyłączenia potrącenia. Przepisy kodeksu cywilnego normujące dopuszczalność

jednostronnego potrącenia mają bowiem charakter przepisów względnie

obowiązujących i dlatego podmioty prawa cywilnego mogą w sposób odmienny,

w stosunku do regulacji ustawowej, ukształtować zasady, przesłanki i sposób

potrącenia, lub w ogóle wyłączyć jego dopuszczalność. Rozważając kwestię

związania powódki regulaminem wskazał, że skoro powódka podważa fakt

doręczenia jej regulaminu przed zawarciem umowy kredytu, to wobec istnienia

dokumentów, na których uprawniony przedstawiciel powódki potwierdził ich

otrzymanie i zapoznanie się z nimi, to na powódce spoczywał obowiązek

zaprzeczenia tej okoliczności, a nie wykazała ona żadnym obiektywnym dowodem,

że mimo formalnego potwierdzenia, rzeczywiście regulamin nie został jej doręczony.

W skardze kasacyjnej, opartej o obie podstawy kasacyjne (art. 3983

§ 1 i 2

k.p.c.), powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie prawa

materialnego: - art. 102 Pr. bank. polegające na błędnej wykładni i przyjęciu,

że kwota 2.558.997,83 zł zgromadzona na lokacie stanowiła kaucję w rozumieniu

tego przepisu; - art. 50 Pr. bank. oraz art. 726 k.c. poprzez niezastosowanie

i uznanie, że powyższa kwota nie stanowiła lokaty: - art. 498 § 1 oraz art. 499 k.c.

w zw. z § 15 Regulaminu kredytowania przedsiębiorców i innych jednostek

organizacyjnych i § 18 Regulaminu udzielania kredytów klientom Bankowości

Korporacyjnej przez Bank M. S.A. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że

uregulowanie wyłączające dopuszczalność jednostronnego potrącenia ma

charakter umowny i przepisy kodeksu cywilnego normujące dopuszczalność

potrącenia mają charakter względnie obowiązujący; - art. 498 § 1 k.c. w zw. z § 15

Regulaminu kredytowania przedsiębiorców i innych jednostek organizacyjnych oraz

5

§ 18 regulaminu udzielania kredytów Klientom Bankowości Korporacyjnej przez

Bank M. S.A. poprzez ich błędną wykładnię, bowiem nawet przy przyjęciu, że

przepisy o potrąceniu mają charakter względnie obowiązujący, nie jest

dopuszczalne wyłączenie prawa potrącenia tylko wobec jednej strony stosunku

zobowiązaniowego; - art. 384 § 1 k.c. przez błędne przyjęcie, że pomimo braku

dowodu doręczenia powodowi Regulaminu kredytowania przedsiębiorców i innych

jednostek organizacyjnych przed datą zawarcia umowy kredytowej oraz datami

zawarcia poszczególnych aneksów wiąże on strony tylko z powodu zamieszczenia

w standardowych i nienegocjowanych postanowieniach umowy kredytowej

oraz aneksów zapisu potwierdzającego przez kredytobiorcę otrzymanie

Regulaminu i zapoznanie się z jego treścią, oraz naruszenie art. 384 § 2 k.c.

poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że powyższy regulamin może być traktowany

jako wzorzec umowy, którym posługiwanie się jest w stosunkach danego rodzaju

zwyczajowo przyjęte i o którego treści strona mogła się z łatwością dowiedzieć.

Skarżąca zarzuciła nadto naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało

istotny wpływ na wynik sprawy: art. 224 § 1 zw. z art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., art.

232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. oraz art. 382 k.p.c., art. 233 § 1 w zw. z art. 227 w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

w zw. z art. 391 k.p.c. może stanowić uzasadnioną podstawę kasacyjną jedynie

wtedy, gdy skarżący wykaże, że z powodu wadliwości uzasadnienie uniemożliwia

Sądowi Najwyższemu sprawdzenie prawidłowości orzeczenia. Taka sytuacja

zachodzi, jeżeli uzasadnienie kwestionowanego orzeczenia nie ma wszystkich

wymaganych elementów, bądź zawiera braki uniemożliwiające kontrolę kasacyjną

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r., III CSK 120/09, wyrok

z dnia 25 stycznia 2010 r., I UK 244/09, niepubl.). Motywy zaskarżonego

wyroku takich wadliwości nie wykazują, a omawiany przepis nie zawiera

wymogu zamieszczenia w uzasadnieniu polemiki z argumentacją prawną strony,

której sąd nie podzielił.

6

Zakaz, określony w art. 3983

§ 3 k.p.c., oznacza niedopuszczalność

powoływania się przez skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji

polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów.

Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2 in fine), zaś argumenty podniesione

w uzasadnieniu zarzutu i zmierzające do wykazania, że Sąd drugiej instancji

naruszył granice swobodnej oceny dowodów określone w art. 233 § 1 k.p.c.,

nie mogą być skuteczne. Tak więc, nawet powiązanie zarzutu naruszenia art. 233

§ 1 k.p.c. z art. 382 k.p.c. lub art. 227 k.p.c., motywowanego niewłaściwą oceną

dowodów nie może podlegać kontroli Sądu Najwyższego w ramach drugiej

podstawy kasacyjnej (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2008 r., I CSK

117/08, z dnia 24 września 2009 r., II UK 19/09, z dnia 25 czerwca 2008 r., II UK

327/07 - niepubl.). Dodać jedynie należy, że Sąd drugiej instancji podzielając

podstawę faktyczną i prawną przyjętą za podstawę rozstrzygnięcia przez Sąd

pierwszej instancji, nie ma obowiązku przytaczania i ponawiania jej w pełnym

zakresie, a jedynie w zakresie koniecznym do rozpoznania istotnych zarzutów

apelacji. Uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. oraz art.

382 k.p.c. sprowadzające się w istocie do zakwestionowania dokonanej oceny

dowodów nie wskazuje, na czym miałoby polegać zarzucane nierozpoznanie istoty

sprawy przez Sąd Apelacyjny.

Powód wniósł powództwo przeciwegzekucyjne na podstawie art. 840 § 1 pkt

1 k.p.c. twierdząc, że wierzytelność pozwanego Banku nie istnieje wobec

skutecznego złożenia przez powoda oświadczenia o potrąceniu własnej

wierzytelności z tytułu posiadanych środków pieniężnych wpłaconych do

pozwanego Banku jako depozyt, przy czym w dalszym toku procesu wskazywał,

że środki te stanowiły lokatę pieniężną. Istota problemu w niniejszej sprawie

sprowadza się do zagadnienia dopuszczalności umownego wyłączenia przez

strony prawa do potrącenia unormowanego w art. 498 i n. k.c. i skuteczności

prawnej wyłączenia prawa do potrącenia tylko wobec jednej strony stosunku

zobowiązaniowego.

W doktrynie charakter prawny przepisów dotyczących potrącenia

ustawowego podlega różnym ocenom. Zwolennicy jednego poglądu twierdzą, że art.

7

498 i n. k.c. mają charakter względnie obowiązujący, bowiem strony mogą tym

prawem swobodnie rozporządzać oraz w drodze umowy wyłączyć je lub

zmodyfikować. Przedstawiciele poglądu przeciwnego, twierdząc, że powyższe

argumenty odnoszą się do potrącenia umownego, wywodzą bezwzględnie

obowiązujący charakter tych przepisów z konieczności ścisłego spełnienia

przesłanek w nich określonych dla skuteczności skorzystania z instytucji

ustawowego potrącenia. Żaden z tych kierunków nie kwestionuje natomiast

dopuszczalności umownego uregulowania przez strony prawa potrącenia

w konkretnych stosunkach prawnych z wyłączeniem uregulowań ustawowych.

Zagadnienie nie polega zatem, jak to wywodzi skarżący, na przesądzeniu

charakteru przepisów kodeksu cywilnego normujących potrącenie ustawowe,

bowiem dopuszczalność umownego potrącenia nie jest od tego uzależniona.

Jeżeli strony nie uregulowały tej instytucji w sposób odmienny, zastosowanie mają

przepisy art. 498 i n. i wówczas jest konieczne spełnienie przesłanek w nich

określonych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczalność umownego

ukształtowania potrącenia przez strony nie budzi wątpliwości. Już w wyroku z dnia

3 czerwca 1965 r., I CR 471/64 (OSNC z 1966, nr 4, poz. 57) stwierdził on, że jeżeli

zainteresowani ustalili inny sposób umorzenia należności, albo inny sposób

potrącenia, niż to przewiduje ustawa, to zastosowanie przepisów o potrąceniu nie

wchodzi w rachubę. Dopuszczalność kształtowania przesłanek, sposobu i skutków

potrącenia przez strony została również zaakceptowana w wyrokach: z dnia

17 grudnia 1998 r., II CKN 849/98 (OSNC z 1999 r., nr 7-8, poz. 128), z dnia

10 listopada 2000 r., IV CKN 163/00, z dnia 12 marca 2003 r., III CKN 201/00,

z dnia 12 października 2005 r., III CK 90/05, nie publ. oraz w uchwale składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007 r., III CZP 58/07

(OSNIC z 2008 r., nr 5, poz. 44). Potrącenie umowne, zwane czasem również

potrąceniem kompensacyjnym, jest pozakodeksową umową, zawieraną na

ustalonych przez strony warunkach, w granicach określonych w art. 3531

k.c.

Jego dopuszczalność wynika z ogólnej zasady swobody umów a umowa w tym

zakresie podlega ocenie z punktu widzenia właściwości stosunku i zasad

współżycia społecznego. Skarżący nie zarzucił naruszenia art. 3531

k.c., a więc

ocena tej umowy w świetle wskazanych wyżej granic usuwa się pod kontroli

8

kasacyjnej. Ukształtowanie przesłanek, sposobu i skutków potrącenia, w tym

również jego wyłączenia zależy zatem od woli stron. Dopuszczalność wyłączenia

potrącenia co do zasady potwierdza także analiza art. 3853

pkt 3 k.c., który

wskazuje jako niedozwolone postanowienie umowne tylko takie postanowienie,

które wyłącza lub istotnie ogranicza potrącenie wierzytelności konsumenta

z wierzytelnością drugiej strony. A contrario, nie jest niedozwolonym

postanowieniem umownym takie, które wyłącza lub istotnie ogranicza potrącenie

wierzytelności przez podmiot nie będący konsumentem. Przepis ten co do

zasady zezwala zatem na umowne wyłączenie potrącenia wierzytelności, a wyłącza

taką możliwość tylko w stosunku do konsumenta. W świetle art. 221

k.c.,

obowiązującego w dacie zawarcia umowy kredytowej, powoda nie można uznać za

konsumenta. Ograniczenie dopuszczalności wyłączenia potrącenia nie ma więc

w stosunku do niego zastosowania.

Potrącenie dochodzi do skutku na podstawie jednostronnego, kształtującego

oświadczenia woli i ma charakter egzekucyjny, bowiem powoduje umorzenie obu

wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej – potrącający jednostronnie

wymusza realizację swojej należności. Strona, wobec której składane jest

oświadczenie nie ma wpływu na jego skutek, bowiem zachodzi on po spełnieniu

przesłanek określonych w umowie lub w jej braku - po spełnieniu przesłanek

ustawowych. Celem wyłączenia możliwości potrącenia wierzytelności przez jedną

ze stron stosunku zobowiązaniowego jest najczęściej zabezpieczenie interesów

jednej ze stron, istotniejszych pod względem społecznym. Strony mogą także

dokonać wyłączenia z uwagi na charakter roszczenia jednej z nich, które powinno

podlegać większej ochronie. Z uwagi na wskazany wyżej brak zarzutu

naruszenia art. 3531

k.c. wskazać jedynie należy, że w wypadku wierzytelności

banku z tytułu kredytu, przesłanką taką może być zapewnienie bezpieczeństwa

obrotu środkami pieniężnymi. Uprawniony nie jest nadto pozbawiony środków

ochrony, bo w razie sporu może dochodzić swej wierzytelności w drodze

powództwa. Umowne wyłączenie potrącenia wierzytelności przez jedną ze stron

stosunku zobowiązaniowego było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który

zaaprobował je w wyroku z dnia 12 marca 2003 r., III CKN 201/00, stwierdzając,

9

że w umowie, jaką jest statut spółdzielni, dopuszczalne jest wyłączenie potrącenia

przez członka spółdzielni z opłat wnoszonych za użytkowanie lokalu.

Niedopuszczalne jest jednostronne wyłączenie dopuszczalności potrącenia

przez jedną ze stron, natomiast postanowienia umowne zawierające takie

wyłączenie mogą być również zawarte w treści wzorca umownego, jeżeli były

drugiej stronie znane i zaakceptowane. Co do zasady nie można twierdzić, że godzi

w równowagę stosunku prawnego zamieszczenie postanowień co do wyłączenia

potrącenia wierzytelności klienta banku z wierzytelnością banku z tytułu kredytu

w regulaminie dotyczącym zasad kredytowania i stanowiącym, zgodnie z wolą

stron, integralną część umowy kredytowej, a zatem wyznaczającym łącznie

z postanowieniami umownymi treść tego stosunku. Ocena, czy postanowienia

takie były znane i zaakceptowane, powinna być dokonana odrębnie w każdym

przypadku. Wskazać jednakże należy, że przedstawienie kredytobiorcy przed

zawarciem umowy takiego wzorca ma ten skutek, że znając warunki udzielenia

kredytu, może on dokonać wyboru kredytodawcy, a w konsekwencji warunków

kredytu. Wbrew stanowisku skarżącej, nie świadczy o jednostronnym wyłączeniu

potrącenia i narzuceniu wzorca umownego uchwalenie regulaminu przez władze

banku. Artykuł 79 ust. 2 Pr. bank. nałożył na banki bezwzględny obowiązek

ustalenia w formie regulaminu warunków udzielania kredytu. W praktyce bankowej

regulaminy te są wzorcami umownymi, które nie mają mocy obowiązującej dla stron,

chyba że ich wolą zostały wprowadzone do umowy jako jej integralna część, lub

zaakceptowane przez klienta banku. W takim wypadku postanowienia regulaminu

mają wagę równą innym postanowieniom umownym w zakresie określenia

treści stosunku zobowiązaniowego i nie jest potrzebne odrębne oświadczenie

kredytobiorcy o wyrażeniu zgody na wyłączenie prawa potrącenia w zakresie

określonym w regulaminie.

Zarzut błędnej wykładni art. 498 i 499 k.c. nie może być zasadny zatem

z powyższych względów oraz z tej przyczyny, że Sąd drugiej instancji nie oparł

rozstrzygnięcia na tych przepisach, a zatem nie mógł ich naruszyć, zaś powołane

postanowienia Regulaminów kredytowania i udzielania kredytów nie mają

charakteru normatywnego i nie mogą stanowić podstawy zarzutu naruszenia prawa

materialnego, jeżeli skarżący nie zarzuca błędnej wykładni oświadczeń woli.

10

Wprowadzenie treści regulaminu do umowy jest obecnie powszechnie stosowane

przez banki, które oferują pewne rodzaje produktów finansowych wielu klientom

i jest to praktyka ogólnie znana. Przedsiębiorca stale współpracujący z bankiem,

w tym również w zakresie innych produktów finansowych, niż kredyt, powinien

dochować należytej staranności dokonując pod kątem interesów spółki, analizy

warunków udzielenia kredytu oferowanych przez bank. Z zagadnieniem tym wiąże

się zarzut naruszenia art. 384 § 1 i 2 k.c. uzasadniony błędnym przyjęciem,

że zapis umowny o potwierdzeniu przez powódkę otrzymania i zapoznania się

z regulaminem kredytowania, mimo dowodu doręczenia tego regulaminu,

uzasadnia ustalenie, że regulamin ten został doręczony.

Zasada związania strony wzorcem umownym wyłącznie w razie jego

doręczenia przed zawarciem umowy doznaje ograniczenia, gdy posługiwanie

się wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo przyjęte; wzorzec

wiąże drugą stronę bowiem także wówczas, gdy mogła się o nim z łatwością

dowiedzieć. Reguła ta ma zastosowanie w stosunkach z podmiotami nie będącymi

konsumentami, wobec czego nie obowiązuje wymaganie doręczenia regulaminu

przed zawarciem umowy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2013 r.,

II CSK 456/12, nie publ.). W stosunkach obrotu bankowego w zakresie udzielania

kredytu stosowanie regulaminów jest powszechne, jako związane z nakazem

ustawowym. Istnienie takiego regulaminu nie mogło budzić zatem wątpliwości.

Skarżący nawet nie twierdzi, że nie mógł się dowiedzieć o jego treści, a jedynie

powołuje się na ogólne zasady doświadczenia mające świadczyć o jego

niedostępności. Wbrew twierdzeniom skarżącego istotne znaczenie ma

potwierdzenie przez przedsiębiorcę w umowie i aneksach, że wzorzec umowny

otrzymał i się z nim zapoznał. W takim oświadczeniu zawiera się nie tylko

pokwitowanie otrzymania, ale również oświadczenie potwierdzające znajomość

treści wzorca i w tym zakresie ma ono doniosłość prawną. Na marginesie jedynie

należy wskazać, że ponowne zapoznanie się przez klienta banku z treścią wzorca

umownego (regulaminu) przy kolejnych aneksach do umowy nie jest wymagane,

ponieważ chodzi tylko o modyfikację tego samego stosunku obligacyjnego i bank

nie ma wówczas obowiązku doręczania lub udostępniania wzorca.

11

Reasumując, dopuszczalne jest umowne wyłączenie prawa potrącenia

wierzytelności jednej ze stron stosunku obligacyjnego, jeżeli nie sprzeciwia się

to właściwości tego stosunku, ustawie lub zasadom współżycia społecznego

(art. 3531

k.c.). Ponieważ prawo powódki do potrącenia jej wierzytelności do Banku

z wierzytelnością Banku z tytułu umowy kredytu zostało skutecznie wyłączone,

zbędne jest odniesienie się do zarzutów naruszenia art. 102 i 50 Pr. bank. oraz art.

224 § 1 w zw. z art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. zmierzających do zakwestionowania

oceny charakteru wierzytelności przysługującej powódce.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c.,

o kosztach rozstrzygając zgodnie z art. 98 § 1 i 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1

i 39821

k.p.c. oraz § 6 pkt 7 oraz § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t. j.: Dz. U. z 2013 r.,

poz. 490).

jw