II CSK 660/12

Sygn. akt II CSK 660/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Maria Szulc

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Agencji Rozwoju Regionalnego

Spółki Akcyjnej w Ł.

przeciwko P. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 lipca 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 29 czerwca 2012 r.

1. oddala skargę kasacyjną

2. zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę

1800 zł (jeden tysiąc osiemset) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Agencja Rozwoju Regionalnego Spółka Akcyjna w Ł. wniosła o zasądzenie

na jej rzecz od P. M. kwoty 59.623,85 złotych z należnymi odsetkami tytułem

zwrotu dofinansowania uzyskanego przez pozwanego na zakup ciągnika

i podnośnika hydraulicznego.

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości

i o zasądzenie na jego rzecz od powódki kosztów procesu według norm

przepisanych. Podniósł m.in. zarzut przedawnienia dochodzonego roszczenia oraz

brak legitymacji czynnej strony powodowej.

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy w Ł. oddalił powództwo

oraz zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 3.617 złotych

tytułem zwrotu kosztów procesu. Na skutek apelacji powódki od tego wyroku, Sąd

Okręgowy w Ł. (w sprawie [..]) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi

I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania apelacyjnego.

Wyrokiem z dnia 6 października 2011 r. Sąd Rejonowy w Ł. zasądził od

pozwanego P. M. na rzecz strony powodowej - Agencji Rozwoju Regionalnego

Spółki Akcyjnej w Ł. kwotę 59.623,85 złotych z odsetkami oraz kosztami procesu.

Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 18 czerwca 2004 r. Województwo […]

zawarło ze stroną powodową umowę, na mocy której powierzyło jej

obowiązki Instytucji Wdrażającej w województwie […] dla realizacji działań

„Promocja Przedsiębiorczości" i „Mikroprzedsiębiorstwa" w ramach Zintegrowanego

Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego 2004-2006. Zadania powierzone

Agencji na podstawie umowy obejmowały między innymi ogłaszanie konkursów

o naborze wniosków o dofinansowanie, przyjmowanie wniosków, przeprowadzanie

formalnej oceny wniosków, nadzór nad realizacją projektów, wykrywanie

nieprawidłowości w ramach działań, przeprowadzanie kontroli realizacji projektów.

W dniu 31 stycznia 2005 r. Województwo zawarło z powódką umowę o pełnienie

roli Instytucji Wdrażającej przez Agencję, przy realizacji działań w ramach unijnego

3

Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego. Województwo

zobowiązało się do przekazania powódce środków finansowych na realizację

działań „Mikroprzedsiębiorstwa" z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

i budżetu państwa. Umowa została zawarta na czas realizacji powyższego

działania. Zadaniem Agencji był m.in. obowiązek podjęcia czynności prawnych

zmierzających do odzyskania należnych środków w przypadku, gdy dotacja

przekazana beneficjentowi została przez niego wykorzystana niezgodnie

z przeznaczeniem, pobrana nienależnie lub w nadmiernej wysokości (§ 8 ust. 3

umowy).

Umowa z dnia 31 styczna 2005 r. została zastąpiona umową z dnia

16 października 2006 r. nr 63/06/PR dla działania „Mikroprzedsiębiorstwa",

zmienioną następnie aneksem z 8 maja 2008 r. Precyzowała ona umowę

o pełnienie roli Instytucji Wdrażającej z 18 czerwca 2004 r. Okres realizacji ustalono

na okres od dnia 18 października 2004 do 31 grudnia 2008. Umowa ta

przewidywała także zobowiązanie Agencji do podejmowania czynności prawnych

zmierzających do odzyskania nienależnie przekazanych lub nieprawidłowo

wykorzystanych przez beneficjenta dotacji.

W dniu 9 września 2005 r. strona powodowa jako upoważniona na mocy

umów z Województwem Instytucja Wdrażająca zawarła z pozwanym -

Beneficjentem umowę o dofinansowanie projektu „Utworzenie serwisu sprzętu

rolniczego. Komputeryzacja i wyposażenie firmy" w ramach Zintegrowanego

Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego. Na mocy umowy powódka

przyznała pozwanemu dofinansowanie na realizację projektu ze środków

Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w wysokości 65% wydatków

kwalifikowanych, nie więcej niż 177.970 zł, w tym środki europejskie w wysokości

35% wydatków kwalifikowanych - 95.830 zł, i środki z budżetu państwa - 30%

wydatków kwalifikowanych, nie więcej niż 82.140 zł. W sumie wartość projektu

wynosiła 316.436 zł, w tym wydatki kwalifikowane - 273.800 zł. Umowa zawierała

szczegółowo sposób realizacji projektu oraz przekazywania beneficjentowi dotacji,

m.in. jednym z obowiązków beneficjenta było stosowanie przepisów ustawy

o zamówieniach publicznych. Pozwany zawarł z S. D.- F. Polska sp. z o.o. w dniu 7

lutego 2005 r. umowę dystrybucyjną, w której zobowiązał się do dokonywania

4

sprzedaży sprzętu produkowanego przez tę markę, a także - w razie chęci zakupu

sprzętu innej firmy - do uzyskania pisemnej zgody S. D.-F. Polska sp. z o.o. W dniu

24 listopada 2005 r. pozwany zakupił w ramach projektu, od S. D.-F. Polska sp. z

o.o. ciągnik S. R. 70W; zakup został dokonany z wolnej ręki. U pozwanego

przeprowadzono kontrolę, a ostateczną wersję informacji pokontrolnej przedstawił

Urząd Wojewódzki dnia 30 kwietnia 2009 r. W toku kontroli stwierdzono m.in.

naruszenie ustawy prawo zamówień publicznych poprzez dokonanie zakupu

ciągnika z wolnej ręki.

Sąd Rejonowy uznał, że strona powodowa na podstawie umów łączących ją

z Województwem posiadała kompetencje Instytucji Wdrażającej wobec projektu

realizowanego przez pozwanego, w tym także kompetencję do występowania

przeciwko beneficjentom do sądu. Przesądzając istnienie legitymacji czynnej

rozpoznał zgłoszone przez nią żądanie, które w oparciu o treść art. 471 k.c. uznał

za zasadne.

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 29 czerwca 2012 r. oddalił apelację

wniesioną przez pozwanego. Podniesione przez niego zarzuty uznał za

nieuzasadnione. Zwrócił także uwagę na związanie wyrokiem z dnia 17 listopada

2010 r., w którym przesądzono o istnieniu legitymacji czynnej strony powodowej.

Wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony skargą kasacyjną przez

pozwanego w całości. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia

przepisów prawa materialnego (art. 398 § 1 pkt 1 k.p.c.). Skarżący zarzucił

naruszenie art. 23a pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie

Rozwoju (Dz.U. Nr 116, poz. 1206 ze zm.); podrozdziału 8.2.7.1 Załącznika do

Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2004 roku (Dz. U.

Nr 166, poz. 1745 z 2004 roku, strona 491-492); podrozdziału 8.5.2. Załącznika do

Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 1 lipca 2004 roku (Dz. U. Nr 166,

poz. 1745 z 2004 roku, strona 499), poprzez ich błędną wykładnię. Wniósł,

o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 29 czerwca 2012 r. oraz wyroku Sądu

Rejonowego w Ł. z dnia 6 października 2011 r. i orzeczenie co do istoty sprawy

poprzez oddalenie powództwa, a także zasądzenie na jego rzecz kosztów

postępowania. Skarżący wniósł także o orzeczenie o zwrocie spełnionego

5

świadczenia, tj. kwoty 113.389,85 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia

skargi kasacyjnej na podstawie art. 39816

w zw. z art. 415 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na etapie postępowania kasacyjnego skarżący kwestionował jedynie

legitymację czynną strony powodowej wskazując, że nie ma ona uprawnienia do

wystąpienia przeciwko pozwanemu o zwrot środków przyznanych w ramach

programu ZPORR. Ponadto skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji

zamiennie traktuje pojęcia „wojewoda" i województwo […] ", co nie znajduje

uzasadnienia.

Odnosząc się do problematyki legitymacji powodowej spółki należy wskazać,

że zasadniczą kwestią wymagającą w tym zakresie rozstrzygnięcia jest to, czy

wojewoda mógł w trybie umowy cywilnoprawnej przekazać kompetencje do

dochodzenia roszczeń o zwrot środków w ramach realizowanego programu

ZPORR instytucji wdrażającej, którą w niniejszej sprawie jest powódka - Agencja

Rozwoju Regionalnego Spółka Akcyjna w Ł. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga

dokonania wykładni przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym

Planie Rozwoju (Dz. U. Nr 116, poz. 1206 ze zm., dalej: „u.n.p.r.").

Pozwany był beneficjentem środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju

Regionalnego (art. 2 pkt 1 u.n.p.r.). W myśl przepisów ustawy o narodowym planie

rozwoju instytucją zarządzającą był właściwy minister (art. 2 pkt 5), instytucją

pośredniczącą wojewoda (art. 11 ust. 6 i 7), natomiast instytucją wdrażającą -

województwo (art. 2 pkt 4).

W myśl art. 19 ust. 1 i 3 u.n.p.r. instytucja zarządzająca może przekazać,

w drodze porozumienia, zarządzanie, monitorowanie i kontrolę poszczególnych

priorytetów operacyjnych, działań lub projektów instytucjom pośredniczącym;

porozumienie może przewidywać możliwość przekazania elementów zarządzania

innym instytucjom określonym w Planie. Z powyższego wynika zatem

jednoznacznie, że właściwy minister na mocy porozumienia może przekazać

kompetencje, o których mowa w tym przepisie wojewodzie. Z kolei wojewoda mógł

przekazać wskazane kompetencje innej jednostce określonej w Planie, w tym

instytucji wdrażającej, jeżeli porozumienie taką możliwość przewiduje. W każdej

6

z powyższych sytuacji, tj. przekazania kompetencji kolejnej jednostce ujętej

w Planie, porozumienie określa szczegółowy zakres kompetencji przekazanych

instytucji pośredniczącej w zarządzaniu, monitorowaniu i kontroli oraz prawa

i obowiązki stron w tym zakresie (art. 19 ust. 2 u.n.p.r.). Nie ulega zatem

wątpliwości, iż dopuszczalne jest zawarcie tego rodzaju porozumienia, wraz

z przekazaniem kompetencji, pomiędzy wojewodą (instytucją pośredniczącą)

a województwem (instytucją wdrażającą). W myśl art. 21 ust. 1 u.n.p.r. działania

objęte programami, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3, mogą być realizowane

przez instytucje wdrażające ustanawiane dla poszczególnych działań. Te instytucje

wdrażające ustanawia właściwa instytucja zarządzająca w porozumieniu

z Instytucją Zarządzającą Podstawami Wsparcia Wspólnoty, jeżeli program tak

stanowi (art. 21 ust. 4 u.n.p.r.). W takiej sytuacji umowa zawarta z instytucją

zarządzającą programem lub instytucją pośredniczącą określa szczegółowe

zadania instytucji wdrażających zasady i warunki realizacji działań oraz

uprawnienia i obowiązki stron w tym zakresie (art. 21 ust. 5 u.n.p.r.). Oznacza to,

że województwo nie jest jedynym podmiotem mogącym pełnić rolę instytucji

wdrażającej; może to być zatem inna jednostka wymieniona w Planie, albo

powołana do wykonywania tej roli.

Przywołane powyżej przepisy przewidują zatem możliwość przekazania

kompetencji wojewody jako instytucji pośredniczącej, a także województwa jako

instytucji wdrażającej, innemu - powołanemu w tym celu - podmiotowi. Odnosząc

się do przywołanego przez skarżącego - jako naruszonego - art. 23a u.n.p.r. należy

wskazać, że określa on ustawowe kompetencje wojewody jako instytucji

pośredniczącej. W ich ramach mieści się, m.in. odzyskiwanie od beneficjentów

nieprawidłowo wykorzystanego lub pobranego dofinansowania (art. 23a pkt 3

u.n.p.r.). Przewidziane w tym przepisie uprawnienia nie stanowią jednak

kompetencji wyłącznej wojewody, albowiem przepisy ustawy o narodowym planie

rozwoju pozwalają na jej przekazanie, w ramach umowy cywilnoprawnej, innemu

podmiotowi. Dochodzenie nieprawidłowo wykorzystanych przez beneficjentów

środków mieści się bowiem w ramach „zarządzania", o którym mowa w art. 19 ust.

1 w zw. z ust. 3 u.n.p.r. Oznacza to , że wojewoda jako instytucja pośrednicząca był

uprawniony do zawarcia umowy z województwem […] jako instytucja wdrażającą, w

7

ramach której powierzył tej jednostce obowiązek podjęcia czynności prawnych

zmierzających do odzyskiwania należnych środków od beneficjentów,

w przypadkach wskazanych w umowie, w tym w razie wykorzystania ich niezgodnie

z przeznaczeniem. Z kolei województwo […] było uprawnione do zawarcia ze

stroną powodową - Agencją Rozwoju Regionalnego Spółką Akcyjną w Ł. umowy, w

której powierzono tej jednostce kompetencje jednostki wdrażającej. Z treści

łączącej strony umowy wynikało jednoznacznie, że Agencja Rozwoju ma

obowiązek podjęcia czynności prawnych zmierzających do odzyskania należnych

środków w przypadku, gdy dotacja przekazana beneficjentowi została przez niego

wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, pobrana nienależnie lub w nadmiernej

wysokości (§ 8 ust. 3 umowy). Oznacza to, że powódka uzyskała uprawnienie do

wstąpienia przeciwko pozwanemu z pozwem o zapłatę albowiem właściwe

jednostki miały prawo do przekazania jej wskazanej kompetencji. Pozostawało to

w zgodzie z uprawnieniem do zawierania przez stronę powodową umów

stanowiących podstawę roszczeń o zwrot dotacji, której to kompetencji strony

powodowej skarżący nie podważał. Wskazane wyżej uprawnienie strony

powodowej wynikały z ciągu umów zawartych przez podmioty upoważnione do

tego w świetle ustawy o Narodowym Planie Rozwoju.

Wprawdzie umowę zawartą między województwem […] a wojewodą, strona

powodowa złożyła dopiero po wniesieniu skargi kasacyjnej, nie mniej jednak na fakt

zawarcia tej umowy powoływano się wcześniej, w tym w umowie zawartej między

województwem […] i Agencją Rozwoju Regionalnego Spółką Akcyjną w Ł. dnia 31

stycznia 2005 r. Ponadto zawarcie umowy między wojewodą a województwem […]

nie było okolicznością sporną między stronami; żadna ze stron w toku

postępowania tego faktu nie kwestionowała.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 39821

k.p.c.

8