II CSK 678/12

Sygn. akt II CSK 678/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Maria Szulc

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. S.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "R." w G.

o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie uchwały ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 lipca 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 czerwca 2012 r.

oddala skargę kasacyjną.

2

UZASADNIENIE

Z. S. wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały nr 7/WZ/2009 Walnego

Zgromadzenia Członków Spółdzielni Mieszkaniowej „R." w G. w sprawie podziału

zysku netto z działalności gospodarczej Spółdzielni za rok 2007 i 2008, ewentualnie

o jej uchylenie. Podniósł, że uchwała narusza art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia

2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., Nr 119, poz.

1116 ze zm. - „u.s.m.") oraz art. 90 § 1 i 2 oraz art. 5 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 16

września 1982 r. Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848

ze zm. - „pr. spół."), a nadto jest sprzeczna z regulacjami statutowymi, a mianowicie

z § 67 ust. 2 i § 68 ust. 3 i § 73.

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy S. stwierdził nieważność

uchwały nr 7/WZ/2009 Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni

Mieszkaniowej „R." w G. i orzekł o kosztach postępowania.

Ustalił, że Walne Zgromadzenie Członków Spółdzielni Mieszkaniowej „R."' w

S. podjęło w dniach 21, 22, 26, 28 maja oraz w dniach 2, 4, 9, 16, 17, 23, 25, 30

czerwca i 2 lipca 2009 r. uchwałę nr 7/WZ/2009 następującej treści: § 1

Przeznaczyć zysk netto z pozostałej działalności gospodarczej Spółdzielni za 2007

rok w kwocie 790.136,57 zł i za 2008 rok w kwocie 444.133,53 zł, tj. kwotę

1.234.270,10 zł następująco: kwotę 1.178.416,34 zł przeznaczyć na pokrycie

ujemnego wyniku na gospodarce zasobami mieszkaniowymi za lata ubiegłe; kwotę

32.658,34 zł przeznaczyć na pokrycie ujemnego wyniku na gospodarce zasobami

mieszkaniowymi za 2008 rok; kwotę 23.195,42 zł przeznaczyć na zasilenie

funduszu remontowego.

Obliczając wysokość zysku z pozostałej działalności gospodarczej

Spółdzielnia uwzględniła m.in. odsetki od środków finansowych zdeponowanych na

lokatach i rachunkach bankowych, odsetki od nieterminowych opłat za lokale

mieszkalne, odsetki sądowe, odsetki komornicze, odsetki zapłacone za lokale

opuszczone, odsetki od nieterminowych wpłat na fundusz remontowy, zapłacone

3

przez dłużników koszty procesu, zapłacone koszty sądowe, zapłacone

odszkodowania, wynajem pomieszczeń piwnicznych i garaży członkom spółdzielni.

Stan funduszu zasobowego pozwanej wynosił 390 4667,69 zł i pozwalał

w dniu 31 grudnia 2008 na pokrycie ujemnego wyniku finansowego w całości.

Statut Spółdzielni stanowi, że różnica między kosztami, a dochodami z gospodarki

i zasobami mieszkaniowymi Spółdzielni zwiększa odpowiednio te koszty lub

dochody w roku następnym (§ 67 ust. 2); stratę bilansową Spółdzielni pokrywa się

w pierwszej kolejności z funduszu zasobowego, a następnie z udziałowego

i remontowego (§ 68 ust. 3); ewentualną stratę bilansową pokrywa się z funduszy

własnych, według kolejności określonej w § 68 ust. 3 (§ 73).

Sąd pierwszej instancji uznał, że żądanie powoda stwierdzenia nieważności

wskazanej w pozwie uchwały jest uzasadnione, albowiem uchwała ta narusza

przepis art. 6 ust. 1 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych,

który wyraża zasadę bezwynikowej działalności gospodarczej spółdzielni

mieszkaniowych. Podkreślił, że Spółdzielnia podejmując uchwałę w sprawie

podziału zysku z pozostałej działalności gospodarczej może objąć tą uchwałą tylko

zysk z tej działalności, a nie dochody objęte gospodarką zasobami mieszkaniowymi

przewidziane w art. 4 ust. 1-2 i 4 u.s.m. Sąd uznał, że strona pozwana

nieprawidłowo ustaliła składniki zysku z pozostałej działalności gospodarczej,

uwzględniając dochody, których nie mogła rozliczyć w ten sposób. Pozwana nie

mogła też pokryć ujemnego wyniku na gospodarce zasobami mieszkaniowymi

z zysku z pozostałej działalności gospodarczej. Powinna była to zrobić w pierwszej

kolejności z funduszu zasobowego, którego stan na to pozwalał - zgodnie z art. 90

ustawy z 16 września 1982 r. pr. spół. w zw. z § 68 ust. 3 i § 73 statutu pozwanej.

Pokrywając ujemny wynik finansowy zyskiem z pozostałej działalności

gospodarczej pozwana naruszyła te przepisy.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21 czerwca 2012 r. oddalił apelację strony

pozwanej. Podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego oraz jego stanowisko, że

pozwana do pozostałej działalności gospodarczej błędnie wliczyła w części

przychody z gospodarki zasobami mieszkaniowymi. W ocenie Sądu Apelacyjnego

pozwana mogła przeznaczyć zysk netto za 2007 i 2008 rok na pokrycie ujemnego

4

wyniku powstałego w związku z gospodarką nieruchomościami za lata ubiegłe oraz

na zasilenie funduszu remontowego, jednakże byłoby to dopuszczalne wówczas,

gdyby zysk ten został prawidłowo ustalony. Tymczasem pozwana nieprawidłowo

zaliczyła w części dochody z gospodarki zasobami mieszkaniowymi do dochodów z

innej działalności gospodarczej. Uznał, że ustalona za poszczególne lata nadwyżka

bilansowa nie została prawidłowo wyliczona, gdyż nie dokonano właściwie

rozliczenia gospodarki zasobami mieszkaniowymi za rok 2008, z uwzględnieniem

art. 6 ust. 1 u.s.m. oraz pominięto regulacje zawarte w art. 5 u.s.m. przy rozliczaniu

pożytków i innych przychodów z własnej działalności gospodarczej spółdzielni. W

ocenie Sądu Apelacyjnego zaskarżona uchwała narusza przepisy art. 4, 5 i 6 u.s.m.

Sąd Apelacyjny wskazał także, że uchwała została podjęta z pokrzywdzeniem

członków pozwanej spółdzielni w wyniku naruszenia art. 5 ust. 2 u.s.m. Zwrócił

także uwagę, że z dniem 31 lipca 2007 r. wprowadzono zasadę, że członkowie

spółdzielni mieszkaniowej uczestniczą w kosztach związanych z działalnością

społeczną, oświatową i kulturalną prowadzoną przez spółdzielnię, jeżeli uchwała

walnego zgromadzenia tak stanowi. Oznacza to, że pobranych od członków

spółdzielni wyszczególnionych wyżej opłat nie można było przeznaczyć na inne

cele niż dotyczące pokrywania kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem

nieruchomości w części przypadającej na ich lokale, eksploatacje i utrzymanie

nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, co nie było w niektórych

przypadkach przestrzegane przez pozwaną.

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony skargą kasacyjną przez stronę

pozwaną w całości. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia

przepisów prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.). Skarżąca zarzuciła

naruszenie art. 6 ust. 1, art. 5 oraz art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do

istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa, a także zasądzenie na jej rzecz

kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5

Skarżący oparł konstrukcję skargi kasacyjnej na twierdzeniu, że przepisy,

którego jego zdaniem zostały naruszone, nie określają wyraźnie sposobu

wyliczenia nadwyżki bilansowej, co nie pozwala uznać, że strona

pozwana w sposób nieprawidłowy wyliczyła koszty eksploatacji i utrzymania „danej

nieruchomości” i stwierdzić nieważność zaskarżonej uchwały. Takie stanowisko nie

jest trafne albowiem to, że przepis został sformułowany w sposób niejasny nie

zwalnia sądu rozpoznającego sprawę z obowiązku dokonania prawidłowej jego

wykładni oraz właściwego zastosowania.

Sąd drugiej instancji słusznie zwrócił uwagę na zmiany wprowadzone do

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych z dniem 31 lipca 2007 r. Wspomniana

nowela, dokonana ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.

125, Nr 873) wprowadziła istotne zmiany, m.in. do przepisów art. 4, 5 i 6 ustawy,

które w ocenie skarżącego zostały naruszone. Obecnie ustawa o spółdzielniach

mieszkaniowych przewiduje w odniesieniu do nieruchomości dwa rodzaje kosztów,

w których ponoszeniu zobowiązane są partycypować także osoby niebędące

członkami spółdzielni mieszkaniowej, tj. koszty eksploatacji oraz koszty utrzymania

nieruchomości, w części w jakiej przypadają one na ich lokale (art. 4 ust. 11

u.s.m.).

Istotną dla rozpoznawanej sprawy zmianą było wprowadzenie przepisu art. 4 ust. 41

u.s.m., który przewiduje prowadzenie odrębnie dla każdej nieruchomości ewidencji

oraz rozliczenia przychodów i kosztów, o których mowa w art. 4 ust. 1-2 i 4 u.s.m.,

a także ewidencji wpływów i wydatków funduszu remontowego zgodnie z art. 6 ust.

3; przy czym ewidencja wpływów i wydatków funduszu remontowego na

poszczególne nieruchomości powinna uwzględniać wszystkie wpływy i wydatki

funduszu remontowego tych nieruchomości. Nowelizacja art. 6 u.s.m., która weszła

w życie z dniem 31 lipca 2007 r., zastąpiła dotychczasową kategorię „kosztów

i przychodów gospodarki zasobami mieszkaniowymi" - „kosztami eksploatacji

i utrzymania danej nieruchomości". Na tle obecnie obowiązujących przepisów jest

zatem istotne, czy określone dochody osiągane są z konkretnej nieruchomości,

oraz czy tej nieruchomości dotyczą wydatki, bądź też czy odnoszą się one do

spółdzielni mieszkaniowej jako całości. W zależności od sposobu ich

zakwalifikowania, podlegają rozliczeniu w inny sposób.

6

Spółdzielnia mieszkaniowa ma obecnie prawo do pozyskiwania pożytków,

również z działalności gospodarczej, które rozliczane są stosownie do art. 5 ust. 2

u.s.m. Pożytki i inne przychody z nieruchomości wspólnej służą pokrywaniu

wydatków związanych z jej eksploatacją i utrzymaniem, a w części przekraczającej

te wydatki przypadają właścicielom lokali proporcjonalnie do ich udziałów

w nieruchomości wspólnej. Sąd Apelacyjny stwierdził wyraźnie, że strona

pozwana mogła przeznaczyć zysk „z pozostałej działalności gospodarczej” za rok

2007 i 2008 na pokrycie ujemnego wyniku gospodarki zasobami mieszkaniowymi

w latach ubiegłych, jednakże przy założeniu, że zysk ten został

ustalony prawidłowo. W ocenie Sądu Apelacyjnego wyliczenie zysku zostało

jednak dokonane nieprawidłowo, gdyż strona pozwana uwzględniła jako element

zysku część przychodów z gospodarowania zasobami mieszkaniowymi.

Ocena zasadności tego stanowiska ma zasadnicze znaczenie dla możliwości

uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Poddając analizie przepisy ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz ustawy

o podatku dochodowym od osób prawnych Sąd Apelacyjny uznał, że dochodami

z prowadzenia gospodarki zasobami mieszkaniowymi są przychody uzyskane

bezpośrednio z tytułu korzystania z zasobów mieszkaniowych, a więc pobierane

czynsze oraz opłaty na fundusz remontowy, pomniejszone o koszty związane

z utrzymaniem tych zasobów. Ocenę te należy uznać za prawidłową.

Sąd Apelacyjny uznał także prawidłowo, że do przychodów z gospodarki zasobami

mieszkaniowymi należało zaliczyć również odsetki za opóźnienia w płatności opłat

oraz odsetki z rachunków bankowych na które wpłacone są opłaty takie jak czynsze

i opłaty na fundusz remontowy. Sąd drugiej instancji uznał zasadnie, że dochodami

z prowadzenia gospodarki zasobami mieszkalnymi są bowiem wszelkie przychody

uzyskane bezpośrednio z tytułu korzystania z zasobów mieszkaniowych.

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że Sąd Apelacyjny trafnie uznał,

że co do części uzyskanych dochodów, rozliczenie nastąpiło niezgodnie z ustawą.

Spółdzielnia nieprawidłowo bowiem zaliczyła w części, dochody z gospodarki

zasobami mieszkaniowymi do dochodów z innej działalności gospodarczej. Z tego

względu Sąd Apelacyjny miał podstawy by uznać, że zaskarżona uchwała była

7

niezgodna z ustawą. Uzasadniało to jej uchylenie w całości, albowiem spółdzielnia

powinna dokonać ponownego, zgodnego z przepisami rozliczenia kosztów oraz

dochodów związanych z gospodarką zasobami mieszkaniowymi oraz oddzielnie

rozliczeniu zysku z działalności gospodarczej.

Mając na uwadze powyższe, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, jako

pozbawiona uzasadnionych podstaw w oparciu o art. 39814

k.p.c.