III CZP 45/13

Sygn. akt III CZP 45/13

UCHWAŁA

Dnia 24 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku M. L. i K. L.

przy uczestnictwie Banku G. S.A. w W.

o wpis hipoteki,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 24 lipca 2013 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w T.

postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r.,

"Czy prokurent w związku z umocowaniem zawartym

w art. 1091

§ 1 k.c., jest uprawniony do udzielenia pełnomocnictwa

procesowego w postępowaniu cywilnym, pracownikowi

przedsiębiorcy, na podstawie postanowień przepisu art. 87 § 2

k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Prokurent może udzielić pełnomocnictwa procesowego -

także dalszego - osobom wymienionym w art. 87 § 2 k.p.c.

2

Uzasadnienie

Postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w T. z dnia

24 sierpnia 2012 r. oddalono wniosek M. L. i K. L. o wpis hipoteki umownej oraz

wpis roszczenia o przeniesienie hipoteki na opróżnione miejsce. W wyniku skargi

uczestnika - Banku G. S.A. w W. - Sąd Rejonowy w T., stwierdziwszy, że

orzeczenie referendarza straciło moc na skutek zaskarżenia, ponownie oddalił

wniosek wnioskodawców.

Apelację od postanowienia Sądu Rejonowego wniósł uczestnik działający

przez pełnomocników procesowych, pracowników Banku, legitymujących się

pełnomocnictwami procesowymi udzielonymi im przez dyrektora ds. małych

i średnich przedsiębiorstw oraz przez dyrektora ds. bankowości detalicznej,

umocowanych przez prokurentów Banku.

Rozpoznając tę apelację, Sąd Okręgowy w T. powziął poważne wątpliwości.

którym dał wyraz w przytoczonym na wstępie zagadnieniu prawnym, przed-

stawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1

k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Prokura jest specjalnym rodzajem pełnomocnictwa materialnoprawnego

udzielanego osobie fizycznej mającej pełną zdolność do czynności prawnych

(prokurentowi) przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru

przedsiębiorców. Jej zakres – określony w ustawie – obejmuje upoważnienie

prokurenta do dokonywania m.in. czynności sądowych związanych

z prowadzeniem przedsiębiorstwa (art. 1091

§ 1 k.c.), nie budzi zatem wątpliwości,

że w tych sprawach prokurent może - bez specjalnego dodatkowego upoważnienia

- ustanawiać pełnomocników procesowych. Oczywiście, pełnomocnicy ustanawiani

przez prokurenta muszą spełniać kryteria określone w art. 87 k.p.c.

Upoważnienie do dokonywania czynności sądowych związanych

z prowadzeniem przedsiębiorstwa oznacza jednak także, że sam prokurent może

3

być pełnomocnikiem procesowym. Należy jednak podkreślić, że ustawowe

umocowanie prokurenta do czynności sądowych nie tworzy jednak eo ipso

pełnomocnictwa procesowego, bo do jego istnienia konieczne jest zawiśnięcie

przed sądem konkretnej sprawy; pełnomocnictwo procesowe powstaje dopiero

wtedy, gdy prokurent zgłosi się w tej sprawie w sądzie jako pełnomocnik i okaże

stosowny dokument, zastępujący wymagane od pełnomocnika sporządzone

na piśmie pełnomocnictwo procesowe; dokumentem tym jest odpis lub wyciąg

z rejestru sądowego (art. 89 § 1 k.p.c. i art. 1092

§ 1 k.c.; por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., II CK 120/05, „Prawo Spółek” 2006,

nr 5, s. 57). Inaczej mówiąc, prokura - instytucja prawa prywatnego - nie jest

równoznaczna z pełnomocnictwem procesowym, będącym instytucją prawa

publicznego; umożliwia jedynie, z mocy ustawy, do zajęcia pozycji pełnomocnika

procesowego w konkretnej sprawie.

Podobne unormowanie zawarte jest w art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 8

ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r.

o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.).

Jak w przypadku prokury, ustawa umocowuje radców Prokuratorii Generalnej oraz

jej Prezesa i wiceprezesów do zastępstwa procesowego Skarbu Państwa przed

sądami i podejmowania przez nich czynności procesowych, samo to umocowanie

także jednak nie jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego.

Radca (Prezes, wiceprezes) uzyskują status pełnomocnika procesowego z chwilą

zgłoszenia się w konkretnym sądzie w konkretnej sprawie i przedstawienia

legitymacji służbowej.

W tej sytuacji, skoro prokurent - podobnie jak organ przedsiębiorcy - może

ustanawiać pełnomocników procesowych spośród wszystkich osób wymienionych

w art. 87 k.p.c., a także samodzielnie pełnić tę rolę w konkretnej sprawie, to nie ma

wątpliwości, że jako pełnomocnik procesowy jest uprawniony do udzielenia

dalszego pełnomocnictwa (tzw. substytucji) wszystkim osobom spełniającym

kryteria określone w art. 87 k.p.c., a więc również osobom wymienionym w § 2 tego

artykułu. Wniosek, że prokurent - nie będąc pełnomocnikiem procesowym

w konkretnej sprawie – może ustanowić pełnomocnikiem każdą osobę wymienioną

w art. 87 k.p.c., a działając jako pełnomocnik może substytuować, zgodnie z art. 91

4

pkt 3 k.p.c., tylko adwokata lub radcę prawnego, jest wnioskiem logicznie

fałszywym, a funkcjonalnie niesłusznym, ograniczającym mocną pozycję

prokurenta bez istotnego ku temu powodu.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.