II PK 338/12

Sygn. akt II PK 338/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa M. D.

przeciwko Uniwersytetowi […] o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 sierpnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 4 lipca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powód wniósł o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia stosunku pracy.

Sąd Rejonowy oddalił powództwo. Ustalono, że powód był zatrudniony na

podstawie mianowania na czas nieokreślony, począwszy od 1 października 1993 r.,

w pozwanym Uniwersytecie Technologiczno - Przyrodniczym (dalej UTP) na

Wydziale […] na stanowisku adiunkta. Dnia 1 września 1993 r. powód uzyskał

stopień doktora nauk technicznych.

Zgodnie ze Statutem UTP, obowiązującym u pozwanego o d 2006 r.,

bieżąca ocena nauczycieli akademickich jest obowiązkiem ich bezpośrednich

przełożonych (§ 99 statutu). Poza tym nauczyciele akademiccy w myśl Statutu

Uczelni podlegają okresowej ocenie w zakresie należytego wykonywania

obowiązków, o których mowa w art. 111 ustawy- Prawo o szkolnictwie wyższym

wedle reguł wskazanych w statucie. Ocena ta dokonywana jest co cztery lata w

stosunku do wszystkich nauczycieli akademickich na uzasadniony pisemnie

wniosek kierownika jednostki organizacyjnej Uniwersytetu, a także przed upływem

okresu, na który nauczyciel akademicki został zatrudniony. W celu przeprowadzenia

okresowej oceny nauczycieli akademickich Statut przewiduje powołanie na okres

kadencji organów jednoosobowych komisji ds. oceny nauczycieli akademickich

(wydziałowej, ds. jednostek międzywydziałowych, uczelnianej). Przewodniczącym

wydziałowej komisji jest dziekan. Członków wydziałowej komisji ds. oceny

nauczycieli akademickich powołuje rada wydziału. Przewodniczącym uczelnianej

komisji ds. oceny nauczycieli akademickich jest rektor. Członków uczelnianej

komisji powołuje senat. Bezpośredniej merytorycznej oceny nauczyciela

akademickiego dokonują komisje wydziałowe lub komisje ds. jednostek

międzywydziałowych. W przypadku otrzymania przez nauczyciela akademickiego

oceny negatywnej, dodatkową ocenę przeprowadza się po upływie roku (§ 99 pkt 2-

9 statutu). Statut UTP określa szczegółowe kryteria oceny pracy nauczycieli

akademickich (§ 100 statutu). Podstawę tej oceny stanowią osiągnięcia

dydaktyczne, naukowe oraz organizacyjne nauczyciela akademickiego.

Powód podlegał bieżącej ocenie dokonywanej przez bezpośredniego

przełożonego, a także czteroletniej okresowej ocenie w zakresie należytego

wykonywania obowiązków ustanowionych w art. 111 ustawy- Prawo o szkolnictwie

wyższym. Szczegółowe kryteria tej oceny oraz tryb jej dokonywania w pozwanej

3

Uczelni określało wydane na podstawie statutu UTP Zarządzenie Rektora nr

14/2009/2010 z dnia 20 listopada 2009 r.

Zgodnie z tym aktem, dla przeprowadzenia okresowej oceny powołano

Uczelnianą Komisję ds. Oceny Nauczycieli Akademickich, wydziałowe komisje ds.

oceny nauczycieli akademickich oraz komisję ds. oceny nauczycieli akademickich

jednostek międzywydziałowych. Tryb postępowania w trakcie dokonywania oceny

był następujący. Po pierwsze, oceniany pracownik wypełnia cześć I arkusza oceny

„Ocena parametryczna działalności nauczyciela akademickiego” - pkt A i B oraz

uzyskuje podpis bezpośredniego przełożonego potwierdzający zgodność

dokonanych przez ocenianego zapisów. Bezpośredni przełożony wpisuje także

własną opinię odnośnie aktywności, zaangażowania i przydatności ocenianego na

zajmowanym stanowisku. Następnie wypełnione arkusze przełożony przekazuje

dziekanowi, który uzupełnia arkusz o ocenę prowadzenia zajęć dydaktycznych i

przekazuje przewodniczącemu wydziałowej lub międzywydziałowej komisji ds.

oceny nauczycieli akademickich. Wówczas członkowie tych komisji zapoznają się z

wypełnionymi arkuszami ocen i swoją opinię przestawiają w części II – „Ocena

opisowa” pkt B i C arkusza oceny. Na koniec oceniany nauczyciel zapoznaje się z

oceną zawartą w wypełnionym arkuszu, potwierdzając to podpisem, a jeżeli nie

zgadza się z oceną i wnioskami komisji wydziałowej lub międzywydziałowej ma

prawo odwołać się do Komisji Uczelnianej, która podejmuje ostateczną decyzję w

tej sprawie. Zasadność zapisów, dokonanych w części A arkusza oceny, pkt A i B,

może podlegać szczegółowemu sprawdzeniu, a stwierdzone niezgodności mogą

skutkować dla nauczyciela sankcjami dyscyplinarnymi, w tym rozwiązaniem

stosunku pracy. Przy weryfikacji arkusza oceny przede wszystkim brana jest pod

uwagę ilość punktów w części A. Dnia 3 lutego 2010 r. Poszerzone Kolegium

Rektorskie przyjęło, że 25 punktów, to minimalny poziom pozwalający na

przyznanie oceny pozytywnej działalności naukowo-dydaktycznej pracownika

wykazanej w części A „Arkusza Oceny Aktywności Zawodowej Nauczyciela

Akademickiego UTP”. Dnia 4 lutego 2010 r. Uczelniana Komisja ds. Oceny

Nauczycieli Akademickich zaakceptowała również powyższą propozycję. Ustalono

przy tym, że w przypadku pracowników naukowo-dydaktycznych, którzy w ciągu

ostatnich 4 lat nie uzyskali 25 punktów w części A ankiety, Wydziałowa Komisja

4

musi w punkcie C na stronie 5 zaznaczyć ocenę negatywną. Ostateczną decyzję w

sprawie oceny pracy nauczyciela akademickiego podejmowała jednak Uczelniana

Komisja ds. Oceny Nauczycieli Akademickich.

Dnia 28 lutego 2010 r. Komisja Wydziałowa […] dokonała negatywnej

okresowej oceny aktywności zawodowej powoda. W przedłożonym Komisji arkuszu

samooceny powód przyznał sobie bowiem 21 punktów za działalność naukową

(część A arkusza) oraz 25 punktów za działalność dydaktyczno-organizacyjną

(część B arkusza). Z kolei bezpośredni przełożony powoda stwierdził w arkuszu, że

powód jest pracownikiem mało aktywnym, choć poprawnie prowadzi działalność

dydaktyczną i organizacyjną (która w jego ocenie mogłaby jednak być lepsza). W

ocenie przełożonego, działalność naukowa powoda była zdecydowanie zbyt mała.

Dlatego też Komisja Wydziałowa negatywnie oceniła działalność naukową powoda

(z uwagi na nieprzekroczenie minimalnej liczby punktów określonych w piśmie

rektora). Pozytywnie oceniła działalność dydaktyczną powoda (choć wskazała

jednocześnie, że brak istotnych osiągnięć w tym zakresie), natomiast w zakresie

działalności organizacyjnej stwierdziła, że aktywność powoda dotyczy w tej sferze

organizacji konferencji naukowych, a innych form aktywności brak, co w efekcie

stanowi o niskim poziomie aktywności także i na tym polu. Ocena całościowa

wskazana w arkuszu przez Komisję Wydziałową była negatywna. Komisja

Uczelniana, na skutek odwołania powoda, podtrzymała ocenę negatywną (9 osób

głosowało za oceną negatywną, 1 przeciw). Rektor Uniwersytetu w piśmie z 10

maja 2010 r. doręczonym powodowi poinformował, że Komisja Uczelniana

utrzymała w mocy negatywną ocenę jego pracy, a jednocześnie wskazał, że w

związku z tym następna ocena działalności naukowej i dydaktyczno-organizacyjnej

nastąpi po 30 kwietnia 2011 r. Komisja Uczelniana stwierdziła ponadto, że

warunkiem uzyskania oceny pozytywnej będzie uzyskanie przez powoda nie mniej

niż 8 punktów w części A arkusza oceny oraz wykazanie aktywności w części B

oraz pozytywna opinia Komisji Wydziałowej.

Po upływie roku od pierwszej negatywnej oceny, w kwietniu 2011 r., ocena

aktywności zawodowej powoda ponownie wypadła negatywnie. Powód uzyskał

łącznie 29 punktów. Jednakże w części A arkusza było to tylko 6 punktów za

„doniesienia, komunikaty naukowe oraz abstrakty w materiałach konferencyjnych”,

5

a pozostałe 23 punkty dotyczyły części B arkusza (przede wszystkim powód

uzyskał 15 punktów w ramach oceny zajęć dydaktycznych - na podstawie

anonimowej ankiety studenckiej oraz opinii dziekana). W opinii przełożonego powód

jest pracownikiem zdyscyplinowanym, lecz w ostatnich latach (od około 10 lat)

coraz bardziej konfliktowym. Kierownik Zakładu wskazał nadto, że nie, ma uwag do

dydaktyki realizowanej przez powoda, lecz do działalności naukowej i

organizacyjnej ma duże zastrzeżenia, ponieważ powód nie publikuje od kilku lat, co

wynika z faktu, że nie prowadzi badań. Przełożony powoda podkreślił, że powód

wiedząc o negatywnej ocenie za ubiegły okres nie zrobił praktycznie nic, co by

pozwoliło tę ocenę poprawić. W ocenie Komisji Wydziałowej powód był bardzo mało

aktywny w prowadzonej działalności naukowej, pomimo negatywnej oceny tej sfery

działalności w latach 2006-2009. Jego aktywność publikacyjna w 2010 r. była

poniżej niezbędnego minimum określonego przez władze Uniwersytetu. Dlatego

jego działalność naukowa została oceniona także negatywnie przez Komisję

Wydziałową. Z kolei odnosząc się do oceny pracy dydaktycznej, Komisja stwierdziła,

że powód wywiązuje się z tych obowiązków w sposób prawidłowy, a jego zajęcia

cieszą się dużym zainteresowaniem. W ocenie Komisji, powód nie wykazuje żadnej

inicjatywy organizacyjnej, a przy tym jest pracownikiem bardzo trudnym we

wzajemnej współpracy, a Kierownik Zakładu nie widzi możliwości dalszej

współpracy z powodem. Dlatego ocena działalności organizacyjnej również była

negatywna. Mając to wszystko na uwadze, niezadowalającą aktywność

publikacyjną oraz organizacyjną. Komisja stwierdziła na posiedzeniu w dniu 11

marca 2011 r., że całościowa ocena aktywności zawodowej powoda za 2010 r. jest

negatywna.

Powód odmówił podpisania arkusza oceny z 12 kwietnia 2011 r., w związku z

tym sprawą zajęła się także Komisja Uczelniana ds. Oceny Nauczycieli

Akademickich. Na posiedzeniu 23 maja 2011 r., członkowie Komisji Uczelnianej

zapoznali się z oceną sformułowaną przez Komisję Wydziałową a następnie po

merytoryczne dyskusji jednomyślnym głosowaniu Komisja Uczelniana podtrzymała

negatywną ocenę aktywności zawodowej powoda.

6

Dnia 27 czerwca 2011 r. pracodawca złożył powodowi oświadczenie o

rozwiązaniu stosunku pracy z dniem 30 września 2011 r., podając jako przyczynę

dwie kolejne negatywne oceny.

Sąd Rejonowy oddalając powództwo, powołał się przede wszystkim na treść

art. 124, art. 132 i art. 111 ustawy- Prawo o szkolnictwie wyższym i podkreślił, że

dorobek naukowo-dydaktyczny powoda poddany został dwukrotnej ocenie.

Uczelnia przeprowadziła oceny na podstawie i zgodnie z przepisami ustawy- Prawo

o szkolnictwie wyższym, a także w myśl obowiązującego Statutu Uczelni, do

którego odsyła ta ustawa i który w znacznej mierze stanowi powtórzenie

uregulowań ustawowych. W obu wypadkach oceny były negatywne. W obu

wypadkach, komisja wydziałowa, a następnie uczelniana, podjęła 4 decyzję w

oparciu o jednolite dla wszystkich pracowników kryteria oceny określone w Statucie

Uczelni i według procedur wskazanych w Zarządzeniu Rektora z 20 listopada

2009 r., a także na podstawie minimalnej liczby punktów określonej precyzyjnie w

piśmie Rektora z 5 lutego 2010 r. skierowanym do dziekanów poszczególnych

wydziałów.

Sąd Okręgowy wyrokiem z 4 lipca 2010 r. oddalił apelację powoda. W

uzasadnieniu wyroku stwierdzono przede wszystkim, że z całokształtu okoliczności

sprawy wynika, że powód nie spełnił warunków do uzyskana pozytywnej oceny.

Powód podnosił, że niewłaściwe stosunki interpersonalne, a w szczególności

konflikt z bezpośrednim przełożonym miał decydujący wpływ na negatywna ocenę

jego pracy, to jednak zarzut ten nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale

dowodowym. Istotnie przełożony wskazywał, że nie widzi możliwości dalszej

współpracy z powodem z uwagi na jego konfliktowość, co jednak nie dowodzi

tendencyjności oceny dokonanej przez bezpośredniego przełożonego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył powód, skarżąc wyrok w

całości. Zarzucono naruszenie: 1) art. 124 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 132 ust. 1 i

ust. 2 ustawy- Prawo o szkolnictwie wyższym przez przyjęcie, że dwukrotne oceny

negatywne pracy naukowo-badawczej powoda mogą dotyczyć okresu; pierwsza

ocena - lata 2006-2009, druga ocena roku 2010. Przepisy ustawy, obowiązujące w

chwili dokonywania obu ocen, jak również Statutu Uczelni, wymagały by ocena była

dokonywana co 4 lata; 2) art. 111 ust. 1 pkt 2 ustawy- Prawo o szkolnictwie

7

wyższym w związku z § 99 ust. 2 i 3 pkt 1 Statutu UTP „przez przyjęcie, że typizację

kryteriów oceny pracy naukowo-badawczej powoda dotyczącej wymaganej

punktacji tej działalności powoda za okres 2006-2009 można określić pismem

Rektora z 5 lutego 2010 roku, gdy przepisy ustawy oraz Statutu Uczelni wymagały,

by to Statut określał te kryteria”; 3) art. 136 ust. 1 ustawy- Prawo o szkolnictwie

wyższym w związku z art. 5 k.p. w związku z art. 45 § 1 k.p. przez przyjęcie, że z

powodem rozwiązano stosunek pracy w sposób odpowiadający prawu;4) art. 2 i art.

7 Konstytucji RP w związku z art. 132 ust. 2 ustawy- Prawo o szkolnictwie wyższym

w związku z § 99 ust. 2 i 3 pkt 1 Statutu Uczelni przez przyjęcie, że kryteria oceny

czteroletniej pracy naukowo-badawczej powoda można wprowadzić z datą

wsteczną, tj. pismem Rektora z 5 lutego 2010 r., co stanowi naruszenie zasady

nieretroakcji prawa oraz naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa.

Wniesiono o „zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie co do istoty

sprawy poprzez uznanie w całości pozwu powoda z uwzględnieniem kosztów

dotychczasowego postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego za

występowanie przed Sądem Najwyższym”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw.

Zasadnicze zarzuty skargi zmierzają do zakwestionowania zgodności z

prawem dokonanych ocen okresowych powoda.

Po pierwsze, należało rozstrzygnąć o poprawności terminów

przeprowadzenia spornej oceny okresowej. Zgodnie z przepisami art. 132 ustawy –

Prawo o szkolnictwie wyższym, w brzmieniu sprzed nowelizacji z 2011 r. wszyscy

nauczyciele akademiccy podlegają okresowej ocenie nie rzadziej niż raz na cztery

lata. Oznacza to, że uczelnia wyższa decyduje o częstotliwości dokonywania ocen

okresowych nauczycieli akademickich, które powinny zostać przeprowadzone co

najmniej raz na 4 lata. Statut pozwanej uczelni wyższej mógł więc przewidzieć, że

w przypadku negatywnej oceny po roku będzie przeprowadzona dodatkowa (druga)

ocena okresowa. Regulacje tego rodzaju są zawarte w większości statutów uczelni

wyższych w Polsce. Natomiast zgodnie z przepisem art. 124 pkt 3 rektor mógł

8

rozwiązać stosunek pracy z mianowanym nauczycielem akademickim w przypadku

otrzymania, w okresie krótszym niż rok, dwóch kolejnych ocen negatywnych.

Wynika z tego jednoznacznie, że całkowicie bezzasadny jest zarzut naruszenia art.

124 pkt 3 w związku z art. 132 ust. 1 i 2 ustawy.

Kolejne zarzuty dotyczyły kryteriów przeprowadzonych ocen okresowych.

Kryteria przeprowadzonych ocen są zawarte, przede wszystkim, w ustawie (art. 132

w związku z art. 111 ustawy). W przypadku obu ocen okresowych negatywnie

wypadła ocena działalności naukowej powoda. W zaskarżonym wyroku Sąd

Okręgowy trafnie przyjął, że kryteria ocen okresowych były równe dla wszystkich

nauczycieli akademickich. Nie można także zgodzić się, że kryteria te nie były

dostatecznie jasne i nieznane powodowi.

W skardze kwestionowano także zastosowanie kryterium punktowego,

przyjętego w Zarządzeniu Rektora pozwanej uczelni. Kryterium to nie wprowadzało

jednak zasadniczo niczego nowego. Było jedynie wskazówką (doprecyzowaniem)

kryteriów ustawowych i statutowych. Nie ulega żadnej wątpliwości, że

podstawowym kryterium oceny działalności naukowej są prowadzone badania

naukowe i ich wyniki. W ocenianych okresach powód nie prowadził jednak żadnych

badań naukowych i nie wykazał ani jednej publikacji naukowej. W tych

okolicznościach faktycznych zasadności dokonanej oceny okresowej powoda nie

można skutecznie zakwestionować poprzez postawienie zarzutów dotyczących

kryteriów i sposobu jej przeprowadzenia. Bowiem w tej sytuacji ocena działalności

naukowej powoda zawsze musiałaby wypaść negatywnie, niezależnie czy brane

byłyby pod uwagę kryteria punktowe. Tak więc trafne jest ustalenie Sądu

Okręgowego, że powód nie spełnił warunków do uzyskania pozytywnej oceny

działalności naukowej. Jak wynika z ustaleń faktycznych powód mając świadomość

czekającej go kolejnej oceny nie zrobił nic w celu poprawienia wyników działalności

naukowej.

Niezasadne okazały się również wywody skargi kasacyjnej mające wykazać

potrzebę wykładni przepisów oraz oczywistą zasadność skargi. W sprawie nie

występuje istotne zagadnienie prawne. Przepisy ustawy klarownie regulują bowiem

kwestię przeprowadzenia oceny oraz wprost wskazują przyczynę rozwiązania

stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim w postaci dwóch

9

kolejnych ocen negatywnych. Nie można było zatem uznać, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona. Chybiony okazał się również zarzut naruszenia art. 2 i

7 Konstytucji RP.

Z uwagi na powyższe należało przyjąć, że zaskarżony wyrok odpowiada

prawu, a zarzuty skargi kasacyjnej są nieuzasadnione.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.