II UK 4/13

Sygn. akt II UK 4/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z wniosku W. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 sierpnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 5 lipca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 lipca 2012 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawczyni W. W. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 3 lutego 2012 r., którym oddalono jej odwołanie od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2011 r., wstrzymującej od

dnia 1 października 2011 r. wypłatę emerytury przyznanej od dnia 1 kwietnia

2

2007 r., w związku z nierozwiązaniem stosunku pracy z Zespołem Szkół […], w

którym pracuje od dnia 1 września 1971 r. (obecnie na urlopie bezpłatnym w

związku z podjęciem pracy na stanowisku kuratora), oraz Kuratorium Oświaty […],

w którym pracuje od dnia 1 września 2002 r. do chwili obecnej.

W bezspornych okolicznościach faktycznych Sąd Apelacyjny zaaprobował

(za Sądem pierwszej instancji) zastosowanie przez organ rentowy art. 103a ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych dodanego, od dnia 1 stycznia 2011 r., przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia

16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726), który stanowił o zawieszeniu prawa do

emerytury bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z

tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z

pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia

prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Przepis ten –

stosownie do art. 28 ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych – miał

zastosowanie do emerytur przyznanych przed dniem 1 stycznia 2011 r. (dniem

wejścia w życie tej ustawy), poczynając od dnia 1 października 2011 r.

Sąd drugiej instancji wskazał także, że wobec wyroków Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 listopada 1995 r., K 23/95 (OTK 1995, nr 3, poz. 14),

oraz z dnia 17 lipca 1996 r., K 8/96 (OTK 1996, nr 4, poz. 32), zarzuty apelacji co

do niekonstytucyjności zastosowanych wobec wnioskodawczyni przepisów są

nieuzasadnione, a zarówno decyzja organu rentowego jak i wyrok Sądu pierwszej

instancji są zgodne z obowiązującymi przepisami (art. 103a ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

jednolity tekst; Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 2, 8

ust. 2, 32, Konstytucji RP, a w konsekwencji „wydanie orzeczenia z

uwzględnieniem naruszających Konstytucję przepisów art. 103a w związku z art. 28

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzmieniu

ustalonym art. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach

publicznych oraz niektórych innych ustaw”, oraz przepisów postępowania – art. 328

3

§ 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania

wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa

procesowego.

W złożonej w dniu 26 kwietnia 2013 r. „zmianie uzasadnienia podstaw

kasacyjnych”, pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, że „w związku z wyrokiem

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt K 2/12 i

opublikowaniem jego uzasadnienia, na zasadzie art. 39813

§ 3 k.p.c. (…) zmienia

uzasadnienie podstaw kasacyjnych w skardze kasacyjnej z dnia 24.09.2012 r.

Zdaniem powódki wyrok Trybunału Konstytucyjnego (…) zakreśla stan prawny, jaki

będzie obowiązywał w chwili wyrokowania w niniejszej sprawie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia

przepisów postępowania lub gdy zarzut taki okaże się niezasadny.

Podniesiony jako jedyny w ramach kasacyjnej podstawy naruszenia prawa

procesowego zarzut obrazy art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. nie

może być uznany za zasadny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się,

że odpowiednie stosowanie art. 328 § 2 k.p.c. do uzasadnienia wyroku sądu drugiej

instancji oznacza, że uzasadnienie to nie musi zawierać wszystkich elementów

uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, ale takie elementy, które ze względu

na treść apelacji i na zakres rozpoznawanej sprawy, wyznaczony przepisami

ustawy, są potrzebne do rozstrzygnięcia sporu przez sąd odwoławczy, zaś zarzut

taki nadto tylko wtedy może być skuteczny, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ

na wynik sprawy, przy czym wykazanie tej okoliczności obciąża skarżącego,

wreszcie - zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może być

usprawiedliwiony tylko w tych wyjątkowych okolicznościach, w których treść

uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie

oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia lub w przypadku

4

zastosowania prawa materialnego do niedostatecznie jasno ustalonego stanu

faktycznego, w takiej sytuacji zaskarżone rozstrzygniecie nie poddaje się bowiem

kontroli kasacyjnej (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2012 r.,

II CSK 614/11 oraz 5 września 2012 r., IV CSK 76/12).Takich wad uzasadnienie

zaskarżonego wyroku nie zawiera, gdyż jasno z niego wynika zarówno podstawa

faktyczna rozstrzygnięcia przyjęta za Sądem pierwszej instancji, jak i jego

podstawa prawna.

Wstępnie należy wskazać, że po wydaniu zaskarżonego wyroku, Trybunał

Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12 (Dz. U. z 2012 r., poz.

1285), uznał że art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o

finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie, w jakim

znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia

2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą

ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa

wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał zauważył,

że w sprawie SK 45/04 kontroli poddano identycznie brzmiący, jak art. 103a ustawy

o emeryturach i rentach z FUS, art. 103 ust. 2a tej ustawy, między innymi

stwierdzając, że „całkowite zawieszenie świadczeń w razie nierozwiązania

stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą nie ma charakteru arbitralnego i nie

narusza zasady proporcjonalności, ponieważ odpowiada istocie konstytucyjnego

prawa do zabezpieczenia społecznego i ma na celu realizację zadań państwa w

zakresie zapewnienia pełnego, produktywnego zatrudnienia”, podkreślając, że

„umożliwienie pobierania świadczeń emerytalnych bez przerwania działalności

zawodowej wykracza poza konstytucyjny zakres prawa do zabezpieczenia

społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego”. Przypomnieć należy, że art. 103

ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznany w powołanym wyroku za

zgodny z Konstytucją, został uchylony z dniem 8 stycznia 2009 r. na mocy art. 37

pkt. 5 lit. b ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U.

Nr 228, poz. 1507). Tym samym od dnia 8 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia

2010 r. – do dnia wejście w życie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS,

dodanego do ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez art. 6 pkt 2 ustawy z

5

dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych

innych ustaw, nie istniał wymóg uprzedniego rozwiązania stosunku pracy jako

warunku pobierania świadczeń emerytalnych.

Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., w

ocenie składu rozpoznającego skargę kasacyjną, nie znajduje zastosowania w

okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Określając jego skutki, Trybunał stwierdził,

że „obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą - jako

warunek realizacji nabytego prawa do emerytury - nie będzie miał zastosowania do

osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r.

Natomiast przepis ten pozostaje nadal w obrocie prawnym i znajduje zastosowanie

do osób, które nabyły prawo do emerytury w momencie jego wejścia w życie i

później, tj. od 1 stycznia 2011 r.”

Zgodnie z ustaleniami, wnioskodawczyni nabyła prawo do emerytury w dniu

1 kwietnia 2007 r. i fakt, że wypłata emerytury, a więc realizacja nabytego prawa,

podlegała zawieszeniu, w związku z kontynuowaniem przez nią zatrudnienia, nie

ma znaczenia prawnego, w tym sensie, że wskazanie wyżej orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego, nie znajduje zastosowania w tej sprawie. W chwili nabycia przez

wnioskodawczynię prawa do emerytury, to jest w kwietniu 2007 r., obowiązywał art.

103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stanowiący, że prawo do

emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego

przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania

stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed

dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Jak już

wyżej wspomniano, przepis ten został uchylony z dniem 8 stycznia 2009 r. i od tej

daty możliwe było pobieranie emerytury, bez uprzedniego rozwiązania stosunku

pracy, co w okolicznościach sprawy uzasadniało wznowienie przez organ rentowy,

na wniosek wnioskodawczyni, wypłaty zawieszonej emerytury od dnia 1 marca

2009 r. Taki stan prawny trwał do dnia 31 grudnia 2010 r., gdyż od dnia 1 stycznia

2011 r. obowiązuje art. 103a, znoszący możliwość pobierania emerytury bez

uprzedniego rozwiązania stosunku pracy. Przepis art. 103a ustawy o emeryturach i

rentach z FUS objął wszystkich emerytów, a więc nie tylko tych, którzy prawo do

emerytury uzyskali od momentu jego wejścia w życie, ale również tych, którzy

6

przeszli na emeryturę wcześniej. Przy czym ci emeryci, którzy nabyli prawo do

emerytury przed 1 stycznia 2011 r., na podstawie art. 28 ustawy zmieniającej z

dnia 16 grudnia 2010 r., mogli ją pobierać bez rozwiązania umowy o pracę jeszcze

przez 9 miesięcy od daty wejścia w życie zmiany, czyli do dnia 30 września 2011 r.

Tym samym skutki prawne, wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 13 listopada 2012 r. nie znajdują zastosowania do sytuacji wnioskodawczyni,

w stosunku do której art. 28 ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2010 r.,

ponownie wprowadzający wymóg rozwiązania stosunku pracy i uznany za

niekonstytucyjny, w istocie nie pogorszył jej sytuacji prawnej (w chwili nabycia przez

nią prawa do emerytury, obowiązywał art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i

rentach z FUS).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39814

k.p.c.