III UK 117/12

Sygn. akt III UK 117/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z odwołania G. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o dalszą wypłatę emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 sierpnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej odwołującej się

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 31 maja 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 6 października 2011 r.,

znak: […] wstrzymał od dnia 1 października 2011 r. wypłatę emerytury na rzecz

ubezpieczonej G. K., z uwagi na kontynuowanie przez nią zatrudnienia.

2

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczona G. K. domagała się jej zmiany,

podnosząc przy tym, że zaskarżona decyzja i powołane w niej przepisy naruszają

zasadę ochrony praw nabytych, ponieważ pozbawiają jej emerytury, wypłacanej

bez obowiązku rozwiązania umowy o pracę.

Wyrokiem z dnia 21 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w L. oddalił odwołanie ubezpieczonej.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że G. K.

złożyła w dniu 14 czerwca 2007 r. wniosek o ustalenie prawa do emerytury.

Decyzją z dnia 18 lipca 2009 r. pozwany organ rentowy przyznał zaś ubezpieczonej

prawo do emerytury od dnia 7 lipca 2007 r. Jednocześnie zawieszono wypłatę

świadczenia z uwagi na kontynuowanie przez ubezpieczoną zatrudnienia. Z kolei

decyzją z dnia 20 marca 2009 r. organ rentowy wznowił wypłatę emerytury od dnia

1 marca 2009 r.

Uwzględniając powyższe ustalenia, Sąd Okręgowy podniósł, iż art. 6 ustawy

z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726) spowodował dodanie do ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych art. 103a, który

stanowi, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość

przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez

uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego

wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w

decyzji organu rentowego. Oznacza to, że osoby, które przed dniem 1 stycznia

2011 r. przeszły na emeryturę bez rozwiązania umowy o pracę, miały obowiązek

rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą w celu kontynuowania

pobierania świadczenia. Osoby te miały czas na rozwiązanie takiego stosunku

pracy do końca września 2011 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił ponadto, iż

przesłanką niezbędną kontynuowania wypłaty świadczenia po dniu 1 października

2011 r. jest rozwiązanie stosunku pracy łączącego świadczeniobiorcę z

dotychczasowym pracodawcą. Sytuacja taka nie miała jednakże miejsca w

niniejszej sprawie, ponieważ ubezpieczona G. K. w dalszym ciągu jest zatrudniona

w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym […].

3

Sąd Okręgowy zwrócił również uwagę na to, iż aktualnie obowiązujący

przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w pełni odpowiada treści, obowiązującego do dnia 7 stycznia 2009 r.,

art. 103 ust. 2a tej ustawy. Ten ostatni przepis Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z

dnia 7 lutego 2006 r., SK 45/04 (OTK-A 2006, nr 2, poz. 15) uznał natomiast za

zgodny z Konstytucją RP. Uchylenie tego przepisu przez art. 37 pkt 5 ustawy z dnia

21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz.U. Nr 228, poz. 1507) sprawiło

z kolei, że w okresie od dnia 8 stycznia 2009 r. do dnia 1 stycznia 2011 r. emeryci

nabywali prawo do tego świadczenia bez konieczności rozwiązania stosunku pracy.

Zdaniem Sądu Okręgowego, obowiązujący od dnia 1 stycznia 2011 r.

przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych nie narusza zasady praw nabytych, ponieważ nie pozbawia on osób,

które jednocześnie pozostawały w zatrudnieniu, prawa do emerytury, a jedynie

powoduje zawieszenie wypłaty tego świadczenia w przypadku kontynuowania

zatrudnienia u tego samego pracodawcy, bez rozwiązania stosunku pracy. Sąd

pierwszej instancji jednocześnie zwrócił uwagę na to, że ostatnio powołany przepis

nie zawiera zakazu zatrudnienia u tego samego pracodawcy, a jedynie stwarza

konieczność rozwiązania z nim stosunku pracy, równocześnie zezwalając na pracę

z tym ograniczeniem, że umowa o pracę może być zawarta po otrzymaniu

emerytury.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 31

maja 2012 r. oddalił apelację wniesioną przez ubezpieczoną od wyżej opisanego

wyroku Sądu Okręgowego. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił przy tym i przyjął za

własne ustalenia Sądu pierwszej instancji oraz wyprowadzone na ich podstawie

wnioski.

W pisemnych motywach swego orzeczenia Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że od

dnia 1 stycznia 2011 r. obowiązuje przepis art. 103a ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który został dodany do tej ustawy

przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach

publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 ze zm.).

Przepis art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych ma identyczną treść, jaką miał art. 103 ust. 2a tej ustawy,

4

obowiązujący w okresie od 1 lipca 2000 r. do 7 stycznia 2009 r. (art. 103 ust. 2a

został uchylony z tym ostatnim dniem przez art. 37 pkt 5 lit. „b” ustawy z dnia 21

listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych - Dz.U. Nr 228, poz. 1507 ze zm.). W

efekcie wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2011 r. przepisu art. 103a ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do emerytury

od tej daty może być realizowane dopiero po rozwiązaniu stosunku pracy. Zgodnie

bowiem z ostatnio powołanym przepisem prawo do emerytury ulega zawieszeniu

bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu

zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z

pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia

prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Stosownie do art. 28

powołanej wyżej ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach

publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 ze zm.) przepis

art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

miał zastosowanie od dnia 1 października 2011 r. w stosunku do osób, którym

prawo do emerytury przyznano przed dniem 1 stycznia 2011 r. i które nadal pracują

na podstawie tej samej umowy o pracę u pracodawcy, u którego pracowały

bezpośrednio przed nabyciem prawa do emerytury. To odpowiednio długie vacatio

legis tego przepisu miało umożliwić wszystkim emerytom kontynuującym

zatrudnienie w macierzystym zakładzie pracy dostosowanie się do nowej sytuacji.

Osobom tym dano czas na podjęcie decyzji, czy chcą pozostawać w zatrudnieniu

na dotychczasowych warunkach kosztem wypłaty emerytury, czy też chcą

zrezygnować z pracy i przejść na emeryturę, albo po rozwiązaniu dotychczasowej

zawrzeć nową umowę o pracę i dzięki temu zachować prawo do wypłaty emerytury.

Sąd drugiej instancji podkreślił też, że z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie wynika obowiązek rozwiązania stosunku

pracy przez pracownika, który przed dniem 1 stycznia 2011 r. nabył prawo do

emerytury. Przepis ten nie nakłada również na pracodawcę obowiązku rozwiązania

z takim pracownikiem stosunku pracy z dniem 1 października 2011 r. Istotą

regulacji zawartej w tym przepisie jest ograniczenie równoczesnego pobierania

dwóch świadczeń - emerytury i wynagrodzenia za pracę, jeśli pracownik nie miał

zamiaru przejść na emeryturę, lecz planował nadal pracować u tego samego

5

pracodawcy bez rozwiązywania dotychczasowego i nawiązywania nowego

stosunku pracy.

Przepis art. 27 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o

finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 ze

zm.), którą dodano do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych przepis art. 103a, nałożył z kolei na ZUS obowiązek poinformowania

zainteresowane osoby pobierające emerytury w terminie 30 dni od wejścia w życie

ustawy, tj. do końca stycznia 2011 r., o obowiązujących od dnia 1 stycznia 2011 r.

warunkach pobierania emerytury w przypadku kontynuowania stosunku pracy u

pracodawcy, z którym stosunek ten był zawarty przed dniem nabycia prawa do

emerytury. Pozwany organ rentowy wypełnił ten obowiązek poprzez zamieszczenie

takiej informacji w doręczonych ubezpieczonej decyzjach. W związku z tym, że

ubezpieczona w terminie do dnia 1 października 2011 r. nie przedłożyła w organie

rentowym świadectwa pracy lub zaświadczenia, że rozwiązała stosunek pracy z

pracodawcą, na rzecz którego wykonywała pracę bezpośrednio przed nabyciem

prawa do emerytury (Wojewódzki Szpital Specjalistyczny […]), wstrzymanie

zaskarżoną decyzją wypłaty emerytury od dnia 1 października 2011 r. znajdowało

więc w pełni uzasadnienie w treści art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia

2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 257, poz. 1726 ze zm.).

Z kolei odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności przepisu art. 103a

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd

Apelacyjny stwierdził, że Trybunał Konstytucyjny zbadał zgodność z Konstytucją

RP przepisu o identycznej treści, jakim był, obowiązujący do dnia 7 stycznia

2009 r., art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. W powołanym przez Sąd Okręgowy wyroku z dnia 7 lutego 2006 r.,

SK 45/04 (OTK-A 2006 nr 2, poz. 15) Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 103

ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za

zgodny z Konstytucją RP, wskazując przy tym, że emerytura jest w założeniu

świadczeniem, które zastępuje, a nie uzupełnia wynagrodzenie za pracę.

6

W ocenie Sądu drugiej instancji, prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji

ocenił, że obowiązujący od dnia 1 stycznia 2011 r. przepis art. 103a ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest sprzeczny z

zasadą praw nabytych, ponieważ nie pozbawia on osób, które nabyły prawo do

emerytury, jednocześnie pozostając w zatrudnieniu, prawa do tego świadczenia,

lecz jedynie powoduje zawieszenie jego realizacji (wypłaty) w przypadku

kontynuowania stosunku pracy u pracodawcy, z którym stosunek ten był zawarty

przed dniem nabycia prawa do emerytury.

Ubezpieczona wniosła do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 31 maja 2012 r., zaskarżając ten wyrok w całości i

wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie

przez Sąd Najwyższy co do istoty sprawy, a także o zasądzenie kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm

przepisanych.

Swój wniosek o przyjęcie przedmiotowej skargi do rozpoznania przez Sąd

Najwyższy skarżąca uzasadniła istnieniem zagadnienia prawnego, które wiąże się

ze stosowaniem oraz wykładnią przepisu art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych obowiązującego od

1 styczna 2011 r. i które wymaga rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, czy

przedmiotowy przepis, regulujący kwestie zawieszenia prawa do wypłaty

emerytury, powinien znajdować zastosowanie do sytuacji prawnej osób, które

nabyły prawo do emerytury i jej wypłaty przed wejściem w życie ustawy z dnia 16

grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 ze zm.) i które nadal kontynuują zatrudnienie u

pracodawcy, z którym stosunek pracy był zawarty przed nabyciem prawa do

emerytury, czy też winien on znajdować zastosowanie jedynie do stanów

faktycznych zastanych po wejściu w życie wspomnianej ustawy zmieniającej

ustawę o emeryturach i rentach z FUS.

Przyjęcie skargi do rozpoznania, zdaniem skarżącej, uzasadnia również

potrzeba wykładni art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W jej ocenie

istnieje bowiem ewidentna wadliwość przyjętej i dominującej wykładni przepisu,

7

który jest błędnie odnoszony do sytuacji prawnej emerytów, którzy pozostają w

zatrudnieniu i którzy już nabyli prawo do emerytury na podstawie przepisów

obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie

ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz.

1726 ze zm.).

W podstawach zaskarżenia skarżąca sformułowała natomiast zarzut

naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest: (1) art. 103a ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na

przyjęciu, że wstrzymanie prawa do wypłaty emerytury skarżącej znajduje

uzasadnienie w treści tego przepisu, pomimo tego, że skarżąca uzyskała prawo do

emerytury oraz wypłaty owego świadczenia bez konieczności rozwiązywania

stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą jeszcze na gruncie przepisów

obowiązujących przed wejściem w życie art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia

2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw,

wprowadzającego art. 103a do ustawy o emeryturach i rentach z funduszu

ubezpieczeń społecznych; (2) art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie przez Sąd

Apelacyjny przy wydawaniu wyroku wynikających z tego przepisu zasad:

a) niedziałania prawa wstecz, b) zasady ochrony praw nabytych, c) zasady

zaufania obywateli do Państwa, poprzez wstrzymanie skarżącej wypłaty emerytury

pomimo, iż nabyła ona prawo do emerytury na gruncie przepisów obowiązujących

przed wejściem w życie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które to

przepisy pozwalały na łączenie dochodów ze stosunku pracy oraz prawa do

wypłaty emerytury bez konieczności rozwiązania stosunku pracy u

dotychczasowego pracodawcy.

W uzasadnieniu podstaw zaskarżenia podkreślono, że skarżąca nabyła

prawo do emerytury i jej wypłaty bez konieczności rozwiązania stosunku pracy z

dotychczasowym pracodawcą na gruncie przepisów ustawy z dnia 21 listopada

2008 r. o emeryturach kapitałowych. (Dz.U. 2008 r. Nr 228, poz. 1507), która to

ustawa weszła w życie 8 stycznia 2009 r. Na gruncie obowiązujących wówczas

przepisów, decyzją z dnia 20 marca 2009 r. organ rentowy wznowił skarżącej

wypłatę emerytury od dnia 1 marca 2009 r. Skarżąca zatem mogła, kontynuując

8

zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy, korzystać równocześnie z prawa do

wypłaty emerytury.

W ocenie skarżącej, Sąd Apelacyjny na gruncie przedmiotowej sprawy

błędnie zastosował art. 103a znowelizowanej ustawy o emeryturach i rentach z

FUS. Przedmiotowy przepis nie może wszak ingerować w sytuację prawną tych

osób, które na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów uzyskały prawo

podmiotowe polegające na możliwości korzystania z prawa do wypłaty emerytury,

kontynuując stosunek pracy u dotychczasowego pracodawcy bez dokonania

zwolnienia się z pracy, lecz winien jedynie dotyczyć stanów faktycznych zastanych

po wejściu w życie znowelizowanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Skarżąca jest też zdania, iż nie może budzić wątpliwości, że wyrok Sądu

Apelacyjnego oddalający apelację skarżącej i utrzymujący w mocy wyrok Sądu

Okręgowego pozostaje równocześnie w rażącej sprzeczności z art. 2 Konstytucji

RP, tj. zasadą demokratycznego państwa prawa i wypływającymi z niej zasadami

szczegółowymi tj. zasadą niedziałania prawa wstecz (zakaz retroakcji prawa), z

zasadą ochrony praw nabytych, oraz z zasadą zaufania obywateli do państwa.

Ponadto, ustawodawca nie przewidział żadnego przepisu wyłączającego z tego

wymogu osoby, które skorzystały z wcześniejszej możliwości nabycia prawa do

emerytury bez rozwiązywania stosunku pracy, więc regulacja wprowadzona

art. 103a do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

wpłynie w sposób jednoznacznie negatywny na ich sytuację, zmuszając wszystkie

osoby znajdujące się w takiej samej sytuacji jak skarżąca bądź do rozwiązania

stosunku pracy, bądź też w sposób faktyczny pozbawiając je prawa do emerytury

poprzez jej zawieszenie. Stanie się tak, mimo że nabycie prawa do emerytury dla

tych osób nastąpiło w okresie obowiązywania regulacji nieprzewidujących wymogu

rozwiązania stosunku pracy dla nabycia prawa do emerytury. W ten sposób

ustawodawca ewidentnie wprowadził normę prawną, która nakazuje stosowanie

nowo ustanowionej normy prawnej do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie

nowo ustanowionych norm prawnych. Warte podkreślenia jest i to, że owa regulacja

w tym wypadku jest jednoznacznie niekorzystna dla jej adresatów.

Sposób, w jaki Sąd Apelacyjny stosuje normę art. 103a ustawy o

emeryturach i rentach z FUS, godzi zatem nie tylko w zasadę niedziałania prawa

9

wstecz lecz również w nabyte prawa podmiotowe, które raz przyznane powinny

stanowić gwarancje stabilności nie zaś wprowadzać wśród obywateli stan

niepewności. W skardze wyrażono pogląd, że można z pewnością mówić o nabyciu

prawa przez skarżącą, która skorzystała z wcześniejszej możliwości nabycia praw

emerytalnych bez konieczności rozwiązywania stosunku pracy. Co więcej

zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego narusza również wynikającą z art. 2

Konstytucji RP zasadę zaufania obywateli do Państwa, jak również prawa przez nie

stanowionego, a także zasadę bezpieczeństwa prawnego obywateli. Zasada ta

zakłada, że skoro zostało już rozpoczęte określone przedsięwzięcie, a prawo

przewidywało, że będzie ono realizowane w pewnym okresie, to obywatel powinien

mieć pewność, że będzie mógł ten czas wykorzystać, chyba że zajdą szczególne

okoliczności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Konstrukcja zawieszenia prawa do emerytury ze względu na kontynuowanie

stosunku pracy zawarta we wskazanym w podstawie zaskarżenia art. 103a ustawy

o emeryturach i rentach z FUS nie jest instytucją nową, ponieważ została

wprowadzona do porządku prawnego po raz pierwszy w art. 103 ust. 2a tej ustawy,

obowiązującym od dnia 1 lipca 2000 r. (por. art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 21 stycznia

2000 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. Nr 9, poz.

118). Ustawodawca wycofał się następnie z tej regulacji od dnia 8 stycznia 2009 r.

W art. 37 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych

(Dz.U. Nr 228, poz. 1507) postanowił bowiem o uchyleniu wspomnianego art. 103

ust. 2a ustawy emerytalnej. Jego usunięcie ukształtowało stan prawny, w którym

przestało istnieć prawne wymaganie uprzedniego rozwiązania stosunku pracy jako

warunku pobierania świadczeń emerytalnych. Na wniosek uprawnionych organ

rentowy dokonywał więc, na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o emeryturach

kapitałowych, wypłaty emerytur, do których prawo zostało zawieszone na

podstawie art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych. Prawo do świadczeń ulegało zaś zawieszeniu już tylko

10

na zasadach ogólnych wynikających z art. 103-106 ustawy o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zależnie od wysokości uzyskiwanego

dochodu.

Uzależnienie wypłaty emerytury od rozwiązania stosunku pracy z

dotychczasowym pracodawcą – abstrahując od słuszności celu takiej regulacji i

braku stanowczości ustawodawcy w jej wprowadzaniu – nie może budzić

zastrzeżeń z punktu widzenia zasad konstytucyjnych. Potwierdził to Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2006 r., SK 45/04 (OTK-A 2006/2/15),

stwierdziwszy, że zasada demokratycznego państwa prawnego nie oznacza

niezmienności prawa i polityki zatrudnienia poszczególnych grup ludności, a

Konstytucja RP nie zawiera nakazu zagwarantowania świadczeń emerytalnych

osobom kontynuującym działalność zawodową. W konsekwencji tych stwierdzeń

Trybunał Konstytucyjny w przytoczonym wyroku uznał art. 103 ust. 2a ustawy

emerytalnej za zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 i art. 67 ust. 1 Konstytucji oraz

orzekł, że nie jest on niezgodny z art. 30, art. 65 ust. 1, art. 70 ust. 5 i art. 73

Konstytucji.

Warunek nabycia prawa do wypłaty emerytury, który obowiązywał na

podstawie art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, został ponownie wprowadzony do ustawy emerytalnej w

art. 103a, który obowiązuje od dnia 1 stycznia 2011 r. (por. art. 6 pkt 2 ustawy o

zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw) i wywołuje

skutki od dnia 1 października 2011 r. (por. art. 28 ustawy o zmianie ustawy o

finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw). Na jego podstawie – w

związku z art. 28 ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych – została

ukształtowana sytuacja prawna emerytów od dnia 1 stycznia 2011 r., przy czym

przewidziany w art. 103a ustawy emerytalnej skutek następował, poczynając od

dnia 1 października 2011 r., wobec wszystkich emerytów pobierających w tym dniu

emerytury bez rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz których

świadczyli pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury.

Regulacja ta objęła więc zarówno tych, którym świadczenia przyznano po dniu 1

stycznia 2011 r., jak i tych, którym przyznano je przed tym dniem.

11

Zgodność ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi konstrukcji prawnej

zawieszenia prawa do emerytury z powodu uzyskiwania przez emeryta przychodu z

tytułu zatrudnienia kontynuowanego po nabyciu prawa do emerytury, bez

uprzedniego rozwiązania stosunku pracy, sama w sobie nie była kwestionowana.

Stan prawny zaistniały po dniu 1 stycznia 2011 r. został natomiast

zakwestionowany z punktu widzenia zgodności art. 6 ustawy o zmianie ustawy o

finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw z art. 2, art. 21 i art. 64

Konstytucji oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i

podstawowych wolności (Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.) w zakresie, w

jakim z powodu uzyskiwania przez emeryta przychodu z tytułu zatrudnienia

kontynuowanego po nabyciu prawa do emerytury bez uprzedniego rozwiązania

stosunku pracy skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury również wobec

emerytów, którzy nabyli prawo do emerytury na mocy wcześniejszych przepisów,

bez konieczności rozwiązywania stosunku pracy.

Zarzuty sprzeczności z normami konstytucyjnymi zostały jednakże

postawione tylko ze względu na intertemporalne postanowienia art. 28 ustawy o

zmianie ustawy o finansach publicznych, w zakresie przewidzianego w nim

zastosowania art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia

2011 r. We wniosku wszczynającym postępowanie przed Trybunałem

Konstytucyjnym podniesiono nierespektowanie wobec tych osób zasady ochrony

zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa przez rozciągnięcie – jako

warunku realizacji prawa do emerytury – nowego dla nich obowiązku rozwiązania

stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą. Wątpliwość co do konstytucyjności

dotyczyła tych – i tylko tych – osób, które skutecznie nabyły i zrealizowały prawo do

emerytury wówczas, gdy treścią ryzyka emerytalnego było wyłącznie osiągnięcie

wieku emerytalnego i stażu ubezpieczeniowego, a realizacja świadczenia

następowała niezależnie od dalszego zatrudnienia, czyli w czasie, gdy nie

obowiązywał już art. 103 ust. 2a ustawy emerytalnej i nie został jeszcze uchwalony

art. 103a ustawy emerytalnej. Dotyczyło to tych osób, które nabyły prawo do

emerytury w okresie od dnia 8 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. (por.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013 r., II UK 330/12, z dnia 25

12

kwietnia 2013 r., I UK 593/12 i z dnia 24 kwietnia 2013 r., II UK 299/12 –

niepublikowane).

Trybunał Konstytucyjny, uwzględniając te zarzuty, w wydanym już po

ogłoszeniu zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku orzeczeniu z dnia 13

listopada 2012 r., K 2/12 (Dz.U. z 2012 r., poz. 1285), uznał, że rozwiązanie

przyjęte przez ustawodawcę w art. 28 ustawy o zmianie ustawy o finansach

publicznych oraz niektórych innych ustaw spowodowało, iż osoby, które skutecznie

nabyły i zrealizowały prawo do emerytury bez konieczności rozwiązania stosunku

pracy, zostały w dniu 1 stycznia 2011 r. objęte nową, mniej korzystną dla nich

treścią ryzyka emerytalnego. Uwzględniając swobodę ustawodawcy w ustalaniu

treści ryzyka emerytalnego, Trybunał stwierdził, że jego treść nie powinna być

zmieniana w stosunku do osób, które już nabyły i zrealizowały prawo do emerytury.

Doszedł przy tym do wniosku, że brak w chwili przechodzenia na emeryturę

świadomości konieczności rozwiązania stosunku pracy, jako przesłanki

otrzymywania emerytury, mógł powodować podejmowanie przez emerytów decyzji

dla nich niekorzystnych. W konsekwencji, z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku

Trybunału Konstytucyjnego utracił moc art. 28 ustawy o zmianie ustawy o finansach

publicznych w zakresie, w jakim przewidywał zastosowanie art. 103a ustawy o

emeryturach i rentach z FUS do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1

stycznia 2011 r. Artykuł 103a powołanej ustawy obowiązuje więc w obrocie

prawnym w innym zakresie czasowym.

Jest zatem oczywiste, że ci ubezpieczeni, którzy uzyskali prawo do

emerytury po usunięciu od dnia 8 stycznia 2009 r. wymogu niepozostawania w

stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, jako dodatkowego warunku

wypłaty emerytury, uzyskali prawo do świadczenia z tytułu osiągnięcia wieku

emerytalnego oraz posiadania odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego. Mogli oni

– działając w zaufaniu do państwa i stanowionego przez nie prawa i nie

spodziewając się niekorzystnej jego zmiany przyszłości – podjąć decyzję co do

przejścia na emeryturę bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy, w

przekonaniu, że emerytura będzie im wypłacana (por. uzasadnienie wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12, OTK-A 2012 nr 10,

poz. 121). Ponowne wprowadzenie od dnia 1 stycznia 2011 r. warunku rozwiązania

13

stosunku pracy jako warunku emerytalnego mogło stanowić dla nich zaskoczenie,

nie było jednakże zaskoczeniem wobec wszystkich emerytów, którzy uzyskali

prawo do świadczeń przed dniem 1 stycznia 2011 r. Nie wszyscy oni zostali – przez

wprowadzenie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych – postawieni przez ustawodawcę w takiej niekorzystnej sytuacji ze

względu na wcześniej podjęte decyzje. W szczególności nie dotyczy to tych, którzy

przeszli na emeryturę pod rządem art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach,

to jest przed dniem 8 stycznia 2009 r. Tym emerytom znany był bowiem,

obowiązujący ich od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 7 stycznia 2009 r., dodatkowy

warunek wypłaty emerytury w postaci rozwiązania stosunku pracy z

dotychczasowym pracodawcą. Świadomości tego warunku nie można natomiast

traktować inaczej w odniesieniu do ubezpieczonych, którzy nabyli prawo do

świadczeń po dniu 1 stycznia 2011 r., wobec których stosuje się art. 103a ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a inaczej wobec

tych, do których znajdował zastosowanie poprzedzający tę regulację art. 103

ust. 2a ustawy. Ubezpieczeni z obydwu tych grup byli w chwili nabywania prawa do

emerytury jednakowo świadomi konieczności rozwiązania stosunku pracy, a skoro

kontynuowali zatrudnienie, decydowali się na zawieszenie prawa do emerytury.

Nieobowiązywanie przez pewien czas (od dnia 8 stycznia 2009 r. do dnia 31

grudnia 2010 r.) tego warunku mogło zaś być dla nich co najwyżej korzystnym

zaskoczeniem. W wyniku zmiany prawa przez powrót dawnej regulacji po dniu 1

stycznia 2011 r. nie ustanowiono nowej, lecz tylko przywrócono regułę, stosowaną

w czasie nabycia przez nich prawa do emerytury. W tych okolicznościach

zastosowanie art. 103a ustawy o emeryturach rentach z FUS wobec emerytów,

którzy nabyli prawo do emerytury przed dniem 8 stycznia 2009 r., to jest pod

rządem art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, a także jeszcze przed wejściem w życie tego przepisu, nie naruszało

zasady niedziałania prawa wstecz, zasady ochrony praw nabytych ani zasady

zaufania obywateli do Państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikających z

art. 2 Konstytucji RP.

W niniejszej sprawie rozstrzygnięcie dotyczyło prawidłowości zastosowania

art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

14

wobec skarżącej, która zgodnie z ustaleniami faktycznymi Sądów meriti, wiążącymi

Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813

§ 2 k.p.c.), prawo do

emerytury nabyła w dniu 7 lipca 2007 r. Według obowiązującego w tym dniu

art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, skarżąca nie mogła natomiast – wbrew stwierdzeniom zawartym w

skardze kasacyjnej – uzyskać prawa do wypłaty świadczenia bez rozwiązania

dotychczasowego stosunku pracy. Chcąc nadal pracować i jednocześnie pobierać

emeryturę na zasadach określonych w art. 103 ust. 2 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS, musiała rozwiązać dotychczasowy stosunek pracy. Skarżąca nie

była wobec tego osobą, której sytuację rozważał Trybunał Konstytucyjny.

Przyznane jej prawo do emerytury zostało zawieszone z powodu kontynuowania

zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy, z pouczeniem, że w celu podjęcia

wypłaty emerytury powinna przedłożyć dowód rozwiązania stosunku pracy z

każdym z pracodawców, na rzecz których wykonywała pracę bezpośrednio przed

dniem nabycia prawa do emerytury. Była więc w chwili uzyskania praw

emerytalnych zdecydowana na kontynuację zatrudnienia i świadoma skutków

takiego zachowania. Skoro zaś w dniu 1 stycznia 2011 r., kiedy ponownie

postawiono wobec niej taki warunek wypłaty świadczenia emerytalnego, pobierała

emeryturę nadal pracując, to zastosowanie wobec niej przepisu art. 103a ustawy o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie stworzyło sytuacji,

w której – ze względu na treść art. 28 ustawy o zmianie ustawy o finansach

publicznych – musiała poddać się nowej, nieznanej jej regulacji ryzyka

emerytalnego.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw

do uwzględnienia wniosków skargi kasacyjnej, w związku z czym, opierając się na

treści art. 39814

k.p.c., orzekł jak sentencji.