III ZS 9/13

Sygn. akt III ZS 9/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Halina Kiryło

Protokolant Halina Kurek

w sprawie ze skargi Ministra Sprawiedliwości

na uchwałę Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Notariuszy Izby Notarialnej w K.

nr …/13/170 z dnia 2 marca 2013 r. ,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 13 sierpnia 2013 r.,

uchyla § 1 pkt 3 i 4 zaskarżonej uchwały.

Uzasadnienie

Zwyczajne Walne Zgromadzenie Notariuszy Izby Notarialnej w K. w § 1

uchwały nr …/13/170 z dnia 2 marca 2013 r. (dalej jako uchwała) zmieniło uchwałę

Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Notariuszy nr …/00/110 z dnia 2 czerwca

2000 r., nadając poszczególnym punktom § 1 nową treść. Zgodnie z pkt 1

notariusze mają obowiązek pisemnego zgłoszenia Radzie Izby Notarialnej

2

nieobecności na walnym zgromadzeniu notariuszy Izby lub zamiaru

wcześniejszego wyjazdu w terminie 14 dni przed odbyciem zgromadzenia. Na

mocy pkt 2 notariusze, asesorzy i aplikanci notarialni mają obowiązek pisemnego

zgłaszania Radzie obecności na szkoleniu w terminie 14 dni przed odbyciem

szkolenia. Z kolei w pkt 3 nałożono na notariuszy obowiązek zapłaty kwoty 200 zł

za każdy dzień nieobecności na walnym zgromadzeniu w przypadku niezgłoszenia

nieobecności w trybie przewidzianym w treści uchwały oraz za każdy dzień

nieobecności na szkoleniu, pomimo zgłoszenia obecności na szkoleniu, płatnej na

wezwanie Rady Izby. W pkt 4 przyjęto zaś, że w przypadkach losowych można

odstąpić od egzekwowania obowiązku przewidzianego w pkt 3.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył uchwałę w zakresie § 1 pkt 3 i 4. Zarzucił

ich sprzeczność z art. 7 i art. 17 Konstytucji RP oraz z art. 30 § 1 pkt 7, art. 17 i

art. 29 § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (jednolity tekst:

Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) przez przekroczenie kompetencji

ustawowych walnego zgromadzenia notariuszy izby notarialnej. Minister

Sprawiedliwości wniósł o uchylenie § 1 pkt 3 i 4 zaskarżonej uchwały i przekazanie

sprawy Walnemu Zgromadzeniu Notariuszy Izby Notarialnej w K. do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi Minister Sprawiedliwości wskazał, że podstawę

prawną uchwały stanowił art. 30 § 1 pkt 7 w związku z art. 17 i art. 29 § 3 Prawa o

notariacie. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, przepis art. 30 § 1 pkt 7 Prawa o

notariacie nie stanowi podstawy prawnej dla podjęcia uchwały o treści zawartej w

jej § 1 pkt 3 i 4. Zaskarżona uchwała ustanawia obowiązek majątkowy obciążający

notariuszy, który swoim charakterem zbliża się do swoistej kary, nakładanej w

przypadku niezastosowania się przez notariusza do postanowień tej uchwały.

Zgodnie zaś ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wszelkie świadczenia pieniężne

nakładane przez organy samorządu zawodowego na członków tego samorządu

muszą mieć podstawę ustawową (wyroki z dnia 27 września 2012 r., SDI 25/12,

LEX nr 1226772 i z dnia 8 maja 2013 r., III ZS 4/13 niepubl.). Z przepisów art. 31

ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania z

własności mogą wynikać tylko z ustawy. Jedyną podstawę dla uchwalania przez

organ samorządu notarialnego obligatoryjnych świadczeń o charakterze

3

majątkowym na rzecz organów samorządu stanowi zaś art. 23 Prawa o notariacie,

który odnosi się do miesięcznych składek. Obowiązek uiszczania opłaty w

przypadku nieobecności notariusza na zgromadzeniu lub szkoleniu nie wynika

także z art. 17 lub art. 29 § 3 Prawa o notariacie. Wynikający z tego ostatniego

przepisu obowiązek uczestniczenia w walnym zgromadzeniu ma charakter

samorządowy i publicznoprawny, sankcjonowany odpowiedzialnością

dyscyplinarną, a nie finansową.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona z powodu braku ustawowej materialnoprawnej

podstawy do podjęcia przez walne zgromadzenie notariuszy izby notarialnej

uchwały zobowiązującej notariuszy izby do świadczeń pieniężnych na rzecz tej

izby.

Zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji własność może być ograniczona tylko w

drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

Tymczasem § 1 pkt 3 zaskarżonej uchwały, przewidujący sankcję pieniężną za

nieuzasadnioną nieobecność na zgromadzeniu notariuszy izby lub na szkoleniu, nie

ma upoważnienia w Prawie o notariacie ani w żadnej innej ustawie. To

postanowienie narusza tym samym art. 7 w związku z art. 17 Konstytucji, z których

wynika, że organy samorządu zawodowego działają na podstawie i w granicach

prawa. W tym samym kierunku wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8

maja 2013 r., III ZS 4/13 (niepublikowany), którym uchylono uchwałę Krajowej Rady

Notarialnej wprowadzającą obowiązek wniesienia przez notariusza opłaty za

dokonanie wpisu aktu poświadczenia dziedziczenia do rejestru tych aktów.

Na podstawie art. 50 Prawa o notariacie, za przewinienia zawodowe

notariusz odpowiada dyscyplinarnie. Ustawa ta nie przewiduje innej

odpowiedzialności za naruszenie przez notariusza jego obowiązków związanych z

członkostwem w samorządzie zawodowym. Za naruszenie obowiązku uczestnictwa

w walnym zgromadzeniu (art. 29 § 3 Prawa o notariacie) lub obowiązku stałego

podnoszenia kwalifikacji zawodowych (art. 17 tego Prawa) notariusz może ponosić

odpowiedzialność dyscyplinarną, jeżeli jego zachowanie spełnia znamiona

4

„przewinienia zawodowego” w rozumieniu art. 50 Prawa o notariacie. Nie jest

natomiast dopuszczalne tworzenie w drodze uchwały walnego zgromadzenia

notariuszy izby notarialnej innych form odpowiedzialności niż przewidziana w

ustawie, nawet gdyby nie było to powiązane z naruszeniem prawa własności.

Zaskarżona uchwała narusza także art. 30 § 1 pkt 7 Prawa o notariacie.

Według tego przepisu, do zakresu działania walnego zgromadzenia notariuszy izby

notarialnej należy załatwianie innych spraw (niż wymienione w pkt 1-6) w zakresie

działania notariatu. „Inne sprawy” nie obejmują zagadnień, do regulacji których

wymagana jest ustawa, tak jak w rozpoznawanej sprawie (art. 64 ust. 3

Konstytucji). Zaskarżona uchwała została zatem podjęta z przekroczeniem

kompetencji przysługujących walnemu zgromadzeniu notariuszy izby notarialnej.

Natomiast uchwała ta nie narusza art. 29 § 3 i art. 17 Prawa o notariacie, gdyż nie

dotyczy obowiązku uczestnictwa w zgromadzeniu notariuszy izby i obowiązku

stałego podnoszenia kwalifikacji zawodowych, a jedynie wprowadza

niedopuszczalne sankcje ich naruszenia.

Z tych względów na podstawie art. 47 § 2 Prawa o notariacie Sąd Najwyższy

uchylił uchwałę w zaskarżonej części. Sprawa nie została jednakże przekazana do

ponownego rozpoznania organowi samorządu – czego wymaga ten przepis – gdyż

leży ona poza jego właściwością określoną w art. 30 § 1 Prawa o notariacie.