II CSK 704/12

Sygn. akt II CSK 704/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. N.

przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w Ł.,

Zakładowi Karnemu w Ł., Aresztowi Śledczemu w P.

i Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Ł.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 21 sierpnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 lipca 2012 r.

1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt. II w części oddalającej

apelację powoda zaskarżającą oddalenie powództwa o

zasądzenie dalszej kwoty 15.000 zł z ustawowymi odsetkami od 1

listopada 2008 r. i zmienia wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z dnia

30 stycznia 2012 r. w pkt.1 w ten sposób, że zasądza od

pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w Ł., Zakładu

2

Karnego w Ł. i Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Ł.

na rzecz powoda M. N. dalszą kwotę 15.000 zł (piętnaście tysięcy)

z odsetkami ustawowymi od 1 listopada 2008 r.,

2. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie,

3. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu pozwanemu

kosztów postępowania kasacyjnego,

4. przyznaje adwokatowi M. R. od Skarbu Państwa (Sądu

Apelacyjnego) kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset)

podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług należną od

czynności tego rodzaju tytułem kosztów pomocy prawnej

udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

3

Powód – M. N. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z

dnia 25 lipca 2012 r. zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 30

stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 stycznia 2012 r. oddalił

powództwo, w którym powód domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu

Państwa – Aresztu Śledczego w Ł., Zakładu Karnego w Ł., Aresztu Śledczego w P.

i Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Ł. zadośćuczynienia w kwocie

300 000 zł za naruszenie jego dóbr osobistych przez niehumanitarne wykonywanie

wobec niego kary pozbawienia wolności. W zakresie, w jakim powód cofnął swoje

żądania Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie. Sąd ten uwzględnił zarzut

przedawnienia podniesiony przez pozwanego co do zdarzeń mających miejsce

wcześniej niż 3 lata przed wytoczeniem powództwa (przed 17 października 2005 r.),

zaś co do warunków odbywania przez powoda kary w okresie nieobjętym

przedawnieniem ustalił, że pozwany przebywał w przeludnionej celi tylko w

pewnych odcinkach czasowych i nie doszło do naruszenia jego godności. Powód

mógł korzystać z oferty kulturalno-oświatowej i sportowej. Warunki w celi nie

naruszały jego prawa do intymności, zapewnione były środki umożliwiające dbałość

o higienę osobistą, jak też odpowiednie doświetlenie. Nie potwierdziły się zarzuty

utrudniania powodowi korzystania z rozmów telefonicznych ani niewłaściwej opieki

lekarskiej. Sąd ustalił, że w czasie odbywania kary – 10 maja 2007 r. powód zakaził

się wirusem zapalenia wątroby typu C doznając zranienia w celi, jednak ocenił,

że administracja zakładu karnego nie miała żadnego wpływu na stworzenie ryzyka

zakażenia. Sąd ocenił też, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda

związanych z kultem osoby zmarłej, ponieważ powód uczestniczył w pogrzebie ojca.

Wprawdzie powód został doprowadzony na cmentarz z opóźnieniem i nie

uczestniczył w wyprowadzeniu zwłok z kaplicy, jednak dotarł nad grób jeszcze

w czasie trwania pogrzebu i mógł w skupieniu i spokoju pożegnać ojca. Sąd

Apelacyjny uwzględnił częściowo apelację powoda i zmienił w części wyrok Sądu

pierwszej instancji, zasądzając od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu

Śledczego w Ł., Zakładu Karnego w Ł. i Okręgowego Inspektoratu Służby

Więziennej w Ł. na rzecz powoda kwotę 5.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia

1 listopada 2008 r. do dnia zapłaty, a w pozostałym zakresie oddalił apelację. Sąd

odwoławczy uznał za udowodnione twierdzenie powoda, że w Areszcie Śledczym w

4

Ł., Zakładzie Karnym w Ł. i Zakładzie Karnym w Ł. w długich okresach czasu

odbywał karę w warunkach sprzecznych z art. 110 § 1, 2 i 3 k.k.w., w celach w

których nie zachowano wymaganej, minimalnej powierzchni przypadającej na

jednego osadzonego, co stanowiło znaczną dolegliwość. Za obciążającą

pozwanego konsekwencję przeludnienia cel i ich nienależytej czystości w Zakładzie

Karnym w Ł. Sąd uznał zakażenie powoda wirusem WZW typu C, ponieważ doszło

do niego w wyniku upadku powoda przy schodzeniu w nocy z dostawionego

trzeciego, najwyższego poziomu łóżek, które to rozwiązanie Sąd ocenił jako

niebezpieczne. Sąd drugiej instancji stwierdził ponadto, że sposób

przeprowadzenia konwoju powoda na pogrzeb ojca nosił znamiona szykany

i naruszył jego dobra osobiste w postaci kultu pamięci osoby zmarłej, skoro

dowieziono go na pogrzeb, kiedy trumna była już w grobie i składano wieńce,

a przy grobie stała już tylko najbliższa rodzina. Powód był uprawniony do

przemarszu w kondukcie żałobnym do grobu zmarłego, gdzie mógłby go pożegnać

i oddać wyrazy szacunku. Wobec stwierdzonych naruszeń dóbr osobistych powoda

Sąd Apelacyjny przyznał mu zadośćuczynienie w wysokości 5 000 zł, uznając,

że jest to odpowiednia suma.

Powód oparł swoją skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa

materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 448 k.c. prowadzące do

przyznania zbyt niskiego zadośćuczynienia oraz błędne niezastosowanie art. 445

k.c. w sytuacji, gdy przeludnienie i nieodpowiednie wyposażenie cel były

bezpośrednią przyczyną wywołania u powoda rozstroju zdrowia w postaci

zarażenia WZW typu C. We wnioskach powód wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia i zasądzenie na jego rzecz kwoty 300.000 zł tytułem zadośćuczynienia

za doznane krzywdy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pozwany wniósł o jej oddalenie

i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5

Skarżący ma rację, że Sąd Apelacyjny przyznając mu

zadośćuczynienie na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. za

naruszenie dóbr osobistych spowodowane niezapewnieniem właściwych

warunków odbywania kary, pozbawieniem go możliwości godnego

pożegnania zmarłego ojca oraz zakażeniem wirusem żółtaczki, przeoczył, iż

naruszenie dobra jakim jest zdrowie uprawnia do domagania się

zadośćuczynienia na odrębnej, szczególnej podstawie prawnej, którą

stanowi art. 445 § 1 k.c. Pomimo sporów co do wzajemnego stosunku art.

448 i art. 445 k.c. przyjąć można jako nie budzące poważniejszych

wątpliwości stanowisko, że w zakresie unormowanym w art. 445 k.c.

wyłączona zostaje możliwość oparcia rozstrzygnięcia na unormowaniu

ogólnym wynikającym z art. 448 k.c. Oznacza to, że roszczenie

o zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą z zakażenia powoda należało

rozpoznać według zasad przewidzianym w art. 445 § 1 k.c. Dokonane

przez Sądy obu instancji ustalenia faktyczne pozwalają na merytoryczne

rozstrzygniecie sprawy w tym zakresie przez Sąd Najwyższy, w oparciu

o art. 39816

k.p.c. Określenie wysokości zadośćuczynienia wymaga

uwzględnienia rozmiaru cierpień powoda i skutków jakie dla jego zdrowia

spowodowało zakażenie wirusem WZW typu C. Dolegliwości te były stosunkowo

umiarkowane, a konsekwentnie stosowana dieta i odpowiednie leczenie

doprowadziły do wyzdrowienia, wobec czego odpowiednią kwotą

zadośćuczynienia stanowi kwota 15 000 zł. Natomiast zasądzona przez

Sąd odwoławczy kwota 5.000 zł odpowiada zadośćuczynieniu

przysługującemu powodowi na podstawie art. 448 k.c. za naruszenie jego

godności, niezapewnienie mu bezpiecznych warunków odbywania kary

i uchybienie jego prawu do kultu zmarłego ojca. Dotkliwość i długotrwałość

dolegliwości, które stały się udziałem powoda w niektórych zakładach

karnych, w tym uchybienia w organizacji udziału powoda w ceremonii

pogrzebowej ojca uzasadniają przyznanie mu tej kwoty, mimo wyłączenia

z zakresu kompensowanych krzywd doznanego przez powoda rozstroju

zdrowia, wyrównywanego zadośćuczynieniem przyznanym na podstawie art.

445 § 1 k.c.

6

Zmiany, jakich wymagał wyrok Sądu pierwszej instancji dokonane

zostały po uchyleniu odpowiedniej części wyroku Sądu Apelacyjnego (art.

39816

k.p.c.). W pozostałym zakresie skarga kasacyjna nie mogła zostać

uwzględniona, ponieważ żądania skarżącego były rażąco zawyżone w stosunku do

skali doznanych krzywd i została oddalona (art. 39814

k.p.c.).

Orzeczenie o kosztach procesu wynika z treści art. 39821

w zw. z art. 391 § 1

i art. 102 k.p.c. i uzasadnia je szczególny, wysoce ocenny charakter

zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdy niemajątkowe oraz sytuacja życiowa

i materialna powoda.

es