II UK 22/13

Sygn. akt II UK 22/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z wniosku T. K.

przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w G.

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 sierpnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 września 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 września 2012 r., Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy T. K. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w G. z dnia 30 listopada 2011 r., którym oddalono jego odwołanie od

decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia 5 lipca 2011 r., odmawiającej

wyłączenia z tzw. wysługi emerytalnej, okresów zatrudnienia objętych

ubezpieczeniem społecznym (powszechnym), od dnia 14 sierpnia 2011 r.

2

W niespornym stanie faktycznym wnioskodawca został zwolniony z

zawodowej służby wojskowej w dniu 14 listopada 1980 r. Ma ustalone prawo do

emerytury wojskowej decyzją z dnia 14 października 1981 r., wydaną w oparciu o

przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 1972 roku o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 53, poz. 341 ze zm.). W decyzji tej przyjęto, że

wnioskodawca ma 15 lat, 4 miesiące i 14 dni wysługi emerytalnej, w tym 2 miesiące

i 25 dni z tytułu zatrudnienia z okresu sprzed rozpoczęcia pełnienia służby

wojskowej. Wnioskami z dnia 16 lipca 2001 r., 14 maja 2002 r., 17 marca 2005 r.,

30 sierpnia 2005 r., 21 stycznia 2006 r., 6 lipca 2006 r., 15 lutego 2007 r., 24

października 2007 r., 9 stycznia 2008 r., 1 września 2008 r., 5 stycznia 2009 r., 28

lipca 2009 r., 8 stycznia 2010 r. 28 września 2009 r. oraz 27 stycznia 2011 r.

ubezpieczony zwrócił się o doliczenie do wysługi emerytalnej okresów zatrudnienia

po zwolnieniu ze służby wojskowej. Decyzjami z dnia 8 sierpnia 2001 r., 17 maja

2002 r., 15 kwietnia 2005 r., 13 września 2005 r., 12 kwietnia 2006 r., 28 lipca

2006 r., 23 lutego 2007 r.,15 listopada 2007 r., 11 stycznia 2008 r., 8 października

2008 r., 29 stycznia 2009 r., 18 sierpnia 2009 r., 22 stycznia 2010 r., 6 października

2010 r. i 10 lutego 2011 r. wojskowy organ rentowy doliczył do wysługi emerytalnej

okresy zatrudnienia zgodnie z wnioskami. Decyzje te są prawomocne. Decyzją z

dnia 1 marca 2011 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego ustalił wysokość

emerytury wojskowej wnioskodawcy od dnia 1 marca 2011 r., dokonując jej

waloryzacji przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji wynoszącego 103,10%,

ustalając jej wysokość na kwotę 2 312,59 zł. W dniu 24 maja 2011 r. wnioskodawca

złożył do pozwanego organu rentowego wniosek o wyłączenie z dotychczasowej

wysługi emerytalnej okresów pracy zawodowej zarówno sprzed pełnienia czynnej

służby wojskowej, jaki po jej zakończeniu. Decyzją z dnia 5 lipca 2011 r., Dyrektor

Wojskowego Biura Emerytalnego odmówił wyłączenia od dnia 14 sierpnia 2011 r.

okresów zatrudnienia z wysługi emerytalnej. Wnioskodawca zaskarżył obie decyzje

(połączone do wspólnego rozpoznania zarządzeniem Sądu Okręgowego z dnia 27

września 2011 r.), a jego odwołania zostały oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego

z dnia 30 listopada 2011 r. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją wnioskodawca w

części dotyczącej oddalenia odwołania od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura

Emerytalnego z dnia 5 lipca 2011 r.

3

Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawcy (wyrok z dnia 19 września

2012 r.), podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji - uznając je za własne - jak i

ich prawną ocenę. Sąd wskazał w uzasadnieniu wyroku, że zgodnie z art. 2 ust. 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.,

powoływana dalej jako ustawa o emeryturach i rentach), świadczenia na warunkach

i w wysokości określonych w ustawie przysługują: ubezpieczonym - w przypadku

spełnienia warunków do nabycia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń

emerytalnego i rentowych Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oraz członkom

rodziny pozostałym po ubezpieczonym albo po osobie uprawnionej do świadczeń

pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Jak wskazano w ust. 2, świadczenia na warunkach i w wysokości

określonych w ustawie przysługują również żołnierzom zawodowym oraz

funkcjonariuszom Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby

Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej,

Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej, jeżeli nie

spełniają oni warunków do nabycia prawa lub utracili prawo do świadczeń

określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym tych osób, oraz członkom

rodzin pozostałym po tych osobach. Możliwość uzyskania emerytury z

powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych była wyłączona dla

ubezpieczonego w okresie obowiązywania art. 2 ustawy w brzmieniu sprzed jego

zmiany dokonanej ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 8, poz. 38), która weszła w życie 5

lutego 2009 r. Według nowej treści art. 2, świadczenia na warunkach i w wysokości

określonych w ustawie przysługują: ubezpieczonym - w przypadku spełnienia

warunków do nabycia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń

emerytalnego i rentowych Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oraz członkom

rodziny pozostałym po ubezpieczonym albo po osobie uprawnionej do świadczeń

pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, także m.in. żołnierzom zawodowym (art. 2 ust. 2 tej ustawy), jeżeli nie

4

spełniają oni warunków do nabycia prawa lub utracili prawo do świadczeń

określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym tych osób, oraz członkom

rodzin pozostałym po tych osobach. Sąd drugiej instancji podkreślił, że mając na

względzie powyższe uregulowania, osoba, która nabyła prawo do emerytury

wojskowej obliczonej z uwzględnieniem okresów ubezpieczenia, nie nabywa prawa

do emerytury z tytułu ubezpieczenia i odwrotnie, z prawa do emerytury wojskowej

nie może skorzystać osoba, która nabyła prawo do emerytury z tytułu

ubezpieczenia obliczonej z uwzględnieniem okresów służby (art. 12 ustawy z dnia

10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich

rodzin - jednolity tekst: Dz. U. z 2013 r. Nr 666 ze zm., dalej powoływana jako

ustawa zaopatrzeniowa wojskowa).

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił naruszenie prawa materialnego przez

błędną wykładnię – art. 7 w związku z art. 12 ustawy zaopatrzeniowej wojskowej,

„polegającą na błędnym przyjęciu, iż emeryt wojskowy nie jest uprawnionym ku

temu aby żądać wedle własnego uznania wyłączenia danego okresu z jego wysługi

emerytalnej”, art. 10 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o zmianie ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 166,

poz. 1609), „polegającą na przyjęciu, iż nie jest możliwym wyłączenie okresów

składkowych z okresu, od którego zależy wysokość emerytury wojskowej w celu

nabycia prawa do świadczeń z powszechnego systemu emerytalnego”, wniósł o

uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i zmianę zaskarżonej decyzji Dyrektora

Wojskowego Biura Emerytalnego przez wyłączenie z wysługi emerytalnej

wnioskodawcy (wojskowej) okresy składkowe od dnia 1 lipca do dnia 25 września

1965 r. oraz od dnia 6 stycznia 1981 r. do dnia 31 maja 2011 r., oraz od dnia 1

czerwca 2011 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wyroku Sądu pierwszej

instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia

przepisów postępowania (jak w rozpoznawanej sprawie) lub gdy zarzut taki okaże

się niezasadny. Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia, ma interpretacja

przepisów ustawy o emeryturach i rentach. Należy przypomnieć, że pierwotnie

obejmowała ona swym zakresem normatywnym tych żołnierzy (funkcjonariuszy),

którzy nie pozostawali w służbie w dniu jej wejścia w życie, tj. 1 stycznia 1999 r. W

myśl obowiązującego wówczas art. 1 ust. 2 ustawy, warunki nabywania prawa do

emerytury i rent oraz innych świadczeń przysługujących z tytułu pobierania

emerytury lub renty, a także zasady ustalania wysokości tych świadczeń dla

żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa,

Straży Granicznej, Służby Więziennej i Państwowej Straży Pożarnej, którzy w dniu

wejścia w życie ustawy pozostawali w służbie oraz dla członków ich rodzin,

określały wyłącznie przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym tych osób. Przepis ten

został uchylony z dniem 1 października 2003 r. (ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o

zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw).

Tą samą ustawą zmieniono także art. 2 ustawy o emeryturach i rentach, według

którego (ust. 1 pkt 1) „świadczenia na warunkach i w wysokości określonych w

ustawie przysługują ubezpieczonym - w razie spełnienia warunków do nabycia

prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z wyjątkiem ubezpieczonych, którzy mają

ustalone prawo do emerytury określonej w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy zawodowych oraz w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu,

Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej, obliczonej z uwzględnieniem

okresów składkowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 7-10 oraz w ust. 2”.

W tym samym czasie dokonano szeregu zmian w „mundurowych” ustawach

zaopatrzeniowych, rezygnując, między innymi, z przyznawania przewidzianych tam

świadczeń emerytalnych z urzędu (np. art. 31 ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej

wojskowej, ówczesny jednolity tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 11, poz. 108 ze zm., w

6

brzmieniu nadanym od dnia 1 października 2003 r.). Z powyższych regulacji

wynikało, że zniesienie obowiązku ubezpieczenia społecznego żołnierzy

zawodowych i rozdzielenie w związku z tym systemów ubezpieczeniowego i

zaopatrzeniowego zmierzało do tego, aby każdy z tych systemów realizował

osobno zobowiązania wobec żołnierzy zawodowych, przy zachowaniu zasady, że

za ten sam okres ubezpieczenia emerytalnego nie mogą jednocześnie

przysługiwać dwa świadczenia emerytalne. Nie została w ten sposób wykluczona

możliwość jednoczesnego nabycia prawa do emerytury z ubezpieczenia

społecznego i zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych wówczas, gdy

okresy te (ubezpieczenia i służby) nie zazębiały się i nie zostały wzajemnie

uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczeń, a każdy z nich z osobna był

wystarczający do uzyskania prawa do emerytury w określonym systemie (por.

uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2008 r., II UK 48/08,

OSNP z 2010 r., nr 5 – 6, poz. 77). Z kolei osoba pobierająca emeryturę wojskową

mogła, po osiągnięciu wieku emerytalnego, nabyć również prawo do emerytury z

ubezpieczenia społecznego, jeżeli poza okresami (służby i ubezpieczenia)

uwzględnionymi przy ustalaniu prawa do świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego

legitymowała się innymi okresami składkowymi i nieskładkowymi w rozmiarze

wystarczającym w myśl obowiązujących przepisów do uzyskania prawa do tego

świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2009 r., I UK 178/08

(niepublikowany). Należy podkreślić jednak, że możliwość jednoczesnego nabycia

prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego

żołnierzy zawodowych możliwa była, gdy okresy ubezpieczenia (i służby) nie

zostały wzajemnie uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczeń, a każdy z

nich z osobna był wystarczający do uzyskania prawa do emerytury w określonym

systemie.

Przedstawione wywody (i powołane wyżej wyroki Sądu Najwyższego),

odnosiły się do stanu prawnego, w którym obowiązywał art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o

emeryturach i rentach w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o

zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw.

Ta sytuacja prawna uległa zmianie od dnia 5 lutego 2009 r., kiedy weszła w życie

kolejna zmiana art. 2 ustawy o emeryturach i rentach dokonana ustawą z dnia 5

7

grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nadająca mu nowe

brzmienie, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny. Zgodnie z tym przepisem

(art. 2 ust. 1), świadczenia na warunkach i w wysokości określonych w ustawie

przysługują:

1) ubezpieczonym - w przypadku spełnienia warunków do nabycia prawa

do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych;

2) członkom rodziny pozostałym po ubezpieczonym albo po osobie

uprawnionej do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W ust. 2 tego przepisu stwierdzono, że świadczenia z tej ustawy na jej

warunkach i wysokości przysługują również żołnierzom zawodowym oraz

funkcjonariuszom (…), jeżeli nie spełniają oni warunków do nabycia prawa lub

utracili prawo do świadczeń określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym

tych osób (żołnierzy i funkcjonariuszy), oraz członkom rodzin pozostałym po tych

osobach. Innymi słowy po zmianie wskazanego przepisu, rozważania powyższe nie

odnoszą się do stanu faktycznego sprawy, w którym okresy składkowe

przypadające przed podjęciem służby przez wnioskodawcę zostały uwzględnione

przy ustalaniu jego prawa do emerytury wojskowej, zaś kolejne okresy tego

ubezpieczenia – już po odbyciu służby - na wniosek ubezpieczonego, zostały

zaliczone do wysługi emerytalnej (wojskowej), wpływając na jej wysokość

stosownie do regulacji przewidzianej w art. 14 ustawy zaopatrzeniowej wojskowej).

W ocenie Sądu Najwyższego, ustawa o emeryturach i rentach nie zawiera

obecnie (nie zawierała również poprzednio) przepisu, który pozwalałby

ubezpieczonemu żądać wyłączenia wybranych okresów, już raz zaliczonych do

stażu emerytalnego w celu uzyskania emerytury wojskowej, ale też podwyższenia

jej wysokości, by teraz tych samych okresów „użyć” ponownie w celu uzyskania

emerytury z FUS.

W aktualnym stanie prawnym (art. 2 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach),

świadczenia na warunkach i w wysokości określonych w ustawie przysługują tylko

8

takim żołnierzom zawodowym oraz funkcjonariuszom, którzy nie spełniają

warunków do nabycia prawa (określonych w art. 12 ustawy wojskowej) lub utracili

prawo do świadczeń określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym tych

osób, oraz członkom rodzin pozostałym po tych osobach, w okolicznościach

objętych przepisem art. 38 ustawy zaopatrzeniowej wojskowej.

Tymczasem wnioskodawcy przysługiwało (i przysługuje nadal) prawo do

emerytury wojskowej ustalone decyzją z dnia 14 października 1981 r., wydaną w

oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy zawodowych i ich rodzin, której wysokość, w uwzględnieniu wniosków

ubezpieczonego o doliczenie do wysługi emerytalnej okresów zatrudnienia po

zwolnieniu ze służby wojskowej, została prawomocnie ustalona (podwyższona)

zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Tym samym wnioskodawca nie może żądać, by prawo do emerytury z

ubezpieczenia powszechnego przysługiwało mu po zaliczeniu tych samych (w

części lub w całości) okresów ubezpieczenia, już uwzględnionych przy ustalaniu

uprawnień do emerytury wojskowej, przysługującej z mocy prawa (ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy). Wobec powyższego nie ma żadnych

prawnych podstaw, do wykorzystywania raz już zaliczonych okresów składkowych

ponownie, przy ustalaniu świadczeń emerytalnych z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych.

Z tych względów Sąd Najwyższy uznał, że skarga kasacyjna nie ma

usprawiedliwionych podstaw i z mocy art. 39814

k.p.c. orzekł jak w sentencji.