V CSK 361/12

Sygn. akt V CSK 361/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Antoni Górski

w sprawie z powództwa M. H., A. H., D. H.

i K. H.

przeciwko H. A. Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej

w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 sierpnia 2013 r.,

skargi kasacyjnej powodów: K. H., A. H.

i M. H.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 marca 2012 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

powodów i orzekajacej o kosztach procesu i zmienia wyrok

Sądu Okręgowego w K. z dnia 9 listopada 2011 r. w sprawie […]

w ten sposób, że podwyższa zasądzoną tytułem

zadośćuczynienia na rzecz K. H. kwotę 20 000 (dwadzieścia

tysięcy) złotych do kwoty 80 000 (osiemdziesiąt tysięcy)

złotych, oraz zasądzone tytułem zadośćuczynienia na rzecz A. H.

i M. H. kwoty po 14 000 (czternaście tysięcy) złotych do kwot po

24 000 (dwadzieścia cztery tysiące) złotych, w każdym wypadku

z odsetkami ustawowymi od dnia 4 stycznia 2010 r. do

dnia zapłaty, a w pozostałym zakresie powództwo

2

o zadośćuczynienie oddala; ponadto zmienia ten wyrok w pkt 5

(piątym) w ten sposób, że kosztami sądowymi na rzecz Skarbu

Państwa obciąża powódkę K. H. w kwocie 2395 (dwa tysiące

trzysta dziewięćdziesiąt pięć) złotych oraz powodów A. H. i M. H.

w kwotach po 4291 (cztery tysiące dwieście dziewięćdziesiąt

jeden) złotych, nakazując pobrać te kwoty z zasądzonego

roszczenia, zaś pozostałe koszty sądowe na rzecz Skarbu

Państwa w kwocie 10 382 (dziesięć tysięcy trzysta osiemdziesiąt

dwa) złote zasądza od pozwanego; oraz zmienia wyrok w pkt 7

(siódmym) w ten sposób, że koszty zastępstwa procesowego

między stronami wzajemnie znosi;

2) w pozostałej części oddala apelację i znosi wzajemnie

koszty zastępstwa procesowego między stronami;

3) w pozostałej części oddala skargę kasacyjną, znosząc

wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego;

4) odstępuje od obciążenia strony powodowej pozostałymi

kosztami sądowymi.

Uzasadnienie

3

Wyrokiem z dnia 9 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelacje stron od

wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 9 listopada 2011 r., którym, w częściowym

uwzględnieniu powództwa, zasądzone zostało od pozwanego H. Towarzystwa

Ubezpieczeń S.A. w W. zadośćuczynienie w kwocie 20 000 zł na rzecz powódki K.

H., w kwotach po 14 000 zł na rzecz powodów A. H. i M. H., oraz 4500 zł na rzecz

D. H., ponadto zasądzono na rzecz K. H. odszkodowanie w kwocie 50 000 zł.

Z ustaleń wynika, że w dniu 10 września 2009 r. zmarł w wieku 57 lat, na skutek

potrącenia przez samochód, H. H., mąż powódki K. H., ojciec powodów A. i M. H. i

dziadek powoda D. H. Rodzina H. mieszkała w jednym domu, z tym, że A. H. wraz

z żoną i synem D. zajmował osobne mieszkanie. W rodzinie utrzymywane były

bliskie stosunki, a więź rodzinna była bardzo silna. Nagła śmierć H. H. stanowiła dla

wszystkich powodów dotkliwą krzywdę, która w największym stopniu dotknęła

powódkę K. H., powodując u niej głęboką depresję. Pozostali powodowie, po

okresie żałoby, powrócili do normalnego funkcjonowania w swoim środowisku.

Zakres doznanej krzywdy uzasadniał, zdaniem Sądu Okręgowego, zasądzenie na

rzecz powodów wskazanych wyżej kwot, ponad wypłacone już w postępowaniu

likwidacyjnym kwoty 15 000 na rzecz K. H., oraz po 6000 zł na rzecz A. i M. H. i

4500 zł na rzecz D. H. Sąd Apelacyjny podzielił tę ocenę uznając, że zasądzone

tytułem zadośćuczynienia kwoty nie odbiegają rażąco od kwoty adekwatnej do

rozmiarów doznanej krzywdy, wskazał też, że ustalenie wysokości

zadośćuczynienia na podstawie art. 446 § 4 k.c. powinno nastąpić według kryteriów

branych pod uwagę przy zasądzaniu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr

osobistych (art. 23 i 24 w związku z art. 448 k.c.). H. H. w okresie kilku lat przed

śmiercią był bezrobotny, jednak przyczyniał się do utrzymania rodziny, pomagając

powódce w jej działalności gospodarczej, oraz wykonując w domu wszelkie

remonty, naprawy, pomagał też synom. W ocenie obu Sądów, uzasadniało to

zasądzenie odszkodowania w kwocie 50 000 zł na rzecz powódki na podstawie art.

446 § 3 k.c.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli skargą kasacyjną powodowie K. H., A.

H. i M. H., powołując się na podstawę naruszenia prawa materialnego poprzez

błędną wykładnię art. 446 § 4 k.c., co doprowadziło do zasądzenia rażąco niskich

kwot tytułem zadośćuczynienia, a ponadto – naruszenie art. 113 § 4 ustawy o

4

kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku z art. 100 k.p.c. poprzez

obciążenie ich nieuiszczonymi kosztami sądowymi oraz niezasądzenie na ich rzecz

kosztów procesu od uwzględnionej części roszczenia. W konkluzji wnosili o

uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej ich apelacji i zmianę wyroku

Sądu pierwszej instancji przez zasądzenie całej dochodzonej tytułem

zadośćuczynienia w pozwie kwoty, to jest 135 000 zł na rzecz K. H. i po 70 000 zł

na rzecz A. i M. H., ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 446 § 4 k.c. został wprowadzony do kodeksu cywilnego ustawą

nowelizacyjną z dnia 30 maja 2008 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 731), która weszła

w życie w dniu 3 sierpnia 2008 r. Celem tej nowelizacji było przyznanie najbliższym

członkom rodziny osoby zmarłej w wyniku czynu niedozwolonego zadośćuczynienia

za doznaną krzywdę, niezależnie od roszczenia o naprawienie szkody majątkowej,

określonego w art. 446 § 3 k.c., a także bez konieczności wykazywania, że śmierć

osoby bliskiej była przyczyną naruszenia dóbr osobistych, uzasadniającego

przyznanie zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Nie oznacza to natomiast,

wbrew twierdzeniom skarżących, że przy zasądzaniu zadośćuczynienia nie należy

odwoływać się do kryteriów branych pod uwagę przy zasądzaniu zadośćuczynienia

za naruszenie dóbr osobistych. Zadośćuczynienie określone w art. 446 § 4 k.c. nie

jest rodzajowo odmienne od zadośćuczynienia, o jakim mowa w art. 445 § 1 czy

w art. 448 w związku z art. 23 i 24 k.c., w każdym bowiem wypadku stanowić

powinno kompensatę doznanej krzywdy.

Trafnie natomiast skarżący zarzucili, że zasądzone tytułem zadośćuczynienia

na ich rzecz kwoty są rażąco niskie i nie stanowią odczuwalnej rekompensaty

krzywdy. Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że rozmiar krzywdy ocenia

się, uwzględniając wstrząs psychiczny, cierpienia moralne wywołane śmiercią

osoby bliskiej, poczucie osamotnienia, rodzaj i intensywność więzi łączącej

pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń psychicznych w postaci

depresji czy nerwicy po śmierci osoby bliskiej, zdolności przystosowania się do

zaistniałej sytuacji. Należy także uwzględniać wiek pokrzywdzonego i rolę, jaką

5

zmarły pełnił w jego życiu. Wycena takiej krzywdy jest trudna i wymaga analizy

konkretnego przypadku, rozstrzygnięcie należy jednak opierać na kryteriach

zobiektywizowanych, nie kierując się wyłącznie subiektywnymi odczuciami

poszkodowanego (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2012 r.,

IV CSK 416/11, nie publ.; z dnia 20 grudnia 2012 r., IV CSK 192/12, nie publ.).

Analiza ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie pozwala na ocenę, że rozmiar

krzywdy doznanej przez powodów nie został prawidłowo wyważony, co

doprowadziło do zasądzenia zadośćuczynienia w kwotach rażąco niskich.

Niewątpliwe jest, że krzywda doznana przez powódkę jest większa od tej, którą

dotknięci zostali synowie zmarłego. Powódka straciła męża, osobę dla niej

najbliższą, stanowiącą oparcie życiowe. Skarżąca nie potrafi obecnie funkcjonować

w taki sposób, jak przed śmiercią męża, pozostaje nadal w depresji wywołanej tym

nagłym zdarzeniem. W ocenie Sądu Najwyższego, należało podwyższyć

zasądzoną na jej rzecz tytułem zadośćuczynienia kwotę do 80 000 zł, ponad już

wypłaconą przez pozwanego kwotę. Synowie zmarłego w dniu śmierci ojca byli

dorośli, samodzielni życiowo. A. H. miał 35 lat, od kilkunastu lat posiadał własną

rodzinę. M. H. miał lat 23, nie był jeszcze żonaty i mieszkał z rodzicami, był jednak

samodzielny. Obaj synowie, po okresie żałoby, przystosowali się do zaistniałej

sytuacji, pełnią normalne role społeczne, nie wykazują oznak depresji. Najbardziej

intensywne cierpienia dotyczyły okresu kilku miesięcy po śmierci ojca.

Uwzględniając te okoliczności Sąd Najwyższy uznał, że odpowiednią kwotą

zadośćuczynienia jest dla każdego z nich kwota 30 000 zł, wobec czego, po

odliczeniu kwot wypłaconych przez pozwanego przed wszczęciem postępowania,

podwyższył zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego zadośćuczynienie do kwoty

po 24 000 zł na rzecz każdego z nich. Podwyższenie zasądzonych na rzecz

powodów kwot spowodowało korektę orzeczenia w zakresie dotyczącym kosztów

sądowych i kosztów zastępstwa procesowego.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39816

k.p.c. Wobec

częściowego uwzględnienia apelacji i skargi kasacyjnej koszty zastępstwa

procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym zostały wzajemnie

zniesione na podstawie art. 100 k.p.c. Z uwagi na sytuację materialną powodów

6

odstąpiono od obciążania ich obowiązkiem uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa

pozostałych kosztów sądowych.