WA 11/13

Sygn. akt: WA 11/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 sierpnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Bogdan Rychlicki (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Edward Matwijów

SWSO del. do SN płk Krzysztof Mastalerz

Protokolant : Ewa Śliwa

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Zbigniewa

Badelskiego

w sprawie płk. rez. Z. S. oskarżonego z art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. po

rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2013 r., apelacji,

wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego

w W. z dnia 27 lutego 2013 r.

1.zmienia zaskarżony wyrok i uniewinnia płk. rez. Z. S. od

zarzucanego mu przestępstwa określonego w art. 228 § 1 k.k. w

zw. z art. 12 k.k.,

2. na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. koszty procesu ponosi Skarb

Państwa.

2

UZASADNIENIE

Płk. rez. Z. S. został oskarżony o to, że

„w bliżej nieustalonych datach na przełomie 2002 i 2003 r. w W., dwukrotnie

działając z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu w związku z

pełnieniem funkcji publicznej – Dyrektora Wojskowych Zakładów […] przyjął od J. P.

przedstawiciela firmy „P. Ltd Traiding & C.O.” korzyść majątkową w łącznej kwocie

8000 $ USA, tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 228 § 1 k.k. w zw. z

art. 12 k.k.”.

Wojskowy Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 r., płk. rez. Z. S.

uznał za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 228 § 1 k.k. w zw. z

art. 12 k.k. polegającego na tym, że: „w bliżej nieustalonych dniach na przełomie

2000 i 2003 r. w W., co najmniej dwukrotnie działając z góry powziętym zamiarem,

w krótkich odstępach czasu w związku z pełnieniem funkcji publicznej – Dyrektora

Wojskowych Zakładów […] przyjął od J. P. przedstawiciela firmy „P. Ltd Traiding &

C.O.” korzyść majątkową w łącznej kwocie 8000 $ USA, tj. popełnienia

przestępstwa określonego w art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.”

Na podstawie art. 228 § 1 k.k. wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia

wolności, którą na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt. 1 k.k.

warunkowo zawiesił na okres próby lat 3. Na podstawie art. 33 § 1 i 2 k.k.

wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wysokości 250 stawek dziennych,

ustalając na podstawie art. 33 § 3 k.k. wysokość stawki dziennej na kwotę 100 zł

(…).

Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje stanowisko nie dał wiary w

całości wyjaśnieniom oskarżonego S. oceniając je li tylko jako linię jego obrony.

Natomiast dał wiarę w całości zeznaniom świadka J. P. złożonych w toku śledztwa

(por. s. 5-11 uzasadnienia wyroku), a nie z rozprawy sądowej.

Apelację od wyroku co do winy wniósł obrońca oskarżonego. Zaskarżając

wyrok w całości zarzucił:

„ I. obrazę przepisów postępowania, mającą bezpośredni wpływ na treść

zaskarżonego wyroku polegającą w szczególności na:

1. pogwałceniu przepisu art. 424 § 1 k.p.k. poprzez zaniechanie ustalenia

stanu faktycznego w niniejszej sprawie, co w praktyce uniemożliwia dokonanie

kontroli odwoławczej tegoż orzeczenia;

3

2. drastycznym naruszeniu norm przepisu art. 170 § 1 pkt 1 k.p.k. poprzez

dopuszczenie dowodu „(...) z rozmowy, które rzeczywiście przeprowadzili z nim

(tj. Panem J. P.- przypis autora apelacji) w dniu 1 marca 2004 r. funkcjonariusze

ówczesnych Wojskowych Służb Informacyjnych ...” ( patrz strona 12

uzasadnienia zaskarżanego wyroku), w sytuacji gdy przeprowadzenie tego

dowodu było niedopuszczalne, co obrońca oskarżonego podnosił już w trakcie

trwania przewodu sądowego.

(„Niezwykle ważną- w ocenie sądu- kwestią pozwalającą na dokonanie

rzetelnej oceny wiarygodności i prawdziwości (...) zeznań (...) świadków (...)

było ustalenie tego, że rozmowa..." - strona 12 tamże) – co powoduje

konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia;

3. pogwałcenie art. 4, 7, 92 i 410 k.p.k. poprzez skrajnie subiektywnie dokonaną

ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza całkowite

pominięcie treści opinii biegłego psychologa, a także m.in. treści zeznań

świadków (…) zawartych w protokole rozprawy z 6 sierpnia 2008 r. opatrzonych

gryfem „ściśle tajne" - co w efekcie musiało doprowadzić aż do tak błędnego

wyrokowania jakie, niestety, miało miejsce w niniejszej sprawie;

II. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia,

mający decydujący wpływ na jego treść, a polegający na:

1. oczywiście bezzasadnym uznaniu, jakoby płk. rez. Z. S. przyjął korzyść

majątkową od J. P. podczas gdy w rzeczywistości fakt taki nie miał miejsca,

2. zaniechaniu wyjaśnienia dlaczego J. P. przyjął pieniądze od świadka J. B”.

Na zasadzie art. 427 § 1 k.p.k. i art. 437 § 2 k.p.k. obrońca wniósł o

zmianę zaskarżanego wyroku poprzez uniewinnienie płk. rez. Z. S. od

zarzucanego mu przestępstwa ewentualnie – o uchylenie zaskarżanego

orzeczenia i przekazanie niniejszej sprawy Sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy, po wysłuchaniu prokuratora wnoszącego o

nieuwzględnienie apelacji obrońcy i utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku oraz

oskarżonego popierającego apelację obrońcy, rozważył, co następuje.

Apelacja obrońcy jest zasadna.

4

Na wstępie, przed merytorycznym odniesieniem się do podniesionych

zarzutów w apelacji, należało podnieść, że w ocenie Sądu Najwyższego brak jest

podstaw do uwzględnienia alternatywnego wniosku autora środka odwoławczego o

uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej

instancji do ponownego rozpoznania. Obecny materiał dowodowy został

poszerzony o dowód, który Sąd pierwszej instancji przeprowadził odtwarzając mini -

kasety zawierające rozmowę świadka J. P. z oficerami ówczesnych WSI i w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dokonał jego określonej oceny. Również Sąd

Najwyższy w toku postępowania odwoławczego zapoznał się z tym dowodem.

Wprawdzie obrońca nie ma racji podnosząc zarzuty obrazy prawa procesowego, a

to art. 90 k.p.k. oraz art. 170 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. to jednakże w

pozostałym zakresie apelacja obrońcy zawierająca zarzuty obrazy art. 424 § 1 pkt 1

k.p.k. oraz podnosząca zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za

podstawę orzeczenia i generalnie kwestionująca winę oskarżonego płk. rez. Z. S.,

co do przypisania mu popełnienia przestępstwa określonego w art. 228 § 1 k.k. w

zw. z art. 12 k.k. jest zasadna. Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając

sprawę w sposób prawidłowy przeprowadził wspomniany dowód z odtworzenia

kaset, albowiem było to potrzebne dla prawidłowego wyrokowania w sprawie.

Jakkolwiek uzasadnienie zaskarżonego wyroku, w tym lakoniczność ustalonego

stanu faktycznego w pewnym stopniu utrudnia kontrolę odwoławczą zaskarżonego

orzeczenia, ale jej nie uniemożliwia. Sąd pierwszej instancji bowiem w sposób

obszerny odniósł się do dowodów mających istotne znaczenie dla sposobu

rozstrzygnięcia tejże sprawy (wyjaśnienia oskarżonego oraz zeznania świadka J.

P.). Poza sporem jest, że zeznania tego świadka złożone w toku postępowania

przygotowawczego stanowiły jedyny dowód bezpośredni przeciwny obronie

oskarżonego S., bowiem w toku postępowania sądowego świadek ten zmienił

swoje zeznania, co do okoliczności wręczenia oskarżonemu korzyści majątkowej w

kwocie 8000 $ USA w związku z pełnieniem przez niego funkcji Dyrektora […]

twierdząc, że kwota ta była nieformalną pożyczką nieobwarowaną żadnymi

warunkami w tym terminami jej zwrotu, a udzieloną z racji utrzymywania przez nich

kontaktów towarzyskich. Pożyczka ta została udzielona oskarżonemu w obecności

świadka S. K., a zwrócona jemu za pokwitowaniem przez świadka J. B. W ocenie

5

Sądu pierwszej instancji „diametralna zmiana” zeznań przez świadka P. była

związana z faktem wydania postanowienia przez prokuratora Wojskowej

Prokuratury Okręgowej z dnia 27 września 2005 r. o częściowym umorzeniu

śledztwa w sprawie dwukrotnego udzielenia w bliżej nieustalonych dniach na

przełomie roku 2002 i 2003 w W. przez J. P. Dyrektora P. Ltd Trading korzyści

majątkowej o łącznej wartości 8000 $ USA funkcjonariuszowi publicznemu płk. Z. S.

w związku z pełnieniem przez niego funkcji publicznej – Dyrektora […], tj. o

przestępstwo z art. 229 § 1 w zw. z art. 12 k.k. – z uwagi, że sprawca nie podlega

karze (k.282-285) oraz okolicznościami, w których prowadzona była rozmowa J. P.

z oficerami ówczesnych WSI. W toku postępowania przed sądem zeznał on, że w

trakcie rozmowy w dniu 1 marca 2004 r. był zastraszany, grożono mu wszczęciem

postępowania karnego, pozbawieniem koncesji na prowadzenie działalności

gospodarczej o ile nie poda nazwisk osób, którym wręczał korzyści majątkowe.

Sąd pierwszej instancji do tej kwestii, którą ocenił jako niezwykle ważną odniósł się

wprost w swoich wywodach (s. 11-12) stwierdzając, że rozmowa ta była

prowadzona w poprawnej atmosferze, pomimo nieuprawnionego postępowania

funkcjonariuszy WSI (zapewniano go o możliwości łagodnego potraktowania go

przez organy ścigania). Natomiast wskazywane przez niego fakty (zastraszania go,

grożenia mu wszczęciem postępowania karnego za prowadzenie działalności

gospodarczej z podmiotem, który nie posiada koncesji na obrót określonymi

materiałami – WZE i z tego tytułu pozbawienie go koncesji) w ocenie Sądu

pierwszej instancji rozmijają się z prawdą (podkreśl. SN). Jak podniesiono wyżej,

jakkolwiek Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy przeprowadził dowód z

odtworzenia mini kaset, to jednakże ocena tego dowodu dokonana w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku jest rażąco błędna. Zdaniem Sądu Najwyższego, w pełni

znalazły potwierdzenie okoliczności, na które wskazywał w postępowaniu sądowym

świadek J. P. Wytworzenie przez funkcjonariuszy WSI atmosfery strachu, szantażu

i gróźb skierowanych wobec J. P. spowodowało, że w tym samym dniu, około

godziny 18.15 złożył określone zeznania przed funkcjonariuszem Żandarmerii

Wojskowej obciążające oskarżonego S. przyjęciem wspomnianej korzyści

majątkowej w związku z pełnioną przez niego funkcją publiczną. Zeznania te w toku

postępowania przygotowawczego podtrzymywał. W ocenie Sądu Najwyższego,

6

jakkolwiek zeznania J. P. przed tym organem procesowym były złożone w

warunkach niewyłączających swobody wypowiedzi (por. art. 171 § 7 k.p.k.), to

jednakże z tego powodu, wbrew odmiennej ocenie Sądu pierwszej instancji,

zeznania J. P. z postępowania przygotowawczego nie mogą być uznane za

wiarygodne. Z tego też względu nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych,

co do przyjęcia przez oskarżonego S. korzyści majątkowej od tego świadka.

Niezrozumiałe są też wywody Sądu pierwszej instancji, że zmiana zeznań J. P. jako

kluczowego świadka nastąpiła z nieustalonych dla sądu powodów oraz pobudek

(s.14), skoro na rozprawie sądowej w dniu 3 października 2011 r. J. P. przedstawiał

okoliczności rozmowy prowadzonej w dniu 1 marca 2004 r. Dowolne są też wywody

Sądu pierwszej instancji, że świadek J. P. w ten sposób składał zeznania, albowiem

jako „skruszony” korzystał z bezkarności. Błędne są też wywody sądu meriti, że

oskarżony S. w ogóle nie musiał pożyczać pieniędzy od J. P., albowiem posiadał on

znaczną ilość gotówki (por. protokół przeszukania mieszkania oskarżonego S.).

Powyższa czynność procesowa została przeprowadzona dnia 25 marca 2004 r. Z

wyjaśnień oskarżonego S. wynika, że pożyczył pieniądze od P. na różnego rodzaju

potrzeby (choroba ojca, budowa domu) i w późniejszym okresie czasu zwrócił mu je

za pośrednictwem J. B. O okolicznościach, w jakich doszło do realizacji pożyczki

wyjaśniał w sposób obszerny oskarżony S. na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. (k.

626-628). Znalazły one potwierdzenie w zeznaniach świadków J. K. i J. B. Z kolei

fakt przyjęcia korzyści majątkowej według aktu oskarżenia miał mieć miejsce na

przełomie 2002 – 2003 r. Jak stwierdzono to już wyżej, wprawdzie Sąd pierwszej

instancji nie ustalił powodów, dla których nastąpiła zmiana zeznań J. P., o tyle Sąd

Najwyższy nie miał najmniejszych wątpliwości, że przyczyną zmiany jego zeznań

była wyłącznie określona „rozmowa” z dnia 1 marca 2004 r., która w rzeczy samej

zainicjowała wszczęcie w tej sprawie postępowania karnego, a następnie

oskarżenie płk. rez. Z. S. Zaakcentować też należało, że poza zeznaniami J. P. z

postępowania przygotowawczego w sprawie nie ma żadnych dowodów

bezpośrednich jak również pośrednich, które by wskazywały na zasadność tezy

aktu oskarżenia, która zresztą razi swoją ogólnikowością. Zwrócić też należało

uwagę na ocenę zeznań J. P. przez powołanego w sprawie biegłego psychologa. Z

jego opinii m. in. wynika, że w tych zeznaniach świadek ten nie posługuje się

7

kłamstwem i konfabulacją, jego zdolność postrzegania i odtwarzania zdarzeń nie

odbiega od norm dla jego wieku (k. 543-546). Wprawdzie dowód ten został

ujawniony przez Sąd pierwszej instancji, jednakże nie został oceniony. Natomiast

Sąd Najwyższy ocenił tę opinię jako pełną i jasną w świetle art. 201 k.p.k. W tej

sytuacji, w oparciu o zeznania J. P. z postępowania sądowego, jak również o

zeznania świadków J. K. i J. B., należało ustalić, że wręczona przez J. P. kwota

8000 $ USA płk. rez. Z. S. była de facto pożyczką, a nie korzyścią majątkową, o

której mowa w art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

W związku z tym, w uwzględnieniu apelacji obrońcy, należało zaskarżony

wyrok zmienić i uniewinnić płk. rez. Z. S. od zarzutu popełnienia przestępstwa

określonego w art. 228 § 1 k.k. w z w. z art. 12 k.k. O kosztach procesu orzeczono

na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k.