I PK 41/13

Sygn. akt I PK 41/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa L.L.

przeciwko Gminie S.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 września 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powódka L.L. wniosła o przywrócenie do pracy w Gminie S. i zapłatę

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy oraz zasądzenie kosztów procesu.

Pozwana Gmina S. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 5 czerwca 2012 r. przywrócił powódkę do

pracy u pozwanej na poprzednie warunki pracy i płacy, pod warunkiem podjęcia

pracy i zasądził od pozwanej na rzecz powódki 2.220 zł brutto tytułem

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy oraz 60 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego.

Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że powódka od 15 stycznia 2004 r. była

zatrudniona na różnych stanowiskach, najpierw w Gminnym Ośrodku Pomocy

Społecznej w S. a następnie w Urzędzie Gminy w S. Z dniem 25 września 2009 r.

powódka została zatrudniona na czas nieokreślony na stanowisku inspektora ds.

obsługi kasowej. 29 sierpnia 2011 r. wręczono jej rozwiązanie umowy o pracę za

wypowiedzeniem, podając jako przyczynę likwidację stanowiska inspektora ds.

obsługi kasowej, zmianę regulaminu organizacyjnego Urzędu Gminy S. oraz

ograniczenie zatrudnienia podyktowane trudną sytuacją ekonomiczną Gminy.

Powódka ukończyła studia na kierunku ochrony środowiska i uzyskała tytuł

inżyniera. Ponadto systematycznie podnosiła swoje kwalifikacje zawodowe,

uczestnicząc w licznych szkoleniach związanych z wykonywaniem powierzonych jej

obowiązków. Zakres obowiązków powódki był szeroki: obsługa kasowa, obsługa

centrali telefonicznej, prowadzenie korespondencji, kartotek żywnościowych

stołówki szkolnej, ubezpieczenia majątku gminy, prowadzenie spraw dotyczących

udzielania pozwoleń na sprzedaż alkoholu oraz prowadzenie działalności

gospodarczej, prowadzenie spraw dotyczących gospodarowania obiektami i

lokalami gminy oraz podatku od nieruchomości, rolnego, leśnego oraz prowadzenie

spraw z zakresu strategii gminy i rejestrów dotyczących agroturystyki.

Zarządzeniem nr […] Wójta Gminy S. z 29 sierpnia 2011 r. dokonano zmiany w

regulaminie organizacyjnym Gminy, przez likwidację stanowiska ds. obsługi

kasowej i działalności gospodarczej rozdzielając przydzielone dotychczas do tego

stanowiska obowiązki innym pracownikom. Zarządzeniem z 6 września 2011 r.

3

zlikwidowano kasę w Urzędzie Gminy S., przekazując bieżące przyjmowanie wpłat i

dokonywanie wypłat od 1 października do Oddziału Banku Spółdzielczego w S. Na

dzień 1 czerwca 2011 r. pozwana zatrudniała w Urzędzie Gminy S. 22

pracowników. Z dniem 1 sierpnia 2011 r. przesunięto B.K. na stanowisko głównej

księgowej do Zakładu Gospodarki Komunalnej i na jej miejsce zatrudniono A.S.. Z

dniem 31 sierpnia 2011 r. wypowiedzenie umów o pracę z powodu likwidacji

stanowisk otrzymały powódka, M.W. i K.S., zaś J.B. przesunięto na stanowisko

głównej księgowej w Zespole Szkół w S.. W październiku 2011 r. wypowiedzenie z

powodu likwidacji stanowiska otrzymała A.J.. Sąd Rejonowy stwierdził też, że „nie

kwestionując trudnej sytuacji finansowej gminy”, pozwana zatrudniała nowych

pracowników.

Sąd wskazał, że jakkolwiek stanowisko zajmowane dotychczas przez

powódkę uległo likwidacji, a przydzielone jej zadania rozdzielone pomiędzy innych

pracowników, to należało mieć na uwadze specyfikę zatrudnienia w Gminie, fakt

posiadania przez pracowników stosunkowo szerokiego zakresu obowiązków, które

w zależności od potrzeb mogą dzielić między sobą. Sąd Rejonowy podkreślił, że

pracownicy pozwanej nie mają wykształcenia wprost odpowiadającego

zajmowanym przez nich stanowiskom i nie zawsze legitymują się wykształceniem

wyższym, uczestniczą w szkoleniach o zróżnicowanej tematyce, które umożliwiają

im wykonywanie powierzonych obowiązków. Na przykład, asystent wójta ma

wykształcenie na kierunku fizyka w zakresie technik komputerowych i został

zatrudniony od 3 stycznia 2011 r., a zatem już w okresie, kiedy sytuacja Gminy była

niekorzystna. Pozwana zatrudniła również A.S. na stanowisku podinspektora.

Osoba ta legitymuje się wykształceniem w zakresie ekonomicznym, lecz nie ma tak

bogatego i różnorodnego doświadczenia zawodowego jak powódka w pracy w

samorządzie terytorialnym. Ponadto 1 lutego 2011 r. w urzędzie zatrudniono E.H..

Nastąpiły także przesunięcia kadrowe w związku z koniecznością zmian w

prowadzeniu księgowości w jednostkach podległych Gminie. W ocenie Sądu

twierdzenie pozwanej o braku możliwości przesunięcia powódki na inne stanowisko

nie było zgodne z rzeczywistością, ponieważ dokonano przesunięć kadrowych oraz

zatrudniono nowe osoby niemające wykształcenia ściśle kierunkowego oraz

doświadczenia zawodowego. Powódka zaś nie miała także najkrótszego stażu

4

zatrudnienia. W odniesieniu do powódki nie uwzględniono innych dodatkowych

kryteriów. Zdaniem Sądu pracodawca w zakresie rozwiązania umowy o pracę z

powódką zastosował kryterium dyskryminujące, bowiem starsi pracownicy mają

większe trudności ze znalezieniem nowej pracy, zatem zwolnienie najstarszego

pracownika, w dodatku niemającego najkrótszego stażu pracy, można uznać za

naruszenie zasady równego traktowania, a więc za stosowanie niewłaściwego

kryterium wyboru. Pozwana zwolniła pracownicę, która z uwagi na swój wiek oraz

specyfikę rynku pracy w pozwanej Gminie, będzie miała bardzo nikłe szanse na

znalezienie nowej pracy. Natomiast zatrudnione zostały młode osoby, które są

atrakcyjniejszymi kandydatami dla potencjalnych pracodawców. W tych

okolicznościach w ocenie Sądu Rejonowego wypowiedzenie powódce umowy o

pracę „ze względu na to, że pracodawca dokonuje zmniejszenia zatrudnienia a

powódka ma wykształcenie wyższe oraz stosunkowo długi staż pracy i jako osobie

po 50 - tym roku życia będzie jej bardzo trudno znaleźć pracę było nieuzasadnione

w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.”. Pomiędzy L.L. a osobami, które pozostały w

zatrudnieniu występowały różnice na korzyść powódki w zakresie wykonywania

obowiązków pracowniczych, kwalifikacjach zawodowych i doświadczeniu, a także

stażu pracy i wieku, które przemawiały za jej ochroną. Zasadność wypowiedzenia

umowy o pracę powinna być rozważana nie tylko z uwzględnieniem potrzeb

pracodawcy, lecz również z poszanowaniem interesów pracownika sumiennie i

starannie wykonującego obowiązki pracownicze. W ocenie Sądu, pomimo likwidacji

stanowiska pracy przywrócenie powódki do pracy nie będzie niemożliwe i

niecelowe, skoro powierzone jej obowiązki nadal są wykonywane w urzędzie. Na

podstawie art. 47 k.p. Sąd zasądził na jej rzecz od pozwanej wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy, pod warunkiem podjęcia pracy.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy

oddalił apelację strony pozwanej i zasądził od niej na rzecz powódki koszty

zastępstwa procesowego za drugą instancję.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że Sąd Rejonowy nie naruszył przepisów

prawa materialnego i zasadnie przyjął możliwość przywrócenia powódki do pracy u

pozwanej. Zdaniem Sądu odwoławczego, przeprowadzone w sprawie

postępowanie dowodowe pozwoliło na stwierdzenie, że po rozwiązaniu umowy o

5

pracę z powódką były zatrudniane inne osoby nie zawsze z odpowiednimi

kwalifikacjami, wyższym wykształceniem, z dużym doświadczeniem zawodowym a

ponadto z krótszym stażem pracy, aczkolwiek sytuacja finansowa Gminy nie była

najlepsza. Dlatego zasadnie przyjął Sąd Rejonowy, że przedmiotowe

wypowiedzenie nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiedzeniu umów o

pracę. Sąd Okręgowy podkreśli, że poza sporem pozostały kwalifikacje powódki -

studia wyższe, systematyczne podnoszenie kwalifikacji zawodowych w trakcie

zatrudnienia, udział w szkoleniach. Podobnie, niekwestionowany był bardzo szeroki

zakres obowiązków powierzonych powódce i brak zastrzeżeń ze strony

pracodawcy do pracy, którą wykonywała w okresie swojego zatrudnienia. Sąd

uznał, że stanowisko pozwanej, że nie jest możliwe ponowne zatrudnienie powódki,

skoro stanowisko uległo likwidacji nie wydaje się zasadne. Pomimo bowiem, że sąd

nie może negować uprawnień pracodawcy do podejmowanych decyzji w zakresie

polityki kadrowej, to postępowanie przed Sądem Rejonowym wykazało, że po

zwolnieniu powódki były przesunięcia kadrowe, zatrudniano inne osoby i obowiązki

powódki są nadal wykonywane. Wobec tego należało uznać, że możliwe jest

kontynuowanie zatrudnienia, uwzględniając zwłaszcza jej kwalifikacje zawodowe.

Poza tym rozpatrywane wypowiedzenie, „z uwagi na konieczność poszanowania

interesów i potrzeb” nie było zasadne, zwłaszcza, że powódka swoje obowiązki

wykonywała bez zastrzeżeń ze strony pracodawcy. Następnie Sąd odwoławczy

wyraził przekonanie, że chociaż sąd pracy nie jest uprawniony do badania, czy jest

zasadne i celowe zmniejszenie zatrudnienia, to zgodnie z art. 45 § 1 k.p.,

zastosowane przez pracodawcę kryteria podlegają takiej ocenie, a zastosowanie

niewłaściwych kryteriów może być przesłanką do uznania wypowiedzenia za

niezasadne. Na koniec Sąd Okręgowy uznał, że niezasadny był także podniesiony

w apelacji zarzut naruszenia art. 8 k.p. Postępowanie dowodowe przed Sądem

Rejonowym nie wykazało bowiem, aby strony pozostawały w konflikcie, wobec

czego pracodawca może podjąć czynności zmierzające do stworzenia stanowiska

pracy i zatrudnienia powódki, zwłaszcza, że jej kwalifikacje „są bardziej korzystne

od osób które pozostały pracownikami strony pozwanej”.

W skardze kasacyjnej strona pozwana zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego

w całości, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa, ewentualnie zaś o jego

6

uchylenie w całości, a także o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego: (a) błędne

zastosowanie art. 45 § 1 k.p. wynikające z uznania, że: (-) pomimo likwidacji

konkretnego stanowiska pracy uzasadniającego wypowiedzenie umowy

pracownikowi, który je zajmuje, pracodawca zobowiązany jest do uprzedniego

dokonania oceny i porównania z innymi pracownikami w celu wytypowania do

zwolnienia, (-) możliwe było przesunięcie powódki na inne stanowisko pracy, skoro

w urzędzie dokonano przesunięć kadrowych oraz zatrudniono nowe osoby

niemające wykształcenia ściśle kierunkowego oraz doświadczenia zawodowego, (-)

przesłanką do zwolnienia powódki był jej wiek oraz najkrótszy staż pracy, podczas

gdy jedyna przesłanka do dokonania przez pracodawcę wypowiedzenia była

likwidacja stanowiska pracy zajmowanego przez powódkę, (-) pomiędzy powódką a

osobami, które pozostały w zatrudnieniu występowały różnice na korzyść powódki

w zakresie wykonywania obowiązków pracowniczych, kwalifikacjach zawodowych i

doświadczeniu, a także stażu pracy i wieku, podczas gdy różnice takie nie

występowały w sytuacji, gdy pozostali (jak też nowo przyjęci) pracownicy znajdowali

się w innych sytuacjach faktycznych, niż powódka, (-) wypowiedzenie powódce

umowy o pracę miało związek z odmową męża powódki udzielenia Wójtowi Gminy

poparcia w kampanii wyborczej; (b) błędne zastosowanie art. 8 k.p., przez

przyjęcie, że istnieje zasada współżycia społecznego nakazująca pracodawcy

zaproponowanie pracy na innym stanowisku przed wypowiedzeniem pracownikowi

umowy o pracę; (c) niezastosowanie art. 45 § 2 k.p., przez nieprawidłowe uznanie,

że przywrócenie powódki do pracy jest możliwe, podczas gdy ponowne

zatrudnienie powódki wiązałoby się z koniecznością zwolnienia innego pracownika,

który - w przeciwieństwie do powódki - nie ma innych, znacznych źródeł

utrzymania.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania mające istotny

wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.,

przez niewłaściwe zastosowanie polegające na: (-) niepełnym uzasadnieniu

wyroku, uniemożliwiającym całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który

doprowadził do jego wydania, (-) braku odniesienia do podniesionych w apelacji od

7

wyroku Sądu Rejonowego zarzutów świadczące, że wyrok zapadł bez należytego

rozważenia istotnych dla sprawy okoliczności, a nadto że nie jest możliwa jego

kontrola w instancji kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obydwu podstawach

wynikających z art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W pierwszej kolejności rozważenia

wymaga zatem podstawa naruszenia przepisów postępowania, jako zmierzająca do

zakwestionowania prawidłowości dokonania ustaleń faktycznych przyjętych za

podstawę zaskarżonego wyroku. Zarzuty związane z tą podstawą skargi, dotyczące

naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., są uzasadnione. Jak trafnie

podsumował wcześniejsze orzecznictwo Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 lutego

2012 r., II PK 145/11 (LEX nr 1165820), art. 328 § 2 k.p.c. może stanowić

usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wtedy, gdy uzasadnienie wyroku sądu

drugiej instancji nie zawiera wszystkich koniecznych elementów lub, gdy zawiera

kardynalne braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną. Chodzi o sytuację, gdy

treść uzasadnienia orzeczenia uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku

wywodu, który doprowadził do wydania wyroku (orzeczenia Sądu Najwyższego: z

dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97; z dnia 19 lutego 2002 r., IV CKN 718/00;

z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 656/01 i z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 121/02,

niepublikowane oraz z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999 nr 4,

poz. 83; z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, LEX nr 190753 i z dnia 9 lipca

2008 r., I PK 2/08, LEX nr 497691). Art. 328 § 2 k.p.c., zastosowany odpowiednio

do uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.), oznacza, że

uzasadnienie to nie musi zawierać wszystkich elementów uzasadnienia wyroku

sądu pierwszej instancji, lecz wystarczą elementy, które ze względu na treść

apelacji i zakres rozpoznawanej sprawy, wyznaczony przepisami ustawy, są

potrzebne do rozstrzygnięcia sporu przez ten sąd (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

20 września 2007 r., II CSK 244/07, LEX nr 487508). W sytuacji, gdy sąd drugiej

instancji nie uzupełnia postępowania dowodowego ani, po rozważeniu zarzutów

apelacyjnych, nie znajduje podstaw do zakwestionowania oceny dowodów i ustaleń

8

faktycznych orzeczenia pierwszoinstancyjnego, może te ustalenia przyjąć za

podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia. Wystarczające jest wówczas, aby

stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia sądu

odwoławczego (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 stycznia 2000 r., I CKN

356/98, LEX nr 50863 i z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09, LEX nr 518138).

Sąd Okręgowy nie zastosował się do tego podstawowego wymagania. Sąd

ten sięgnął wybiórczo do niektórych ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji,

nie odnosząc się do innych ustaleń. Zaniedbanie tego rodzaju uniemożliwia,

zarówno stronom, jak i Sądowi Najwyższemu w toku kontroli kasacyjnej, ocenę do

jakiego stanu faktycznego sąd drugiej instancji stosuje przepisy prawa materialnego

i odnosi związane z nimi oceny prawne okoliczności sprawy. Sąd Najwyższy nie

może się tego domyślać i na takiej niepewnej podstawie decydować, czy sąd

drugiej instancji przyjął w całości lub w określonej części istotne w sprawie

ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, czy nie. W istocie rzeczy oznaczałoby

to bowiem niedopuszczalne, w świetle art. 39813

§ 2 k.p.c., dokonywanie przez Sąd

Najwyższy ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

W niniejszej sprawie niepewność co do podstawy faktycznej kontrolowanego

wyroku zwiększa to, że Sąd Okręgowy, odwołując się, jak wskazano wyżej

wybiórczo, do podstawy faktycznej wyroku Sądu Rejonowego, pomija okoliczności

podstawowe dla prawidłowej oceny rozpoznawanego w sprawie powództwa o

przywrócenie do pracy. Na przykład, Sąd odwoławczy stwierdza, że „po

rozwiązaniu umowy o pracę z powódką były zatrudniane inne osoby nie zawsze z

odpowiednimi kwalifikacjami, wyższym wykształceniem, z dużym doświadczeniem

zawodowym a ponadto z krótszym stażem pracy, aczkolwiek sytuacja finansowa

Gminy nie była najlepsza”, nie odnosząc się przy tym do ustaleń Sądu pierwszej

instancji, zgodnie z którymi, w sytuacji, gdy oświadczenie o wypowiedzeniu umowy

o pracę powódce zostało złożone 29 sierpnia 2011 r., w wyniku realizacji programu

naprawczego finansów Gminy strona pozwana dokonała rzeczywistego

zmniejszenia zatrudnienia, bowiem „Finalnie na dzień 1.12.2011 r. pozwany

zatrudniał 18 pracowników”, a „Na dzień 1.06.2011 r. pozwany zatrudniał w

Urzędzie Gminy S. 22 pracowników.” Co więcej Sąd Okręgowy nie odnosi się do

powyższych ustaleń nie tylko w części uzasadnienia poświęconej rozważaniom

9

prawnym, lecz także pomija je w jego części historycznej, relacjonującej ustalenia

faktyczne i oceny prawne przyjęte w pierwszej instancji. W szczególności, pomimo

że wskazuje w tej części uzasadnienia, iż przyczyną wypowiedzenia było także

ograniczenie zatrudnienia podyktowane trudną sytuacją ekonomiczną gminy, to

jednocześnie, akcentując zatrudnianie nowych pracowników, nie wyjaśnia jak

wpłynęło to na ogólny poziom zatrudnienia w zakładzie strony pozwanej.

Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1

k.p.c., okazał się, jak już wyżej stwierdzono, w pełni uzasadniony. Brak ustalenia

istotnych w sprawie faktów uniemożliwia bowiem kontrolę kasacyjną zaskarżonego

wyroku. Wskazany brak stanowi nie tylko zasadniczą wadę uzasadnienia (art. 328

§ 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c.), lecz jednocześnie usprawiedliwia

materialnoprawne zarzuty skargi kasacyjnej. Nie jest bowiem możliwe prawidłowe

zastosowanie prawa materialnego bez zgodnego z prawem procesowym ustalenia

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia (por. między innymi wyrok Sądu Najwyższego

z 11 kwietnia 2006 r., I PK 164/05, Monitor Prawa Pracy 2006 nr 10, s. 541). Już z

tego względu podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 45 § 1 i 2 oraz art. 8

k.p. należy uznać za uzasadnione.

Na powyższym stwierdzeniu można by zakończyć ocenę zarzutów

dotyczących materialnej podstawy rozpoznawanej skargi kasacyjnej, uznając że

dalsze rozważania w tym zakresie, jako nieodnoszące się do prawidłowo ustalonej

podstawy faktycznej, wykroczą poza granice sądowej wykładni prawa. Mając

jednak na uwadze widoczną nietrafność niektórych ocen i poglądów prawnych

wypowiedzianych przez Sąd Okręgowy, który będzie rozpoznawał ponownie

niniejszą sprawę, Sąd Najwyższy uznał za niezbędne przypomnienie ustalonych w

orzecznictwie i podzielanych przez obecny skład poglądów dotyczących

wypowiedzenia umowy o pracę uzasadnionego likwidacją stanowiska pracy.

W pierwszej kolejności należy wskazać na od lat ugruntowane stanowisko

Sądu Najwyższego, zgodnie z którym likwidacja stanowiska pracy w ramach

rzeczywistych zmian organizacyjnych, polegających na zmniejszeniu zatrudnienia,

uzasadnia wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę (zob. wyroki SN: z dnia 23

maja 1997 r., I PKN 176/97, OSNAPiUS 1998 nr 9, poz. 263 i 2 grudnia 2010 r.,

III PK 28/10, OSNP 2012, nr 3-4, poz. 35; postanowienie SN z dnia 2 lutego

10

2012 r., II PK 252/11, LEX nr 1215430). Sąd Najwyższy przyjmuje również, że

likwidacja stanowiska pracy stanowi rzeczywistą przyczynę wypowiedzenia umowy

o pracę, jeżeli jest na tyle zaawansowana, że nie ma wątpliwości co do jej

wykonania. Dlatego istnienie stanowiska pracy w dniu wypowiedzenia umowy o

pracę nie jest równoznaczne z brakiem rzeczywistej przyczyny, jeżeli w okresie

wypowiedzenia lub w późniejszym, nieodległym czasie stanowisko to zostaje

faktycznie zlikwidowane w związku z tymi zmianami (zob. wyroki SN: z 13

października 1999 r., I PKN 290/99, OSNP 2001 Nr 4, poz. 110; 12 grudnia 2001 r.,

I PKN 733/00, OSNP 2003 Nr 23, poz. 569; 29 marca 2001 r., I PKN 325/00, OSNP

2003 Nr 1, poz. 8 i 23 lipca 2008 r., I PK 310/07, LEX nr 500211). Wypowiedzenie

jest natomiast nieuzasadnione, jeżeli wskazywana przez pracodawcę przyczyna

wypowiedzenia jest nieprawdziwa. Przykładem nieprawdziwej przyczyny jest

pozorne zmniejszenie stanu zatrudnienia, w którym na miejsce zwalnianych

pracowników zatrudnia się innych (uzasadnienie tezy XI uchwały pełnego składu

Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/85,

OSNCP 1985 nr 11, poz. 164, w sprawie wytycznych dotyczących wykładni art. 45

k.p. i praktyki sądowej stosowania tego przepisu w zakresie zasadności

wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony). Ważne w świetle

okoliczności nin. sprawy jest również zapatrywanie, zgodnie z którym likwidacja

konkretnego stanowiska pracy uzasadnia wypowiedzenie bez potrzeby oceny przez

pracodawcę kwalifikacji, stażu pracy i innych okoliczności ochronnych dotyczących

zwalnianego pracownika i porównywania go z innymi pracownikami. W wyniku

bowiem likwidacji stanowiska następuje nie tylko ilościowe zmniejszenie tych

stanowisk, ale również jakościowa zmiana struktury organizacyjnej zakładu, której

następstwem jest konieczność zwolnienia pracowników zajmujących te właśnie

likwidowane stanowiska. Potrzeba porównania z innymi pracownikami powstaje

wówczas, gdy następuje likwidacja jednego lub kilku spośród większej liczby

jednakowych stanowisk i konieczne jest dokonanie wyboru pracowników, z którymi

zostanie zakończony stosunek pracy (zob.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17

września 1982 r., I PRN 64/82, OSNC 1983 nr 4, poz. 61; uzasadnienie tezy IX

powołanej wyżej uchwały SN, III PZP 10/85; wyrok SN z 3 listopada 2010 r., I PK

93/10, LEX nr 707852). Sąd Najwyższy uznaje również, że kwestia, czy występuje

11

potrzeba dokonania przez pracodawcę zmian organizacyjnych, w tym likwidacji

stanowiska należy do autonomii zarządczej pracodawcy i nie podlega ocenie sądu.

W szczególności zaś zmniejszenie stanu zatrudnienia w zakładzie pracy stanowi

uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia, a organ rozpatrujący spory pracownicze

nie jest powołany do badania zasadności i celowości zmniejszenia stanu

zatrudnienia (np. uchwała z 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/85, teza IX; wyroki Sądu

Najwyższego z: 16 października 1992 r., I PRN 40/92, LEX nr 14962; 27 listopada

1997 r., I PKN 401/97, OSNP 1998 nr 18, poz. 542; 3 listopada 2010 r., I PK 93/10,

LEX nr 707852). Sąd pracy jest jednak uprawniony do badania i ustalania, czy

zmniejszenie zatrudnienia i w konsekwencji likwidacja stanowisk pracy ma na celu

jedynie uzasadniać rozwiązanie umowy o pracę z konkretnym pracownikiem (zob.

wyroki SN: z dnia 15 grudnia 1982 r., I PRN 130/82, OSNC 1983 Nr 8, poz. 121; 3

listopada 2010 r., I PK 93/10, LEX nr 707852). Ugruntowany jest także pogląd Sądu

Najwyższego, zgodnie z którym kodeks pracy nie zawiera przepisu, który by

generalnie uzależniał możliwość wypowiedzenia od zaoferowania pracownikowi

innej pracy, odpowiedniej do jego kwalifikacji zawodowych i stanu zdrowia. Pogląd

ten nie jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, gdyż propozycja

zatrudnienia na innym stanowisku dotyczy raczej kwestii natury organizacyjnej niż

moralności (wyroki SN z: 13 kwietnia 2000 r., I PKN 600/99, OSNAPiUS 2001, z.

19, poz. 576; 6 lutego 2006 r., III PK 112/05, LEX nr 272553). Sąd Najwyższy

wyraża natomiast pogląd, że w pewnych sytuacjach możliwe lub celowe jest

przywrócenie pracownika na poprzednie stanowisko pracy, pomimo jego likwidacji.

Dotyczy to jednak niektórych szczególnych sytuacji, w których wypowiedzenie lub

rozwiązanie niezwłoczne umowy o pracę następowało z innych powodów niż

likwidacja stanowiska i było nieuzasadnione lub sprzeczne z przepisami prawa

(zob. wyroki SN: z 21 września 2001 r., I PKN 625/00, OSNP Nr 18 z 2003, poz.

427; 16 kwietnia 2003 r., I PK 154/02, Prawo Pracy Nr 11/2003, s. 35; 25 lipca

2006 r., I PK 56/06, Monitor Prawniczy 2007, nr 4, s. 206; 2 października 2012 r.,

II PK 54/12, Monitor Prawa Pracy 2013, nr 5, s. 253-255). Podobny pogląd Sąd

Najwyższy prezentuje w odniesieniu do, wspomnianych już wyżej wypadków, gdy

likwidacja stanowiska pracy ma na celu jedynie uzasadniać rozwiązanie umowy o

pracę z konkretnym pracownikiem (zob. wyroki SN: z dnia 15 grudnia 1982 r.,

12

I PRN 130/82, OSNC 1983 Nr 8, poz. 121; 3 listopada 2010 r., I PK 93/10, LEX nr

707852).

W świetle powyższych poglądów, nietrafne jest stanowisko Sądu

Okręgowego, które najogólniej sprowadza się do poglądu, że likwidacja stanowiska

pracy nie uzasadnia wypowiedzenia umowy o pracę, jeżeli w ocenie sądu

pracodawca ma możliwości dalszego zatrudniania pracownika, a pracownik ten

zdaniem sądu ma odpowiednie i lepsze od niektórych innych pracowników

kwalifikacje do wykonywania pracy w danym zakładzie. W szczególności Sąd

Okręgowy uznał przedmiotowe wypowiedzenie za nieuzasadnione z tego powodu,

że powódka miała wysokie kwalifikacje, a „po rozwiązaniu umowy o pracę z

powódką były zatrudniane inne osoby nie zawsze z odpowiednimi kwalifikacjami,

wyższym wykształceniem, z dużym doświadczeniem zawodowym a ponadto z

krótszym stażem pracy, aczkolwiek sytuacja finansowa Gminy nie była najlepsza”.

Pomijając wskazane wyżej wątpliwości dotyczące tego ustalenia Sądu, związane z

ustaleniem przez Sąd Rejonowy, że liczba zatrudnionych pracowników w wyniku

zmian organizacyjnych ulęgła faktycznie zmniejszeniu, należy stwierdzić, że

zatrudnianie po rzeczywistej likwidacji stanowiska pracowników na innych

stanowiskach pracy nie daje podstaw do uznania wypowiedzenia za

nieuzasadnione. Sąd uznał też, że skoro strony nie pozostawały w konflikcie, to

„pracodawca może podjąć czynności zmierzające do stworzenia stanowiska pracy i

zatrudnienia powódki, zwłaszcza, iż kwalifikacje powódki są bardziej korzystne od

osób które pozostały pracownikami strony pozwanej.” Pogląd ten jest sprzeczny z

art. 45 § 1 k.p., który stanowi o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich

warunkach. Niezasadne jest też zapatrywanie Sądu drugiej instancji, zgodnie z

którym, skoro obowiązki powódki są nadal wykonywane, to uznać należy iż możliwe

jest kontynuowanie zatrudnienia. Nawet, gdyby uznać, że enigmatyczne

stwierdzenie, zgodnie z którym „obowiązki powódki są nadal wykonywane”

oznacza, że wszystkie jej obowiązki są nadal wykonywane, to nie uzasadnia to

przywrócenia do pracy w razie rzeczywistej likwidacji stanowiska. Rozdzielenie

zadań związanych ze zlikwidowanym stanowiskiem pracy między pracowników

pozostałych po rozwiązaniu stosunku pracy z pracownikiem zatrudnionym na tym

stanowisku nie dają podstaw do uznania niezasadności wypowiedzenia umowy o

13

pracę temu pracownikowi. Pracodawca ma bowiem prawo do tego, aby np. w celu

bardziej racjonalnego wykonywania zadań zakładu i racjonalizacji kosztów

zmniejszyć liczbę pracowników przez likwidację stanowiska i dokonać innego

rozdziału związanych z nim zadań. Na koniec należy zauważyć, że wbrew

ustalonemu stanowisku orzecznictwa Sądu Najwyższego, Sąd Okręgowy uznał, że

pomimo ustalenia likwidacji konkretnego stanowisko pracy, sąd pracy jest

uprawniony do oceny, czy pracodawca zastosował właściwe kryteria kwalifikacji

pracownika do zwolnienia, a w szczególności może uznać wypowiedzenie za

nieuzasadnione, jeśli za dalszym zatrudnianiem pracownika przemawiają w ocenie

sądu jego kwalifikacje i stosunek do obowiązków.

Przytoczone poglądy Sądu Okręgowego stoją, jak już wskazano, w istotnej

sprzeczności z wykładnią art. 45 § 1 k.p. przyjętą w opisanym wyżej orzecznictwie

Sądu Najwyższego.

Trafny jest także zarzut naruszenia art. 8 k.p. Skarżący w apelacji wskazał

na błędne zastosowanie tego przepisu przez przyjęcie, że istnieje zasada

współżycia społecznego nakazująca pracodawcy zaproponowanie pracy na innym

stanowisku przed wypowiedzeniem pracownikowi umowy o pracę. Pogląd ten jest

w pełni trafny z powołanym wyżej stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w

wyrokach z 13 kwietnia 2000 r., I PKN 600/99 i 6 lutego 2006 r., III PK 112/05.

Tymczasem Sąd Okręgowy zwalcza go przez zupełnie nieadekwatne do tego celu

stwierdzenie, że „Postępowanie dowodowe przed Sądem Rejonowym nie wykazało

aby strony pozostawały w konflikcie”.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art.

108 § 2 k.p.c. w związku z 39821

k.p.c.

/tp/