III KO 58/13

Sygn. akt III KO 58/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dorota Rysińska (przewodniczący)

SSN Michał Laskowski (sprawozdawca)

SSN Jarosław Matras

w sprawie A. R.

skazanego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 2 pkt 2, 3 i 4 k.k. oraz z art. 280 § 2

k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 4 września 2013 r.,

wniosku obrońcy skazanego o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem

Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 11 października 2006 r., zmieniającym wyrok

Sądu Okręgowego w G. z dnia 16 listopada 2005 r.,

1. wznawia postępowanie w sprawie A. R. oraz na podstawie

art. 435 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k. w sprawie P. M., M. S., E.

P. oraz G. R.,

2. uchyla wskazane wyżej wyroki i przekazuje sprawę

wymienionych oskarżonych Sądowi Okręgowemu w G. do

ponownego rozpoznania,

3. zwraca A. R. wniesioną opłatę od wniosku o wznowienie

postępowania, a kosztami sądowymi postępowania o wznowienie

obciąża Skarb Państwa .

2

UZASADNIENIE

Postępowanie karne przeciwko A. R. zostało prawomocnie zakończone

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 11 października 2006 r., zmieniającym

częściowo wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 16 listopada 2005 r. Tym samym

wyrokiem zakończono postępowanie wobec P. M., M. S., E. P., G. R., którzy zostali

skazani za przestępstwo z art. 280 § 2 k.k. oraz wobec M. M., która została

prawomocnie uniewinniona od zarzucanego jej czynu.

Obrońca A. R. wniósł do Sądu Najwyższego kasację od tego wyroku, w

której podnosił zarzut nienależytej obsady sądu pierwszej instancji z art. 439 § 1 pkt

2 k.p.k. Kasacja ta została oddalona jako oczywiście bezzasadna – postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2007 r., sygn. III KK 168/07. Uzasadnienie

tego postanowienia nie zostało sporządzone. Wobec rozpoznania zarzutu kasacji,

stwierdzono niedopuszczalność wniosku o wznowienie postępowania złożonego

przez obrońcę A. R. – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010

r., sygn. III KO 61/09. Co do kolejnego wniosku obrońcy o wznowienie

postępowania wydano zarządzenie o odmowie przyjęcia. Zażalenie na to

zarządzenie nie zostało uwzględnione – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

23 lutego 2012 r., sygn. III KO 92/11.

A. R. zwrócił się w tej sprawie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Trybunał ten w wyroku z dnia 25 października 2011 r., (nr 54809/07 Richert

przeciwko Polsce) stwierdził, że nastąpiło naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności ze względu na fakt, że

skarżący został skazany przez sąd, który nie był „ustanowiony ustawą”. Z

uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że w toku postępowania przed Sądem

Okręgowym w G. doszło do nieprawidłowego delegowania do składu sądu

sędziego Sądu Rejonowego. Uchybienie to odpowiada bezwzględnej podstawie

odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu.

Sędzia Sądu Rejonowego zasiadająca w składzie Sądu Okręgowego w G.,

rozpoznającego w pierwszej instancji sprawę A. R., delegowana została do

orzekania przez Prezesa Sądu Okręgowego w G. pismem z dnia 23 sierpnia 2004

r. Delegacja ta, wydana po uzyskaniu zgody kolegium obejmowała dni 26

października, 16 listopada i 23 listopada 2004 r. Rozprawy z udziałem delegowanej

3

sędzi odbyły się w tych dniach. Postępowanie sądowe nie zostało jednak

zakończone i sędzia zasiadała w składzie sądu także na kolejnych 10 terminach

rozpraw do dnia 3 października 2005 r. Przewodniczący Wydziału Karnego Sądu

Okręgowego w G., pismem z dnia 10 października 2005 r. zwrócił się do Prezesa

Sądu Okręgowego w G. z prośbą o wyjaśnienie wątpliwości co do prawidłowości

delegacji sędzi Sądu Rejonowego. W odpowiedzi Prezes Sądu Okręgowego w G.,

w piśmie z dnia 11 października 2005 r. stwierdził, że sędzia delegowana została

od dnia 26 października 2004 r. do zakończenia postępowania przed sądem

pierwszej instancji. Europejski Trybunał Praw Człowieka, po analizie polskich

przepisów i orzecznictwa Sądu Najwyższego stwierdził, że celem pisma Prezesa

Sądu Okręgowego w G. z dnia 11 października 2005 r. było „zatwierdzenie

oddelegowania z mocą wsteczną”. Jednocześnie Trybunał uznał, że brak podstaw

do przyjęcia, że takie działanie „stanowi jedną z prawnie dozwolonych metod

delegowania sędziów do innych sądów”.

Obrońca A. R. wniósł do Sądu Najwyższego o wznowienie postępowania

zakończonego wskazanymi wyrokami. We wniosku wskazał na naruszenie przepisu

art. 439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. Jako podstawę wznowienia postępowania podał przepis

art. 540 § 3 k.p.k. i powołał się na opisany wyrok Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka wydany w sprawie Richert przeciwko Polsce.

Prokurator Prokuratury Generalnej wniósł o wznowienie postępowania

prowadzonego przeciwko A. R. i na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1

k.p.k. o wznowienie postępowania prowadzonego także wobec P. M., M. S., E. P.,

G. R., którzy zostali skazani tym samym wyrokiem oraz o uchylenie wskazanych

wyroków Sądu Apelacyjnego i Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu, jako sądowi pierwszej instancji, do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek o wznowienie postępowania złożony w imieniu skazanego A. R. jest

zasadny. Konieczne stało się również wznowienie postępowania w odniesieniu do

innych osób skazanych tym samym wyrokiem.

Przepis art. 540 § 3 k.p.k. przewiduje wznowienie postępowania na korzyść

oskarżonego wtedy, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu

międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej

4

przez Rzeczpospolitą Polską. Europejski Trybunał Praw Człowieka jest niewątpliwie

takim organem (Oświadczenie rządowe z dnia 7 kwietnia 1993 r. – Dz. U. z 1993 r.,

Nr 61, poz. 286). Jednocześnie Sąd Najwyższy, rozpoznający wniosek o

wznowienie postępowania na podstawie wyroku Trybunału, samodzielnie

rozstrzyga, czy w sprawie zachodzi potrzeba wznowienia, o której mowa w art. 540

§ 3 k.p.k. (zob. wyroki SN: z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. II KO 80/11; z dnia 28

kwietnia 2010 r., sygn. II KO 64/09; z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. II KO 63/08).

Uznać należy, że w sprawie A. R., a także innych osób skazanych tym

samym wyrokiem potrzeba taka zachodzi. Nienależyta obsada sądu stanowi jedną

z bezwzględnych przesłanek odwoławczych, której stwierdzenie prowadzi do

uchylenia zaskarżonego wyroku. Sąd odwoławczy, bez względu na granice środka

odwoławczego i granice zaskarżenia zobowiązany jest do sprawdzenia, czy w

sprawie nie doszło do zaistnienia naruszenia prawa w postaci bezwzględnej

przesłanki odwoławczej, obowiązek taki dotyczy także Sądu Najwyższego

rozpoznającego kasację (art. 536 k.p.k.).

Przepisy dotyczące delegowania sędziów do orzekania w innym sądzie mają

charakter wyjątkowy. Przepisy te stanowią bowiem wyjątek od wskazanego w akcie

powołania sędziego, zakresu władzy sądowniczej jaki został mu powierzony w

imieniu Rzeczypospolitej Polskiej przez Prezydenta. Jako przepisy o charakterze

wyjątkowym powinny być interpretowane ściśle. Nie można ze względów

praktycznych stosować ich w sposób dowolny. Dotyczy to także sytuacji, w której

delegacja prezesa sądu, nawet wydana za zgodą kolegium, nie obejmowała

wszystkich terminów rozpraw, a następnie została wydana niejako wstecz, co

stanowiło próbę konwalidacji zaistniałej sytuacji. Podzielić należy w tym zakresie

argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wyroku Europejskiego Trybunału

Praw Człowieka, który stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Dodatkowo zauważyć trzeba, że ta sama bezwzględna przesłanka

odwoławcza dotyczy także innych osób skazanych przedmiotowym wyrokiem Sądu

Okręgowego w G. Należało zatem, stosując przepis art. 435 k.p.k. w zw. z art. 545

§ 1 k.p.k. uchylić wydane w sprawie wyroki także w odniesieniu do innych osób

wymienionych w wyroku Sądu Najwyższego.

5

O zwrocie uiszczonej przez wnioskodawcę opłaty od wniosku o wznowienie

postępowania orzeczono po myśli art. 15 ust. 2 ustawy o opłatach w sprawach

karnych (t. j.: Dz. U. z 1983 r., Nr 49, poz. 223 ze zm.).

Przewodniczący: SSN Dorota Rysińska

Sędziowie: SN Michał Laskowski

SN Jarosław Matras